«Η εις επήκοον ανάγνωση των ευχών της Θείας Λειτουργίας: Όρος ποιμαντικής αρτιότητας, όχι όρος σωτηρίας»
Ορισμένοι υποστηρίζουν ότι η εμμονή στην εις επήκοον ανάγνωση των ευχών συνιστά «επιστημονισμό», δηλαδή υποκατάσταση της ασκητικής εμπειρίας από την ακαδημαϊκή έρευνα. Προβάλλουν επίσης το επιχείρημα ότι οι σύγχρονοι Όσιοι (Πορφύριος, Ιάκωβος, Εφραίμ Κατουνακιώτης, Ευμένιος, Δανιήλ Κατουνακιώτης) λειτουργούσαν διαβάζοντας μυστικά τις ευχές και αξιώθηκαν αγιασμού. Αν λοιπόν η μυστική ανάγνωση οδηγούσε σε λάθος, πώς ο Θεός αγίασε αυτούς που τη χρησιμοποίησαν; Το επιχείρημα περιέχει μια αλήθεια και μια σύγχυση που χρειάζονται διάκριση.
Η αλήθεια έγκειται στο εξής. Η αγιότητα των συγχρόνων αγίων αποτελεί αδιαμφισβήτητη μαρτυρία ότι η μυστική ανάγνωση των ευχών δεν εμποδίζει τον αγιασμό. Σε επίπεδο προσωπικής σωτηρίας και αγιοπνευματικής εμπειρίας, το ζήτημα δεν είναι ουσιώδες. Ένας πιστός που εκκλησιάζεται σε ναό όπου οι ευχές διαβάζονται μυστικά, ασφαλώς μπορεί να σωθεί και να αγιάσει.
Η
σύγχυση όμως έγκειται στην ταύτιση δύο διαφορετικών επιπέδων: της προσωπικής
αγιοπνευματικής ζωής των αγίων κληρικών και της ποιμαντικής ευθύνης της
Εκκλησίας έναντι του συνόλου του ποιμνίου. Ο άγιος Πορφύριος, ας αναφερθεί ως
παράδειγμα, αξιώθηκε να αγιάσει με τον προσωπικό του πνευματικό αγώνα. Το
ποιμαντικό ερώτημα δεν αφορά αν ο π. Πορφύριος αγίασε. Αφορά αν οι χιλιάδες
απλοί πιστοί που εκκλησιάζονται κάθε Κυριακή, χωρίς να διαθέτουν την σωματική
και πνευματική ασκητικότητα του αγίου Πορφυρίου, βοηθούνται περισσότερο από τη
μυστική ή την εις επήκοον ανάγνωση των ευχών. Η Εκκλησία οφείλει να σχεδιάζει
τη λειτουργική της ζωή με βάση τις ποιμαντικές ανάγκες των αδυνάτων και των
αρχαρίων, που αποτελούν τη συντριπτική πλειονότητα. Οι άγιοι βρίσκουν τον Θεό
και μέσα στις ατέλειες της εκκλησιαστικής πραγματικότητας. Οι πολλοί
χρειάζονται την ποιμαντική φροντίδα.
Επομένως, το ζήτημα της εις επήκοον ανάγνωσης δεν αποτελεί όρο σωτηρίας. Αποτελεί όμως όρο ποιμαντικής αρτιότητας στις σημερινές συνθήκες αφού ο Θεός αγιάζει όπου βρίσκει ταπεινό φρόνημα. Παράλληλα, αντιμετωπίζει συγκεκριμένες ανάγκες του ποιμνίου: την κατήχηση, την ενίσχυση της προσοχής, τη συνειδητή συμμετοχή, την εμβάθυνση της προσωπικής προσευχής, την αντιμετώπιση της εκκοσμίκευσης, τη θεραπεία του θρησκευτικού σχίσματος και την ενεργοποίηση των θεραπευτικών στοιχείων της Θείας Λειτουργίας. Σε εποχή όπου τα περισσότερα από αυτά αποτελούν πραγματικά ποιμαντικά προβλήματα, η αξιοποίηση της εις επήκοον ανάγνωσης συνιστά ποιμαντική φρόνηση και όχι λειτουργική καινοτομία. Πιστεύουμε ότι οι εκκλησιαζόμενοι ωφελούνται ουσιωδώς ακούγοντας τις ευχές της Θείας Λειτουργίας. Εμπνεόμενοι από τον λόγο του Αποστόλου Παύλου «ἀλλ᾽ ἐν ἐκκλησίᾳ θέλω πέντε λόγους διὰ τοῦ νοός μου λαλῆσαι, ἵνα καὶ ἄλλους κατηχήσω»,[1] καταθέτουμε πέντε πρακτικούς ποιμαντικούς λόγους υπέρ της εις επήκοον ανάγνωσης των ευχών.
