Το κείμενο δεν θα ήταν αξιοσημείωτο, αν δεν το υπέγραφε ...

 Εγώ βασανίστηκα –και βασανίζομαι ακόμη– με τον Μαυροκορδάτο και τον Καποδίστρια, προσπαθώντας να καταλάβω τους ανθρώπους. Και κάπου εκεί άρχισα να βλέπω διαφορετικά και τον Καποδίστρια. Στην αρχή, η αντιπολίτευσή του πράγματι είχε ένα συντηρητικό σώμα. Όμως είναι λάθος να τον κρίνεις μόνο με πολιτικά κριτήρια. Ο Καποδίστριας είχε μια ευρύτερη πολιτική αντίληψη, που δεν την είχαν οι αντίπαλοί του. Ενδιαφερόταν για τους πολλούς. Αν μείνεις μόνο στο «συντηρητικός», χάνεις κρίσιμα στοιχεία: 
ότι έδινε μάχη για να μην περιοριστούν τα σύνορα της Ελλάδας, 
ότι αντιδρούσε στους ξένους όταν οι άλλοι τους αποδέχονταν χωρίς αντίρρηση, 
ότι δεν ήθελε να ξεπουληθούν τα εθνικά κτήματα που άφησαν οι Οθωμανοί. 
Δεν μπορώ, για παράδειγμα, να θεωρήσω ότι ο δολοφόνος του Καποδίστρια, ο Μαυρομιχάλης, είχε φιλελεύθερα αισθήματα. Υπήρξε ένα κλίμα τυραννοκτονίας, το οποίο καλλιεργήθηκε συστηματικά από την αντιπολίτευση. 
Από την άλλη πλευρά –και το τονίζω αυτό στο βιβλίο μου– κάποιοι απ’ όσους πολέμησαν τον Καποδίστρια φοβούνταν πραγματικά ότι χάνονταν οι στόχοι της Επανάστασης. Και αρκετοί από αυτούς μετανόησαν αργότερα. Ο ίδιος ο Μαυροκορδάτος, λίγα χρόνια μετά, αλλάζει στάση. Όλοι βλέπουν τότε ότι η μεταβατική φάση που πρότεινε ο Καποδίστριας ίσως δεν ήταν τόσο παράλογη όσο φαινόταν αρχικά.

Στην Ελλάδα υπάρχει ιστορική άγνοια, και αυτό φαίνεται και από τα χιλιάδες εισιτήρια που έκοψε η ταινία του Σμαραγδή. Υπήρχαν μάλιστα θεατές που χειροκροτούσαν. Αυτό από μόνο του λέει πολλά. Το πρόβλημα σήμερα είναι η ανάγκη για άσπρο και μαύρο. Για κάποιους αυτό λειτουργεί ως παρηγοριά: ή θα έχεις έναν σωτήρα και όλους τους άλλους προδότες ή έναν τύραννο και όλους τους άλλους ήρωες. 

Ο Καποδίστριας ήταν σπουδαίος.

Χρήστος Λούκος

Σημείωση 

Ο Χρήστος Λούκος είναι ομότιμος καθηγητής Πανεπιστημίου. Στη διδακτορική του διατριβή "Η αντιπολίτευση κατά του Κυβερνήτη Ιωάννη Καποδίστρια, 1828-1831, Θεμέλιο 1988, ασκεί σφοδρή κριτική (εν πολλοίς άδικη) στον Κυβερνήτη και διαφαίνεται η συμπάθειά του προς την αντιπολίτευση. 

Κατά τα χρόνια που ακολούθησαν η περαιτέρω μελέτη του για τον Καποδίστρια τον οδήγησε σταδιακά στο συμπέρασμα ότι τον είχε αδικήσει, πράγμα που δήλωσε δημόσια. Τον τιμά πάρα πολύ αυτό: η επιστημονική του εντιμότητα. Δεν το έχουμε συνηθίσει... 

Βέβαια, η νομενκλατούρα της εθνομηδενιστικής διανόησης που έχει κατακλύσει τα ανώτατα ιδρύματα της χώρας, έκανε γαργάρα τις κατά καιρούς συνεντεύξεις του και εξακολουθούν όλοι να πιπιλίζουν την καραμέλα περί δικτάτορα Καποδίστρια, και επιλέγουν την ερμηνεία της ιστορίας με όρους άσπρο-μαύρο ... 

γ*κ*ν