ΣΤΑ ΠΟΔΙΑ ΤΟΥ ΕΣΤΑΥΡΩΜΕΝΟΥ ΜΕ ΤΟΝ ΑΓΙΟ ΦΡΑΓΚΙΣΚΟ ΑΛΛΑ ΚΑΙ ΟΡΘΙΟΙ ΓΙΑ ΝΑ ΔΟΞΑΣΟΥΜΕ ΤΗΝ ΑΝΑΣΤΑΣΗ ΤΟΥ ΣΩΤΗΡΑ - π. Ιωάννης Σπιτέρης

ΣΤΑ ΠΟΔΙΑ ΤΟΥ ΕΣΤΑΥΡΩΜΕΝΟΥ ΜΕ ΤΟΝ ΑΓΙΟ ΦΡΑΓΚΙΣΚΟ ΑΛΛΑ ΚΑΙ ΟΡΘΙΟΙ ΓΙΑ ΝΑ ΔΟΞΑΣΟΥΜΕ ΤΗΝ ΑΝΑΣΤΑΣΗ ΤΟΥ ΣΩΤΗΡΑ

Εισερχόμαστε στην καρδιά του Λειτουργικού Έτους, τη Μεγάλη Εβδομάδα, που από τον Γολγοθά και τον Σταυρό θα μας οδηγήσει στην Ανάσταση. Σε αυτή την κορυφαία στιγμή της Εκκλησίας, ας αφήσουμε να μας οδηγήσει ο «Φτωχός του Θεού», ο Άγιος Φραγκίσκος ο οποίος έζησε το μυστήριο του Σταυρού με τόσο έντονο και προσωπικό τρόπο, ώστε δύσκολα μπορεί να βρεθεί παρόμοιο πρότυπο στην καθολική αγιογραφία.

Από την πρώτη στιγμή της μεταστροφής του επαναλάμβανε μια προσευχή, την οποία άφησε ως παρακαταθήκη στους οπαδούς του. Μας την παρέδωσε στη Διαθήκη του: «Και ο Κύριος μου έδωσε τέτοια πίστη στις εκκλησίες, ώστε προσευχόμουν τόσο απλά και έλεγα: "Σε προσκυνούμε, Κύριε Ιησού Χριστέ, και σε όλες τις εκκλησίες σου που βρίσκονται ανά τον κόσμο, και σε ευλογούμε, γιατί με τον άγιο σου Σταυρό λύτρωσες τον κόσμο"». (Αυτή η προσευχή ακόμα σήμερα επαναλαμβάνεται από όλους τους φραγκισκανούς, όταν εξερχόμαστε από την εκκλησία.)

Ήδη από την πρώτη στιγμή, αφού απογυμνώθηκε από τα ρούχα του και τα επέστρεψε στον πατέρα του, του πρόσφεραν έναν φτωχό και ταπεινό μανδύα αγρότη, υπηρέτη του επισκόπου. Εκείνος, λαμβάνοντάς τον με ευγνωμοσύνη, χάραξε με το ίδιο του το χέρι πάνω του το σημείο του σταυρού, και με την κουκούλα θέλησε το ράσο του να έχει τη μορφή του σταυρού. Ακόμα σήμερα το ράσο των φραγκισκανών είναι σε μορφή σταυρού.

Οι μαρτυρίες των συντρόφων για την ευλάβεια του Φραγκίσκου προς τον Σταυρό και τον Εσταυρωμένο είναι πολλές και ενθουσιώδεις· παραθέτουμε μόνο μερικές. Ένας από τους συντρόφους του Φραγκίσκου γράφει: «Ο Εσταυρωμένος Χριστός κατοικούσε σταθερά στο βάθος της ψυχής του, σαν ένα πολύτιμο σκεύος μύρου τοποθετημένο στην καρδιά του· μέσα του επιθυμούσε να μεταμορφωθεί ολοκληρωτικά από υπερβολή και φλόγα αγάπης».