1. Πέντε πρακτικοί ποιμαντικοί λόγοι
Πρώτος: Η Θεία
Λειτουργία ως ζωντανή κατήχηση. Οι ευχές της Θείας Λειτουργίας συνιστούν
συμπυκνωμένη δογματική και ευχαριστιακή θεολογία. Όταν ακούγονται, μεταδίδουν
στον πιστό τα θεμελιώδη νοήματα της πίστεως εντός του ζωντανού λειτουργικού
γεγονότος, χωρίς να απαιτείται χωριστή κατηχητική σύναξη. Σε εποχή που η
συμμετοχή σε οργανωμένη κατήχηση έχει συρρικνωθεί δραστικά, η Θεία Λειτουργία
αποτελεί για πολλούς πιστούς τη μοναδική συστηματική επαφή με τη θεολογία της
Εκκλησίας. Η εις επήκοον ανάγνωση μετατρέπει αυτή την επαφή σε γνήσια
κατηχητική εμπειρία.
Δεύτερος:
Συγκράτηση της προσοχής και αποφυγή του μετεωρισμού του νοός. Η μυστική
ανάγνωση των ευχών, σε συνδυασμό με τη μακρά παράλληλη ψαλμωδία, αφήνει τον
πιστό χωρίς σταθερό σημείο εστιάσεως. Ο νους μετεωρίζεται αναπόφευκτα,
παρασυρόμενος από εξωτερικά θέματα. Η εις επήκοον ανάγνωση των ευχών παρέχει
συνεχή πνευματικό προσανατολισμό, καθώς η ακρόαση απαιτεί ενεργό προσοχή. Αυτό
ισχύει ιδιαιτέρως για τους νέους, που έχουν συνηθίσει σε ταχύτερο ρυθμό
προσληπτικότητας και αποξενώνονται από το παρατεταμένο νοηματικό κενό.
Τρίτος: Συνειδητοποιημένο
«Αμήν» και ενεργός συμμετοχή. Το «Αμήν» του λαού στις εκφωνήσεις, και
ιδιαιτέρως στον Καθαγιασμό, χάνει το νόημά του όταν δεν ακουστεί η ευχή. Όταν
οι πιστοί ακούν την ευχή, το «Αμήν» αναδύεται από κατανόηση και όχι από τυπικό
αυτοματισμό, χωρίς θεολογικό περιεχόμενο. Όταν οι πιστοί ακούν και κατανοούν,
το «Αμήν» τους αναδύεται ως συνειδητή εκκλησιαστική πράξη, που μεταβάλλει την
παρουσία τους από παρατηρητών σε ενεργούς συλλειτουργούς.
