Χριστιανισμός. Η θρησκεία της εξόδου από τις θρησκείες - Γιώργος Γρηγορίου

Ζωγραφική: Ανδρέας Πατράκης

Χριστιανισμός. Η θρησκεία της εξόδου από τις θρησκείες

Γιώργος Γρηγορίου

Με την σάρκωση ο Λόγος απελευθερώνεται

από τα δεσμά της πνευματικότητας.

Hans Georg Gadamer

Παραμονές Χριστουγέννων γράφονται αυτές οι γραμμές και πώς θα μπορούσε να συμπυκνωθεί καλύτερα το εορταζόμενο γεγονός απ’ ό,τι αναφέρει σε τρεις λέξεις ο Ιωάννης; « Ὁ Λόγος σάρξ ἐγένετο» (Ιω 1,14).

 Γιατί ο Λόγος να γίνει σάρκα; Τι του έλειπε;

 Και όμως του έλειπαν ιδιότητες ικανές να τον προσδιορίσουν. Ο Λόγος δεν μπορεί να έχει προσωπικές ιδιότητες· δεν μπορεί να προσδιορίζει την εαυτότητα. Ο Λόγος δεν μπορεί να εξατομικεύει. Mόνο η σάρκα μπορεί να φέρει ιδιότητες. Όπως γράφει ο Michel Henry[1], μόνο η σάρκα μπορεί να επιθυμεί, να πονά, να υποφέρει, να πάσχει, να αγωνιά, να δίνεται και να ταπεινώνεται. Καμία ταπείνωση δεν μπορεί να υπάρξει χωρίς σάρκα.

 Με τη σάρκωση του Χριστού ο Λόγος απεκδύεται πλέον της προστασίας που του παρέχει η απρόσωπη διανοητική και πνευματική του υπόσταση και εισέρχεται στην περιπέτεια της σάρκας· τώρα, δεν επιχειρηματολογεί αλλά μιλά. Όπως χαρακτηριστικά λέει ο Hans-Georg Gadamer[2], με τη σάρκωση του Χριστού ο Λόγος απελευθερώνεται από τα δεσμά της πνευματικότητάς του και από Λόγος γίνεται Φωνή.

 Σύμφωνα με τον Rémi Brague[3], η Βίβλος είναι ασφαλώς ο λόγος του Θεού, αλλά δεν είναι ο Λόγος του Θεού. Λόγος του Θεού είναι ο σαρκωμένος Λόγος και αυτός μόνον. Στον χριστιανισμό δεν υπάρχει «θεϊκό βιβλίο» και κατ’ ακολουθίαν δεν υπάρχει και ιερή γλώσσα. Ακόμη περισσότερο, δεν υπάρχει ιερή κουλτούρα. Εκείνο το οποίο η σάρκωση κατέστησε ιερό είναι μόνο αυτή η ίδια η ανθρωπινότητα. Ο Χριστός εμφανίζεται ως ο μοναδικός εκείνος τρόπος του να ζει κανείς την ανθρώπινη ζωή. Η μόνη γλώσσα την οποία ιερώνει η σάρκωση είναι η ανθρωπινότητα του ανθρώπου, στην οποία και αποδίδει μία πρωτόγνωρη αξία.

 Τις παραπάνω σκέψεις για το ιερό θα διατυπώσει και ο Emmanuel Lévinas[4] με τον δικό του τρόπο. Επιχειρώντας τη διάκριση ανάμεσα στο ιερό και το άγιο, ο Γάλλος φιλόσοφος θα ταυτίσει ιερότητα και μαγεία λέγοντας χαρακτηριστικά ότι η μαγεία που βλέπουμε στους άλλους είναι το δικό τους ιερό, ενώ το δικό μας ιερό είναι μαγεία για τους άλλους. Αντιθέτως, θα συνεχίσει, εκείνο που έρχεται και αντιτάσσεται στην ιερότητα είναι η αγιότητα, δηλαδή η απόλυτη ξεχωριστότητα του ανθρωπίνου προσώπου. Στην εβραϊκή γλώσσα η λέξη qadoš σημαίνει άγιος αλλά και ξεχωρισμένος. H αγιότητα δεν ανήκει στο ιερό αλλά στην ανθρωπολογία.

 Τα παραπάνω μας κάνουν να καταφύγουμε στην χαρακτηριστική επιγραμματική πρόταση του Marcel Gauchet. O χριστιανισμός, γράφει[5], είναι «η θρησκεία της εξόδου από τις θρησκείες». Η έννοια που δίνει στη διατύπωσή του αυτή ο Gauchet είναι ότι ο χριστιανισμός καταργεί τη σύγχυση μεταξύ ορατού και αοράτου, μεταξύ του ενθάδε και του επέκεινα. Ο χριστιανισμός πραγματώνει έναν ριζικό διαχωρισμό ανάμεσα στους δύο αυτούς κόσμους κατά τέτοιο τρόπο που ο κόσμος του ανθρώπου εμφανίζεται πλέον απολύτως και πλήρως αυτόνομος απέναντι σε ένα «ιερό» ριζικά υπερβατικό· με τον τρόπο αυτό ανοίγει τον δρόμο στην πορεία προς τον εξανθρωπισμό του ανθρώπου. Η σάρκωση φέρει εν σπέρματι την εκκίνηση προς την πορεία αυτή. Η ενανθρώπιση ανοίγει τον δρόμο στον εξανθρωπισμό. Στην πραγματικότητα έχουμε μία μεταμόρφωση αυτού του ίδιου του Θεού, και με τη θέση που καταλαμβάνει ο Ιησούς γίνεται ο «τελεστής της μεταμόρφωσης αυτής»[6].

 Mία φράση και πάλι από τον Rémi Brague έρχεται να συνοψίσει τις παραπάνω σκέψεις: «To να είσαι άνθρωπος είναι ένας εξαιρετικά δύσκολος ρόλος. Τόσο δύσκολος, ώστε μόνο ένας Θεός μπόρεσε να αναλάβει».

---

[1] Michel Henry Incarnation, Une philosophie de la chair, εκδ. Seuil, Παρίσι 2000, Εισαγωγή.
[2] Hans-Georg Gadamer, Wahrheit und Methode, εκδ. Gesamelte Werke, σελ. 335-339.
[3] Rémi Brague, Europe, la voie romaine, εκδ. Gallimard, Παρίσι 1997, σελ. 213.
[4] Emmanuel Lévinas ,Du sacé au saint, εκδ. Minuit, Παρίσι 1977.
[5] Marcel Gauchet, Le désanchentement du monde, εκδ. Gallimard, Παρίσι 1985.
[6] Marcel Gauchet, L’ Express, 25.12.2017.

Πηγή: Φρέαρ