Όταν οι αδελφοί δεν είχαν λειτουργικά βιβλία για την προσευχή, μας μεταφέρει ένας άλλος: «αντί για αυτά τα βιβλία, κρατώντας αδιάκοπα το βλέμμα τους επάνω στον Εσταυρωμένο, ξεφύλλιζαν και ξαναξεφύλλιζαν το βιβλίο του Σταυρού του Χριστού, ημέρα και νύχτα, διδασκόμενοι από το παράδειγμα και τον λόγο του πατέρα τους, που συνεχώς τους μιλούσε για τον Σταυρό του Χριστού».

Η αγάπη προς τον Εσταυρωμένο μεταμορφωνόταν σε βαθιά συγκίνηση. Είναι πολύτιμη η μαρτυρία ενός άλλου αδελφού που έζησε μαζί του: «Η ανάμνηση του Πάθους του Χριστού χαράχτηκε τόσο βαθιά στα πιο εσωτερικά της καρδιάς του, ώστε, όταν του ερχόταν στον νου η Σταύρωση του Χριστού, μόλις και μετά βίας μπορούσε να συγκρατήσει, ακόμη και εξωτερικά, τα δάκρυα και τους στεναγμούς».

Και ένας άλλος προσθέτει: «Πράγματι, όλη η προσπάθεια του ανθρώπου του Θεού — του Αγίου Φραγκίσκου — δημόσια και ιδιωτικά, στρεφόταν προς τον Σταυρό του Κυρίου… Το πνεύμα του είχε εσωτερικά ενδυθεί τον Εσταυρωμένο… μεταμορφώθηκε ολοκληρωτικά από εκστατική αγάπη προς Αυτόν, κατά την εικόνα του Εσταυρωμένου, στη σκέψη, στην καρδιά και στα έργα».

Ο Φραγκίσκος, όμως, δεν σταματά σε μια εξωτερική μίμηση· θέλει να εισέλθει όλο και βαθύτερα στην αγάπη του Σταυρωμένου Χριστού. Αυτή η επιθυμία εκφράζεται με ιδιαίτερο τρόπο στην ακόλουθη προσευχή που επαναλάμβανε συχνά μπροστά στο σταυρό: «Άρπαξε, σε παρακαλώ, ω Κύριε, με την πύρινη και γλυκιά δύναμη της αγάπης σου τον νου μου από όλα τα πράγματα που υπάρχουν κάτω από τον ουρανό, ώστε να πεθάνω από αγάπη για την αγάπη σου, όπως εσύ ευδόκησες να πεθάνεις από αγάπη για την αγάπη μου». Εδώ ο Φραγκίσκος δεν ζητά απλώς να αγαπά τον Θεό, αλλά να καταληφθεί ολοκληρωτικά — σχεδόν να καταναλωθεί — από τη θεία αγάπη. Επιθυμεί να αγαπά όπως αγάπησε ο Χριστός, μέχρι την πλήρη αυτοπροσφορά.

Η έντονη αυτή αγάπη οδηγεί τον Φραγκίσκο να θελήσει να ακολουθήσει τον Χριστό μέχρι το μαρτύριο, κάτι που τελικά δεν πραγματοποιείται. Ωστόσο, το 1224, στο όρος Λα Βέρνα, ζει μια βαθιά εμπειρία ένωσης με τον Θεό. Σε όραμα βλέπει τον Σταυρωμένο Χριστό και λαμβάνει τα στίγματα, δηλαδή τις ίδιες πληγές του Ιησού. Το γεγονός αυτό αποτελεί ορατό σημάδι της πλήρους ένωσής του με τον Εσταυρωμένο Χριστό, φτάνοντας να συμμετέχει και στο Πάθος Του.

Ο Φραγκίσκος, όμως, δεν σταματά στον Σταυρό, αλλά ατενίζει τον Χριστό και στη δόξα Του, στην Ανάστασή Του. Πράγματι, ο ίδιος διασκεύασε μια Ακολουθία των Παθών του Ιησού με ψαλμούς και προσευχές. Την απήγγειλε κάθε ημέρα, και μόνο τις Κυριακές και κατά την περίοδο του Πάσχα την αντικαθιστούσε με άλλους ψαλμούς, επίσης διασκευασμένους από τον ίδιο. Σε αυτήν επαναλαμβάνονται όλα τα στάδια: από τον κήπο των Ελαιών έως την Ανάσταση και μέχρι την επιστροφή στη δόξα.