Τέταρτος: Εμπλουτισμός
της προσωπικής προσευχητικής ζωής. Όταν οι ευχές ακούγονται, ο πιστός
μεταφέρει στην καθημερινότητά του φράσεις και νοήματα που τον τροφοδοτούν
πνευματικά. Λόγια όπως «μὴ ἐγκαταλίπῃς ἡμᾶς τοὺς ἐλπίζοντας ἐπὶ σέ», «δὸς
ἡμῖν ἐν ὁσιότητι λατρεύειν σοι πάσας τὰς ἡμέρας τῆς ζωῆς ἡμῶν», «καθαρίσῃς
ἡμῶν τὰς ψυχὰς καὶ τὰ σώματα ἀπὸ παντὸς μολυσμοῦ σαρκὸς καὶ πνεύματος», «ἐπισκηνῶσαι
τὸ Πνεῦμα τῆς χάριτός σου τὸ ἀγαθὸν ἐφ᾿ ἡμᾶς», «σὺ ἐκ τοῦ μὴ ὄντος εἰς τὸ
εἶναι ἡμᾶς παρήγαγες καὶ παραπεσόντας ἀνέστησας πάλιν» και άλλα ομοίως
ευχαριστιακά, γίνονται προσευχητικό απόθεμα της ψυχής. Η Θεία Λειτουργία δεν
ολοκληρώνεται με την απόλυση. Συνεχίζεται ως «λειτουργία μετά τη Λειτουργία»,
φέρνοντας τον πιστό σε επαφή με τα νοήματα της ευχαριστιακής σύναξης μέσα στην
καθημερινότητά του
Πέμπτος: Αντιμετώπιση της λειτουργικής εκκοσμίκευσης και της μαγικής αντίληψης. Όταν η Θεία Λειτουργία εκτυλίσσεται κυρίως ως οπτικό και ηχητικό δρώμενο, χωρίς νοηματική πρόσληψη από το ποίμνιο, υπάρχει ο κίνδυνος να εκληφθεί από κάποιους πιστούς ως μαγική τελετουργία ή ως αισθητική θρησκευτική εμπειρία. Η εις επήκοον ανάγνωση επανατοποθετεί τη Θεία Λειτουργία ως συνειδητή προσευχητική σύναξη, όπου ο πιστός γνωρίζει τι λέει και τι του λέγεται. Έτσι θεραπεύεται μία από τις βαθύτερες λειτουργικές παθολογίες της σύγχρονης ενοριακής ζωής.
2. Δύο ψυχολογικοί λόγοι
Στο παραπάνω
κεφάλαιο της Α΄ Κορ., ο Απόστολος Παύλος θεμελιώνει τη λειτουργική προσευχή στη
διπλή ενέργεια πνεύματος και νοός: «Προσεύξομαι τῷ πνεύματι, προσεύξομαι δὲ
καὶ τῷ νοΐ· ψαλῶ τῷ πνεύματι, ψαλῶ δὲ καὶ τῷ νοΐ».[2] Κατ᾽
αναλογίαν προς αυτή τη διπλή απαίτηση, καταθέτουμε και δύο ψυχολογικούς λόγους
υπέρ της εις επήκοον ανάγνωσης των ευχών της Θείας Λειτουργίας.
Πρώτος: Θεραπεία
του θρησκευτικού «σχίσματος» της προσωπικότητας. Όταν η λειτουργική πράξη
του ιερέα παραμένει γνωσιακά απρόσιτη στον πιστό, αναπτύσσεται ασυνείδητη
ψυχική διχοτόμηση. Η Θεία Λειτουργία βιώνεται ως κάτι που τελείται κάπου αλλού
(στο Ιερό Βήμα), όχι ως κάτι στο οποίο ο πιστός συμμετέχει με όλη του την ύπαρξη.
Αυτή η εσωτερική διάσπαση δυσχεραίνει την ολοκλήρωση της θρησκευτικής
ταυτότητας και αναπαράγει τον δυϊσμό ιερού και κοσμικού. Η εις επήκοον ανάγνωση
γεφυρώνει τον «ιερατικό» με τον «λαϊκό» χώρο, ευνοώντας την ενσωμάτωση της
πίστης στην προσωπικότητα. Ψυχολογικά, ο πιστός παύει να νιώθει αποξενωμένος
παρατηρητής και αναγνωρίζει την προσωπική του εμπλοκή στο ευχαριστιακό γεγονός.
Δεύτερος: Ενεργοποίηση των θεραπευτικών στοιχείων των ευχών. Πολλές ευχές της Θείας Λειτουργίας περιέχουν περιεχόμενο που η σύγχρονη ψυχολογία αναγνωρίζει ως θεραπευτικό: αιτήματα συγχώρεσης, ειρήνης, απελευθέρωσης από τις βιοτικές μέριμνες, καταλλαγής με τους εχθρούς. Όταν αυτές οι φράσεις ακούγονται, ο θεραπευτικός λόγος εισέρχεται στη συνείδηση του πιστού ακροατή και ενεργοποιεί εσωτερικές διεργασίες παραμυθίας και ελπίδας. Η σιωπηρή ανάγνωση αδρανοποιεί αυτή τη δυναμική. Η Εκκλησία ως «πνευματικό θεραπευτήριο» λειτουργεί πληρέστερα όταν τα θεραπευτικά της λόγια ακούγονται από τους θεραπευόμενους.
