Αν βρεις τον Θεό, είναι επειδή ο Θεός σε αναζήτησε Η κολυμβήθρα, ο άνθρωπος και το Σάββατο - π. Χριστοφόρου Χρόνη

Αν βρεις τον Θεό, είναι επειδή ο Θεός σε αναζήτησε

Η κολυμβήθρα, ο άνθρωπος και το Σάββατο

 

Χριστοφόρου Χρόνη

Πρωτοπρεσβυτέρου, Εφημερίου Ι. Ν. Αγίου Χριστοφόρου Αγρινίου

Επίκουρου Καθηγητή Ποιμαντικής Θεολογίας και Ψυχολογίας,

Θεολογική Σχολή – Τμήμα Θεολογίας, ΕΚΠΑ

christchronis@theol.uoa.gr

 

        Τέταρτη Κυριακή από το Πάσχα και η ευαγγελική περικοπή αναφέρεται στο θαύμα της θεραπείας του παραλυτικού της Βηθεσδά. Μπορούμε να εξετάσουμε τρεις πτυχές του θαύματος του Κυρίου: την κολυμβήθρα, τον άνθρωπο και το Σάββατο.

         1. Η κολυμβήθρα.

         Γιατί αναφερόμαστε στην κολυμβήθρα; Διότι η περιγραφή της από τον ευαγγελιστή Ιωάννη μας οδηγεί στο συμπέρασμα ότι το ευαγγελικό κείμενο είναι αξιόπιστο και ο ευαγγελιστής αυτόπτης μάρτυρας. Τον δέκατο όγδοο και δέκατο ένατο αιώνα, καθώς η σύγχρονη ιστορική επιστήμη άρχιζε να αναπτύσσεται, πολλοί ιστορικοί στράφηκαν στη Βίβλο για να ελέγξουν αν αποτελεί αξιόπιστη ιστορική μαρτυρία ή αν είναι γεμάτη θρύλους. Ένα από τα ζητήματα που εξέτασαν ήταν το κεφάλαιο αυτό του Ιωάννη.

        Ο ευαγγελιστής αναφέρεται σε μια κολυμβήθρα με πέντε στοές. Η πλειονότητα των ιστορικών εκείνης της εποχής κατέληξε στο συμπέρασμα ότι η περιγραφή αυτή αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα της αναξιοπιστίας της Βίβλου, και τούτο για δύο λόγους. Πρώτον, δεν υπήρχε τότε κανένα ιστορικό στοιχείο για την ύπαρξη κολυμβήθρας στη Βηθεσδά της Ιερουσαλήμ. Δεύτερον, μια κολυμβήθρα με πέντε στοές φαινόταν αρχιτεκτονικά αδύνατη, αφού μια τετράγωνη ή ορθογώνια δεξαμενή έχει τέσσερις πλευρές και όχι πέντε, σύμφωνα με τους ισχυρισμούς τους.

        Η αρχαιολογική σκαπάνη όμως έδωσε διαφορετική απάντηση. Οι αρχαιολόγοι ανακάλυψαν μία τέτοια κολυμβήθρα κάτω από έναν παλαιοχριστιανικό ναό, ο οποίος είχε ανεγερθεί ακριβώς για να σηματοδοτήσει τη θέση του θαύματος. Κατόπιν, στην ανασκαφή αποκαλύφθηκαν δύο λεκάνες που χωρίζονταν από φυσικό βραχώδη διαχωριστή.

Κατά μήκος των τεσσάρων εξωτερικών πλευρών υπήρχαν τέσσερις στεγασμένες κιονοστοιχίες, ενώ πέμπτη στοά βρισκόταν επάνω στον βράχο που χώριζε τις δύο λεκάνες. Έτσι εξηγείται η αναφορά στις πέντε στοές. Ο επιφανής βιβλικός ιστορικός F.F. Bruce^[1] παρατηρεί ότι η κολυμβήθρα καταστράφηκε λίγο μετά τον βίο του Ιησού, κατά τη ρωμαϊκή καταστροφή της Ιερουσαλήμ το 70 μ.Χ., γεγονός που εξηγεί και την απουσία σχετικών μαρτυριών στις εξωβιβλικές πηγές.^[2] Η κολυμβήθρα της Βηθεσδά, αντί να αποτελεί επιχείρημα εναντίον της αξιοπιστίας του Ιωάννη, αποδεικνύεται ακριβώς το αντίθετο: τεκμήριο ότι ο ευαγγελιστής γνώριζε από πρώτο χέρι την τοπογραφία της Ιερουσαλήμ. Ο πιστός σήμερα δεν χρειάζεται να αναστείλει την κριτική του σκέψη για να πιστέψει· η ιστορία και η αρχαιολογία συχνά επιβεβαιώνουν αυτό που το Ευαγγέλιο διηγείται με απλότητα.