Αυτό μπορούμε να το αντιληφθούμε εικονικά στον ΣΤΑΥΡΟ ΤΟΥ ΑΓΙΟΥ ΔΑΜΙΑΝΟΥ, μπροστά στον οποίο ξεκίνησε η πορεία του Αγίου Φραγκίσκου και ο οποίος τον συνόδευσε σε όλη του τη ζωή (βλ. 1η ΕΙΚΟΝΑ). Αυτός ο βυζαντινός πίνακας (αρχές του 12ου αιώνα) εκφράζει το Πασχαλινό Μυστήριο στην ολότητά του και μας φωτίζει, κατά κάποιο τρόπο, τον δραματικό αλλά και ένδοξο τρόπο με τον οποίο ο Φραγκίσκος έζησε τον σταυρό του Ιησού. Πράγματι, σε αυτή την εικόνα ο Χριστός δεν παρουσιάζεται ως άνθρωπος που υποφέρει και ηττάται, αλλά ως ζωντανός και δοξασμένος: έχει τα μάτια ανοιχτά, στέκεται όρθιος, δείχνοντας τη νίκη Του πάνω στον θάνατο και τον ρόλο Του ως Αρχιερέα. Έτσι, ο σταυρός γίνεται σύμβολο δόξας. Γύρω Του φαίνονται πρόσωπα που σχετίζονται με τα Πάθη — η Θεοτόκος, ο Ιωάννης, η Μαρία η Μαγδαληνή και άλλοι — αλλά και μορφές που θυμίζουν την κοινότητα των πιστών, δηλαδή την Εκκλησία. Στο πάνω μέρος της εικόνας απεικονίζεται η Ανάληψη, ενώ το χρυσό φως γύρω από τα πρόσωπα δείχνει την Ανάσταση.

Όλες οι λεπτομέρειες δείχνουν ότι ο σταυρός δεν είναι το τέλος, αλλά ένα πέρασμα: ο θάνατος και η ανάσταση αποτελούν μαζί ένα μυστήριο σωτηρίας, που έχει ήδη πραγματοποιηθεί μέσω του Χριστού. Αυτή η εικόνα βοήθησε τον Φραγκίσκο να κατανοήσει βαθύτερα το Πασχαλινό Μυστήριο.

Αλλά ολόκληρο το πασχαλινό μυστήριο ο Φραγκίσκος το έζησε ακριβώς με τον θάνατό του — την 800ή επέτειο του οποίου γιορτάζουμε φέτος. Διηγούνται, λοιπόν, οι πρώτοι βιογράφοι του: «Το σώμα του Αγίου Φραγκίσκου της Ασίζης, φθαρμένο από τις ασθένειες και την άσκηση, βρισκόταν ξαπλωμένο γυμνό πάνω στη γυμνή γη, σαν εκείνο ενός εσταυρωμένου, εμφανώς σημαδεμένο από τα στίγματα στα χέρια, στα πόδια και στο πλευρό. Κι όμως, αυτό που φαινόταν βασανισμένο παρουσιαζόταν ταυτόχρονα μεταμορφωμένο: το πρόσωπο ήταν γαλήνιο και λαμπερό, και η σάρκα, κάποτε ξερή, έμοιαζε τώρα ντυμένη με μια νέα ομορφιά. Δεν έδινε την εντύπωση ενός νεκρού, αλλά κάποιου που αναπαύεται γλυκά. Ένα απαλό φως φαινόταν να εκπέμπεται από το σώμα του, σαν να συμμετείχε ήδη στη δόξα της ανάστασης. Έτσι, σε αυτόν, ο σταυρός και η υπόσχεση της νέας ζωής εμφανίζονταν ενωμένα σε ένα και μοναδικό όραμα: το σώμα του Αγίου».

Καλούμαστε κι εμείς σήμερα να ζήσουμε αυτό το ίδιο μυστήριο. Όχι ως θεατές μιας εορτής που επαναλαμβάνεται κάθε χρόνο, αλλά ως συμμέτοχοι μιας ζωντανής πραγματικότητας. Ο Φραγκίσκος μας δείχνει τον δρόμο.

π. Ιωάννης Σπιτέρης