3. Μετοχή, όχι παρακολούθηση
Η
προσωπική πρακτική εμπειρία της εφημεριακής διακονίας επιβεβαιώνει ότι η εις
επήκοον ανάγνωση των ευχών γίνεται εγκάρδια αποδεκτή από τους πιστούς,
ιδιαιτέρως όταν συνοδεύεται από κατάλληλη κατήχηση. Η αρχική επιφύλαξη υποχωρεί
όταν οι ίδιοι αρχίζουν να αντιλαμβάνονται τη θεολογική πληρότητα όσων μέχρι
τότε αγνοούσαν. Πολλοί από τους πιστούς εκφράζουν την έκπληξή τους όταν
συνειδητοποιούν ότι οι ευχές της Θείας Λειτουργίας περιέχουν την Ευχαριστιακή
Θεολογία της Εκκλησίας μας. Η μυσταγωγική αυτή ανακάλυψη ενεργοποιεί την
κατήχηση και ενισχύει την αίσθηση της εκκλησιαστικής σύναξης.
Σας ευχαριστούμε πολύ γι' αυτό το άρθρο, π. Χριστοφόρε!
ΑπάντησηΔιαγραφήΕύλογα είναι αυτά τα επιχειρήματα, αλλα λογαριαστε και το κέρδος της σιωπής που παρεμβαλλεται αναμεσα σε εκφωνήσεις και ψαλσιματα...Η συνεχής ροή των εκφωνομενων λόγων δεν οδηγεί πάντα σε επιγνωση, αλλα και σε συνήθεια... Η διακοπή της σε συγκεκριμένα σημεία ισα-ισα ενδέχεται να φέρει εις καλύτερη επίγνωση τους ακροατές. Απο την άλλη μεριά, αλλη είναι η στάση των ιερέων που ενεργοποιουνται συνεχώς στη Θεία Λειτουργία, κινούμενοι και ομιλούντες και αλλη των λειτουργημενων λαϊκών που κάθονται ακίνητοι επι ώρα...Νομίζω ότι σε αυτούς, τους ακινήτους..., πρέπει να δώσουμε προσοχή...
ΑπάντησηΔιαγραφήΟρθότατες οι σκέψεις που τονίσουν την ποιμαντική διάσταση του ζητήματος. Με ικανοποιήσαν οι διατυπώσεις των πρακτικών ποιμαντικών λόγων που αναφέρει ο συντάκτης.
ΑπάντησηΔιαγραφή
ΑπάντησηΔιαγραφήΑυτός ο διάλογος επί του πάντα φλέγοντος θέματος των ευχών μας ικανοποίει. Η αρχή έγινε απόν κ. Κοτταδάκη, πήρε την σκυτάλη ο π. Θερμός, και τώρα ο π. Χρόνης. Αυτά τα κείμενα τα κρατώ, διότι λέγουν πολλά σε ένα ζήτημα που όλο και το επαναφέρουν ορισμένοι αδελφοί. Θέλω να σας ευχαριστήσω διότι με στήριξαν σε κάποιες αμφιβολίες μου.
π. Γ. Ρ.
Πατέρα Χριστοφόρε Χριστός Ανέστη! Πολύ σπουδαία η συμβολή του άρθρου σας.
ΑπάντησηΔιαγραφήΕυχαριστούμε πολύ, πάτερ!Καταγράψατε όλα αυτά που νιώθω κι εγώ όταν παρακολουθώ τη θεία λειτουργία και ακούω τις ευχές.
ΑπάντησηΔιαγραφήΜ. Παπαδόπουλος
Ο Αγιος Νικόλαος ο Καβάσιλας, ο Αγιος Συμεών ο Θεσσαλονίκης λένε άλλα πράγματα.