        2. Ο άνθρωπος.

       Ποιος είναι ο επί τριάντα οκτώ χρόνια ασθενής; Το κείμενο δεν μας πληροφορεί αν η παραλυσία προήλθε από τραυματισμό ή ασθένεια. Δεν γνωρίζουμε αν γεννήθηκε παραλυτικός ή αν έχασε τη δυνατότητα βάδισης στη νεότητά του. Το μόνο βέβαιο είναι ότι δεν μπορούσε να περπατήσει και ήταν ξαπλωμένος στη στοά, περιμένοντας κάποιον να τον βοηθήσει να μπει στο νερό όταν αυτό αναταραζόταν.

         Ο Χριστός τον πλησιάζει. Δεν πλησιάζει ο παραλυτικός τον Ιησού ούτε του ζητάει κάτι. Αν βρεις τον Θεό, είναι επειδή ο Θεός σε αναζήτησε. Αυτή η κίνηση της θείας πρωτοβουλίας δεν είναι απλώς ευσεβής παρατήρηση· είναι ο πυρήνας της χριστολογίας του Ιωάννη. Ο Χριστός δεν αναμένει να αναγνωριστεί για να δράσει. Δεν θέτει ως προϋπόθεση της θεραπείας την πίστη, την ομολογία ή την ευγνωμοσύνη. Το γεγονός ότι αμέσως μετά τη θεραπεία ο ιαθείς δεν γνωρίζει ποιος τον θεράπευσε, δεν αναιρεί τη θεραπεία.^[3] Η αγάπη του Χριστού δεν εξαρτάται από την ανταπόκριση του ανθρώπου.

        Ο παραλυτικός ζητάει βοήθεια χωρίς να αναγνωρίζει σε ποιον μιλάει. Ζητάει τη σωτηρία του ενώ μπροστά του ήταν ο Σωτήρας του. Φαίνεται σαν να χρησιμοποιεί τον άλλον ως μέσο για την επίτευξη των δικών του σκοπών. Αυτό είναι κάτι που ο Ιωάννης καταγράφει χωρίς να το κρύβει ή να το εξωραΐζει. Και ωστόσο ο Χριστός τον θεραπεύει χωρίς να τον ρίξει στο νερό διότι Αυτός είναι το νερό. Η εντολή «Ἔγειρε, ἆρον τὸν κράβαττόν σου καὶ περιπάτει»^[4] δεν είναι απλώς θεραπευτική πράξη· είναι αποκάλυψη. Ο Κύριος της ζωής στέκεται μπροστά σε αυτόν που δεν μπορεί να σηκωθεί μόνος του και τον σηκώνει χωρίς αντάλλαγμα.

        Η συνάντηση όμως δεν τελειώνει εκεί. Αργότερα ο Χριστός τον βρίσκει στο ιερό και του απευθύνει μία παράξενη συμβουλή: «Ἴδε ὑγιὴς γέγονας· μηκέτι ἁμάρτανε, ἵνα μὴ χεῖρόν σοί τι γένηται».^[5] Δεν είμαστε απολύτως σίγουροι ποιο είναι το νόημα αυτής της συμβουλής και μπορούμε να κάνουμε μόνο υποθέσεις. Είναι πιθανό να εννοεί ο Ιησούς: «Ο λόγος της παραλυσίας σου ήταν ο αμαρτωλός και αμετανόητος  τρόπος με τον οποίο ζούσες», ή μπορεί να εννοεί, «Αν δεν πιστέψεις τώρα με αυτό που σου συνέβη, ίσως ο Θεός να σου δώσει κάτι άλλο στη ζωή σου για να σε ξυπνήσει επιτέλους».

