Η σύγχυση γύρω από το «Άξιος» και το «Ανάξιος» στη χειροτονία Επισκόπου - Μητροπολίτης Χονγκ Κονγκ Νεκτάριος

Η σύγχυση γύρω από το «Άξιος» και το «Ανάξιος» στη χειροτονία Επισκόπου

Μητροπολίτης Χονγκ Κονγκ Νεκτάριος

Στη δημόσια συζήτηση που συνοδεύει ορισμένες επισκοπικές εκλογές εμφανίζεται συχνά μια βασική σύγχυση: συγχέεται η εκλογή ενός επισκόπου με τη χειροτονία του. Από αυτή τη σύγχυση προέρχεται και ο ισχυρισμός ότι, αν κατά τη χειροτονία ακουστεί από το εκκλησίασμα το «Ανάξιος», ο χειροτονών οφείλει να διακόψει τη Θεία Λειτουργία, να ζητήσει εξηγήσεις και να αναστείλει τη διαδικασία. Η αντίληψη αυτή δεν ανταποκρίνεται στη σημερινή λειτουργική και κανονική πράξη της Ορθόδοξης Εκκλησίας.

Ιστορικά, στην αρχαία Εκκλησία ο λαός συμμετείχε με την παρουσία του στην διαδικασία εκλογής ενός νέου επισκόπου και επιδοκίμαζε ή αποδοκίμαζε την εκλογή. Το Μυστήριο της χειροτονίας ετελείτο διά της επιθέσεως των χειρών των επισκόπων κατά την διάρκεια θείας Λειτουργίας. Οι δύο πράξεις, όμως, δεν ήταν ταυτόσημες: άλλο η εκλογή/ανάδειξη, άλλο η χειροτονία ως Μυστήριο. Αυτή η διάκριση είναι θεμελιώδης για να κατανοηθεί σωστά ο ρόλος του «Άξιος».

Στη σημερινή Ορθόδοξη λειτουργική πράξη, το «Άξιος» δεν είναι ψήφος που προηγείται της χειροτονίας ούτε διαδικαστικό εργαλείο ακύρωσής της. Αντίθετα, αποτελεί επιδοκιμαστική αναφώνηση του εκκλησιάσματος όταν ο νεοχειροτονημένος παρουσιάζεται στον λαό και περιβάλλεται τα διακριτικά άμφια του βαθμού του.

Το καίριο σημείο είναι ότι, όταν προβλέπεται λειτουργικά η αναφώνηση «Άξιος», η χειροτονία έχει ήδη τελεστεί. Οι τυπικές διατάξεις της ακολουθίας αναφέρουν ότι η χειροτονία προηγείται και ακολουθεί η παρουσίαση του νεοχειροτονημένου στο λαό. Επομένως, ο ισχυρισμός ότι ο χειροτονών οφείλει εκείνη τη στιγμή να σταματήσει τη Θεία Λειτουργία και να εξετάσει αντιρρήσεις, δεν στηρίζεται στη σημερινή τάξη της ακολουθίας.

Η σημερινή εκλογή επισκόπου γίνεται από το αρμόδιο Συνοδικό εκκλησιαστικό όργανο, ενώ η χειροτονία τελείται από τους επισκόπους μέσα στη Θεία Λειτουργία. Ο λαός δεν είναι απών· συμμετέχει προσευχητικά, εκκλησιολογικά και λειτουργικά. Όμως η συμμετοχή αυτή δεν έχει τη μορφή βέτο κατά την ώρα της χειροτονίας. Όσοι αντιδρούν σε μία εκλογή μπορούν να εκφράσουν τις αντιρρήσεις τους και να καταθέσουν αποδεικτικά στοιχεία στην αρμόδια Εκκλησιαστική Σύνοδο την ημέρα της διαδικασίας ή μετά την ολοκλήρωση και την αναγγελία του εκλεγέντος προσώπου. Εκεί μπορεί να κριθεί αν υπάρχουν σοβαροί και πραγματικοί λόγοι για την ακύρωση μίας εκλογής.

Συνεπώς, όποιος υποστηρίζει ότι το «Ανάξιος» του πλήθους επιβάλλει υποχρεωτική διακοπή της Θείας Λειτουργίας μεταφέρει, χωρίς διάκριση και γνώση, στοιχεία από την παλαιότερη πράξη της εκλογής στο διαφορετικό σημερινό πλαίσιο της εκλογής και χειροτονίας. Αυτή ακριβώς είναι η ρίζα της σύγχυσης. Στη σύγχρονη Ορθόδοξη πράξη, το «Άξιος» παραμένει σημαντικό ως φανέρωση της αποδοχής του εκκλησιαστικού σώματος, αλλά δεν λειτουργεί ως μηχανισμός ακυρώσεως μιας ήδη τελεσθείσας χειροτονίας.