ΑπάντησηΔιαγραφήΠιάσατε το σφυγμό των πραγμάτων πάτερ Χριστόφορε, αλλά όπως βλέπετε, ακόμα και σε σας Καθηγητή Πανεπιστημιακό οι του "μη άψη, μηδέ γεύση, μηδέ θίγη" , συνάμα δε εραστές "του γράμματος-τύπου που σκοτώνει, και όχι του Πνεύματος που ζωοποιεί" υψώνουν θρασεία κεφαλή. Φοβάμαι δεν καταλαβαίνουν αυτό που καταλαβαίνουν σήμερα πολλοί. Ότι με τούτο και με κείνο κάπου υποβόσκει ο κληρικαλισμός ! Το φουσκωμένο, το πομπώδες, το ακαταλαβίστικο δεν περνάει, ο κόσμος διψάει για ζωντανό νερό Ιησού Χριστού, απλού ανθρώπου, κρυμμένου Θεού ! Που αγαπάει και θέλει κάθε άνθρωπος να σωθεί, να γίνει σώος-αληθινός άνθρωπος αγάπης, όπως Αυτός ! Που όμως και βλέπει, κάθε άλλο παρά ευχάριστα, πού θέλουν και επιμένουν να πάει ή μάλλον να κολλήσει η Εκκλησία Του ! Αθανάσιος Κοτταδάκης
ΑπάντησηΔιαγραφή«Αφορά αν οι χιλιάδες απλοί πιστοί που εκκλησιάζονται κάθε Κυριακή, χωρίς να διαθέτουν την σωματική και πνευματική ασκητικότητα του αγίου Πορφυρίου, βοηθούνται περισσότερο από τη μυστική ή την εις επήκοον ανάγνωση των ευχών.»
ΑπάντησηΔιαγραφήΣεβαστέ π. Χριστόφορε, Χριστός Ἀνέστη!
Σᾶς εὐχαριστοῦμε πολύ γιά τήν παρέμβασή σας πού σκοπό ἔχει νά ρίξει φῶς σέ ἕνα θέμα ὅπως αὐτό τῆς εἰς ἐπήκοον τῶν πιστῶν ἀνάγνωσης τῶν εὐχῶν.
Ἡ προσωπική ἐμπειρία σας ὁμολογουμένως ἔχει εἰδική βαρύτητα καί άποτελεῖ ἀδιαμφισβήτητο ἐπιχείρημα ὑπέρ της.
Ὅμως, μέ ὅλο μου τό σεβασμό, θέλω νά καταθέσω στήν κρίση σας κάποιες ἀπορίες καί ἐρωτηματικά (ἐνδεχομένως ἀφελῆ) πού προέκυψαν ἀπό τό ἄρθρο σας, στό ὁποῖο, ὅπως σημειώνετε, ἡ ἐκφώνιση τῶν εὐχῶν εἰς ἐπήκοον τῶν πιστῶν ἀποτελεῖ ὅρο ποιμαντικῆς ἀρτιότητας χάριν τῶν ποιμαντικῶν ἀναγκῶν τῶν «ἀδυνάτων καί ἀρχαρίων».