         Η θεραπεία του σώματος ανοίγει τον δρόμο για μια βαθύτερη θεραπεία, αυτή της ζωής στο σύνολό της. Η αγάπη του Θεού δεν μένει στη σωματική αποκατάσταση· καλεί τον άνθρωπο σε μια νέα πορεία. Και εδώ ακριβώς αποκαλύπτεται η διαφορά ανάμεσα στην κολυμβήθρα και τον Χριστό: η κολυμβήθρα θεράπευε μόνο το σώμα· ο Χριστός θεραπεύει ολόκληρο τον άνθρωπο.

        3. Το Σάββατο.

        Σύμφωνα με τη ραβινική παράδοση, υπήρχαν τριάντα εννιά κατηγορίες εργασιών που απαγορεύονταν το Σάββατο, και πολλές από αυτές αφορούσαν το κουβάλημα αντικειμένων στον δημόσιο χώρο. Όταν λοιπόν οι Ιουδαίοι βλέπουν τον ιαθέντα να σηκώνει το κρεβάτι του, η αντίδρασή τους είναι άμεση: «Σάββατόν ἐστιν· οὐκ ἔξεστί σοι ἆραι τὸν κράβαττον».^[6] Δεν βλέπουν έναν άνθρωπο που μετά από τριάντα οκτώ χρόνια ακινησίας περπατάει. Βλέπουν την νομική «παράβαση».

       Αυτή είναι η τραγωδία του νομικισμού: ο κανόνας καταλαμβάνει τη θέση του προσώπου. Ο νόμος, που δόθηκε για να υπηρετεί τον άνθρωπο, μεταβάλλεται σε αυτοσκοπό. Η απαγόρευση εργασίας το Σάββατο είχε βαθύ νόημα: ανάπαυση, ελευθερία, υπενθύμιση ότι ο άνθρωπος δεν ορίζεται από την παραγωγικότητά του. Όταν όμως ο νόμος αποχωρίζεται από τη χάρη, γίνεται εργαλείο κατηγορίας και όχι ζωής. Ο Χριστός δεν καταργεί το Σάββατο· αποκαθιστά τον αρχικό του σκοπό. Το Σάββατο ολοκληρώνεται ακριβώς εκείνη τη στιγμή που ένας άνθρωπος, ο οποίος δεν μπορούσε να σταθεί στα πόδια του για τριάντα οκτώ χρόνια, σηκώνεται και περπατάει. Η ανάπαυση του Σαββάτου δεν αντιτίθεται στη θεραπεία· η θεραπεία είναι η βαθύτερη ανάπαυση.

        Η κολυμβήθρα μαρτυρεί για την αξιοπιστία του κειμένου. Ο παραλυτικός μαρτυρεί για την προτρέχουσα αγάπη του Θεού, που δεν αναμένει να κληθεί. Και το Σάββατο μαρτυρεί ότι η θρησκεία χάνει τον λόγο ύπαρξής της όταν παύει να βλέπει τον άνθρωπο μπροστά της.

---

[1] Ο F.F. Bruce (Frederick Fyvie Bruce, 1910–1990) ήταν επιφανής Σκωτσέζος ευαγγελικός βιβλικός μελετητής, συγγραφέας και καθηγητής, γνωστός ως ο «Κοσμήτορας της Ευαγγελικής Ακαδημαϊκής Κοινότητας». Δίδαξε ως καθηγητής Βιβλικής Κριτικής και Ερμηνείας στο Πανεπιστήμιο του Μάντσεστερ (1959–1978) και υπήρξε κορυφαίος υποστηρικτής της ιστορικής αξιοπιστίας της Καινής Διαθήκης. Έγραψε πάνω από 40 βιβλία, με εξειδίκευση στις Πράξεις των Αποστόλων, τον Απόστολο Παύλο και την ιστορία της Καινής Διαθήκης. Ο Bruce ήταν γνωστός για τη μετριοπάθειά του, τη γλωσσομάθειά του και την ικανότητά του να εξηγεί σύνθετα βιβλικά ζητήματα με σαφήνεια.

[2] Βλ. ελληνική μετάφραση F.F. Bruce, «Τα κείμενα της Καινής Διαθήκης - Είναι άραγε αξιόπιστα;», μτφρ. Γωγώ Καρκανίδου, εκδ. Πέργαμος, Αθήνα 2000.

[3] Ιω. 5,13 «ὁ δὲ ἰαθεὶς οὐκ ᾔδει τίς ἐστιν».

[4] στο ίδιο, 5,8.

[5] στο ίδιο, 5,14.

[6] στο ίδιο, 5,10.