Ὅταν λοιπόν κάποιος δέν διαθέτει «σωματική και πνευματική ασκητικότητα» ἡ ὁποία προϋποθέτει θέληση γιά ἁγιασμό καί σωτηρία, πῶς θά βοηθηθεῖ ἀπό τήν εἰς ἐπήκοον ἀνάγνωση τῶν εὐχῶν χωρίς αὐτήν (τή θέληση);
Ὅλα τά παραπάνω πού ἀναφέρατε καί διεξοδικά ἀναλύσατε :«την κατήχηση, την ενίσχυση της προσοχής, τη συνειδητή συμμετοχή, την εμβάθυνση της προσωπικής προσευχής, την αντιμετώπιση της εκκοσμίκευσης, τη θεραπεία του θρησκευτικού σχίσματος και την ενεργοποίηση των θεραπευτικών στοιχείων της Θείας Λειτουργίας», δεν δείχνουν πώς θέλουν νά λειτουργήσουν αὐτοβούλως καί σέ λάθος λειτουργικό χρόνο (ἑτοιμασία πρός Θεία Μετάληψη) ὅπου ἡ κατάνυξη καί ὁ ἐσωτερικός ἔλεγχος πρέπει νά κυριαρχοῦν καί νά κατακλύζουν τό εἶναι τῶν πιστῶν τό συγκεκριμένο χρονικό διάστημα;
Ἀλλά ἀκόμη κι ἄν κάποιος δέν εἶναι προετοιμασμένος γιά νά μεταλάβει, τίς ἱερἐς αὐτές στιγμές δέν θά ὡφεληθεῖ περισσότερο μέ τήν κατάνυξη κι εὐλάβεια πού θά νοιώσει ἀπό τή χαμηλόφωνη ἀνάγνωση τῶν εὐχῶν;
Ἐάν καταργεῖται ἡ ἱεραρχικότητα εἰς τήν Ἐκκλησίαν,«διά τῆς ἀδιακρίτου ἀναγνώσεως τῶν εὐχῶν «ἐκφώνως» ἤ «μεγαλοφώνως» (σύμφωνα μέ τήν Ἐγκύκλιο) αὐτό δέν σημαίνει τήν ὕπαρξη εὐχῶν πού ἀπαγγέλονται μυστικῶς ἤ χαμηλοφώνως ὑπό τού ἱερέως κι ἄν ναί ποιές εἶναι αὐτές;
Ἀκόμη αὐτή ἡ ποιμαντική τῶν «ἀδυνάτων καί ἀρχαρίων» δέν ἐγκυμονεῖ κίνδυνο στό προσεχές μέλλον πραγματοποίησης κι ἄλλων ἀλλαγῶν, ὅπως τή μετάφραση τῶν λειτουργικῶν κειμένων ἤ καί τήν κατάργηση τοῦ τέμπλου ἐνδεχομένως καί στό ἐξῆς ἡ Θεία Λατρεία νά τελεῖται σέ πλήρη θέαση ἀπό τούς πιστούς, μέ πρόσχημα τούς παραπάνω λόγους ὅπως «την κατήχηση, την ενίσχυση της προσοχής, τη συνειδητή συμμετοχή, την εμβάθυνση της προσωπικής προσευχής» κλπ;
Καί τί ἔχουμε νά ἀπαντήσουμε γιά τήν μέχρι σήμερα τηρούμενη παράδοση τῶν μυστικῶν ἐκφωνήσεων τῶν εὐχῶν ἀπό τήν Ἐκκλησία, ὅτι ὀλιγοροῦσε ποιμαντικά σέ αὐτό τό θέμα γιά τόσο μεγάλο χρονικό διάστημα ἤ ὅτι δέν ὑπῆρχαν «ἀδύνατοι καί ἀρχάριοι» παλαιότερα;
Καί τελευταῖο, ἀναρωτιέμαι, οἱ ἅγιοί μας πού ἐνδιαφέρονταν ὡς ποιμένες γιά τό ποίμνιό τους περισσότερο κι ἀπό τόν ἑαυτό τους, (τί λέγω περισσότερο, τή ζωή τους ἔδιναν γι’αὐτό), ἄν πράγματι ὡφελεῖτο (τό ποίμνιο) πνευματικά ἀπό τήν εἰς ἐπήκοον ἀπαγγελία τῶν εὐχῶν, θά τηροῦσαν ἄραγε εὐλαβικά αὐτή τήν παράδοση τῆς μυστικῆς ἀνάγνωσης τῶν εὐχῶν μέ ἀποτέλεσμα νά τό στερήσουν ἀπό «την κατήχηση, την ενίσχυση της προσοχής, τη συνειδητή συμμετοχή, την εμβάθυνση της προσωπικής προσευχής» κλπ,;
Σᾶς εὐχαριστῶ.
Μέ σεβασμό,
Θεόδωρος Σ.
Έύστοχη διάκριση της ποιμαντικής ανάγκης. Ευχαριστούμε! Όχι, εκφώνως δεν σημαίνει μεγαλόφωνα! Την κάθε ευχή κάθε μυστηρίου την διαβάζει ο ιερέας εις επήκοον. Ούτε καν χαμηλόφωνα. Την τελευταία φράση την απαγγέλλει εμμελώς και αυτό είναι το "εκφώνως". Όλα τα μυστικώς είναι στρέβλωση, μυστικοπάθεια, που επενδύθηκε με θεολογικό ένδυμα. Κι αυτή η στρέβλωση έγινε μόνο στην Λειτουργία!
ΑπάντησηΔιαγραφήΠάτερ Χριστόφορε και λοιποί αναγνώστες Χριστός Ανέστη!! Πολλή εμπεριστατωμένη τεκμιριωμένη και σαφής η ανάλυση του θέματος αυτού. Η αλήθεια είναι μία : Οτι ''η εις επήκοον πάντων ανάγνωσις'' είναι σαφώς αρχαία παράδοση. Οι ανάγκες τις κάθε εποχής ειδικά στην περίοδο της Τουρκοκρατίας όπου το επίπεδο μόρφωσης των κληρικών/λειτουργών ήταν το ελάχιστο στους περισσότερους τουλάχιστον, δεν επέτρεπαν την ανάγνωση ''εις επήκοον''. Στους επόμενους αιώνες όμως έως και σήμερα, όπου η μόρφωση έχει αλλάξει επίπεδο τόσο σε κλήρο όσο και σε λαό , δεν έχει νόημα να συνεχίζεται αυτή η νοοτροπία. Σίγουρα είναι πολλοί εκείνοι που έχουν μάθει έτσι , με μυστική ανάγνωση δηλαδή, αλλά ο σκοπός των ευχών / προσευχών αυτών, δεν λειτουργούν με μαγικό τρόπο αλλά με την μετοχή από όλους.
ΑπάντησηΔιαγραφήΔιαβάζοντας κάνεις την ευχη. "Πάλιν και πολλάκις σοι προσπιπτομεν και σου θεομεθα ... όπως καθαρισης ημων τας ψυχας και τα σώματα... και δωης ημιν ακατακριτον την παράστασις του αγιου σου θυσιαστριου. Χαρίσαι δε ο Θεος ημων και τοις συνευχομενοις ημιν προκοπήν βιου και πιστεως ... δος αυτοις μετα φόβου και αγαπης λατρεύειν σοι ανενοχως και ακατακριτως μετέχειν των αγιων σου μυστηρίων και της επουρανιου σου βασιλείας αξιωθειναι" καταλαβαίνει αν μόνος ο ιερέας ή με όλη την κοινοτητα των πιστων τελει τη Λειτουργια. Προσεχώς συνέχεια. Αθαν. Κοτταδακης
ΑπάντησηΔιαγραφήΑν προσέξουμε τα ρήματα "προσπίπτομεν ....δεόμεθα ....δώης ημίν" φαίνεται ότι αφορούν τον λειτουργό Ιερέα, αφού μάλιστα ομιλεί για "παράστσση του αγίου θυσιαστηρίου".
ΑπάντησηΔιαγραφήΜετά αναφέρονται καί οι πιστοί "Χαρίσαι ....δός αυτοίς ..... λατρεύειν ..... αξιωθήναι."
Ολα αυτά όμως δέν τα ζητούν οι πιστοί, αλλά ο Ιερέας για λογαριασμό των πιστών, ενώ οι πιστοί σιωπούν.
Το περίμενα. Αλλά πρόκειται για τους πιστούς που απαρτίζουν με τον ιερέα το όλο προσεύχομαι σώμα. Αθαν. Κοτταδακης
ΑπάντησηΔιαγραφήΚαι ως χριστιανοί ορθόδοξοι ανήκοντα στο βασιλειον ιερατευμα και έθνος αγιον ειναι οι ανταποκρινομενοι.αυτοι που τους αφορά η παράκληση του ιερέα για να είναι ως πρέπει ως και αυτός-α μέρος -Αθαν.Κοτταδακης
ΑπάντησηΔιαγραφήΑσφαλώς τους αφορά η ευχή αλλά δεν τελούν αυτοί το Μυστήριον.
ΑπάντησηΔιαγραφήΌπως και στον Γάμο, στην Βάπτιση, στην Εξομολόγηση παρίστανται, αλλά δεν νυμφεύουν, δεν βαπτίζουν, δεν εξομολογούν οι πιστοί.
Ούτε διαβάζουν τις ευχές. Τις διαβάζει ο κληρικός, είτε ακούγεται είτε όχι.