Ο Σαραντάρης πρόβλεψε την παρακμή της Δύσης - Γιώργου Ν. Παπαθανασόπουλου

 

Ο Σαραντάρης πρόβλεψε την παρακμή της Δύσης

Του Γιώργου Ν. Παπαθανασόπουλου

            Στις 25 Φεβρουαρίου συμπληρώνονται 85 χρόνια από τον θάνατο του ποιητή και χριστιανού στοχαστή Γιώργου Σαραντάρη. Απεβίωσε οσιακά, εν μέσω συγγενών και φίλων, μετά τις κακουχίες που αγόγγυστα υπέστη στην Πίνδο υπερασπιζόμενος την Πατρίδα κατά τον Ελληνο – Ιταλικό πόλεμο 1940-41. Είναι ο ποιητής για τον οποίο ο καθηγητής Μ.Γ. Μερακλής έγραψε: « Καθώς απαγγέλλω τους στίχους του, νιώθω πως μου είναι αδύνατο να μη ομολογήσω πια εδώ κάποια γνώμη μου, πως στις μέρες μας γεννήθηκε ένας ποιητής, που είχε την ακριβή τύχη, αυτός μόνος, να φτάσει το Σολωμό και, σε μερικές στιγμές, να τον ξεπεράσει. Ο Σαραντάρης είναι ο μόνος που, μετά το Σολωμό, έδωσε, κατά τρόπο καλλιτεχνικά ακέραιο και στερεό, την εξαλλαγή του ανθρώπινου πόνου σε μεταφυσική δίψα».

            Πλήν του πηγαίου και υπέροχου ταλέντου του στην ποίηση ο Σαραντάρης υπήρξε και ένας χριστιανός υπαρξιστής στοχαστής, που στις μεταρσιώσεις του διείδε καθαρά τη δεκαετία του 1930 αυτά που συνέβησαν το 1990 στη Σοβιετική Ένωση και αυτά που συμβαίνουν σήμερα στη Δύση!  Πρώτα για την ΕΣΣΔ έγραψε στο φιλοσοφικό δοκίμιό του «Η παρουσία του ανθρώπου», γραμμένο από τον Οκτώβριο του 1937 έως τον Φεβρουάριο του 1938:

«Νομίζω πως για να κατανοηθεί η βαθύτερη σημασία του έργου του Ντοστογιέφσκι, πρέπει να πιστεύουμε πως η Ρωσία, ύστερα από το σφάλμα που διέπραξε να υποταχθεί στην υλιστική κοσμοθεωρία του μαρξισμού και την πρόσκαιρη πείρα του ιδιότυπου σοσιαλιστικού συστήματος, που σήμερα της δίνει κατεύθυνση, θα γίνει ξανά χώρα χριστιανή – ορθόδοξη, αλλά προικισμένη με μια δύναμη και μια επιβολή πάνω στον πολιτισμένο κόσμο, που αναμφισβήτητα της έλειπαν στο παρελθόν».

            Ως προς τη Δύση σε φιλοσοφικά του κατάλοιπα, γραμμένα τον Ιούλιο του 1938 γράφει λες και ζει και περιγράφει το σήμερα:

            «Οι λαοί της Δύσης διευθύνονται, αιώνες τώρα, από άτομα, που δε σκέφτονται, δε μπορούν ειλικρινά να σκεφτούν πως η πρόοδος της οικουμένης είναι και δική τους πρόοδος, πως μονάχα η πρόοδος της οικουμένης είναι και δική τους πρόοδος. Ιστορικά, ίσως ο ουμανισμός, η ιταλική και γαλλική Αναγέννηση, δηλώνουν την οριστική στροφή της Δύσης προς τον ηδονισμό, που είναι εκείνο που κοινά ονομάζεται “ατομισμός”. Στροφή που σημαίνει ταυτόχρονα – τέτοια είναι η ιδιότητα και οι συνέπειες του ηδονισμού – τη μοιραία ανικανότητα εκείνων των λαών να συλλογιστούν ειλικρινά, σοβαρά και εντατικά τον προορισμό του ανθρώπου, τον προορισμό όλων των ατόμων της γης και να εργαστούν για ένα οικουμενικό ιδανικό με την πεποίθηση πως έτσι μονάχα εξυπηρετούν ολοκληρωτικά το δικό τους στενό, ας πούμε υποστασιακό συμφέρον. Η Γαλλική Επανάσταση είχε βέβαια μια τάση, κατά την αυταπάτη των δημιουργών της, οικουμενική, αλλά γιατί δε βασίζονταν πάνω στην πίστη στον Χριστό, κατάντησε να έχει σκοπό μια μορφή αφελούς ηδονισμού – ηδονιστές είναι οι σπουδαιότεροι, οι πιο γόνιμοι, θεωρητικοί της. Αν αλλού διαφωνούν, είναι βέβαιο πως ως προς εκείνο που ονομάζουμε εμείς “ηδονισμός” ο Βολταίρ συμφωνεί με τον Ρουσσώ! Και ο Ρομπεσπιέρ με το Ναπολέοντα!...

            Κανένας ηγέτης δυτικού λαού δεν πράττει σύμφωνα με μια πλέρια πίστη στην αίσια πρόοδο της ανθρωπότητας. Το πιο πολύ που μπορεί να επιτύχει ένας ηγέτης δυτικού λαού είναι να πιστέψει στο μονόπλευρο, ατομιστικό, ηδονιστικό προορισμό του δικού του λαού. Και να μεθύσει ακόμα μ’ ένα τέτοιο όνειρο, να μεθύσει αυτός και ο λαός του! Αλλά το παράδειγμα του Χριστού θα έπρεπε να μας αποτρέπει όλους από τέτοια μέθη και βέβαια θα έρθει καιρός που θα μας αποτρέπει όλους!...Η Δύση λησμονεί το θάνατο, αλλά ο θάνατος είναι η κύρια υποστασιακή προοπτική της. Ό, τι για τον χριστιανό είναι ο Θεός, για τη Δύση είναι ο θάνατος…Τίτλος τιμής, τίτλος πολιτισμού για τη Δύση είναι η αυτοτέλεια, η αυτονομία του ατόμου…

            Ο τεχνικός πολιτισμός της Δύσης λένε πως είναι προνόμιό της, τιμή της, αλλά αυτός ο πολιτισμός δείχνεται τερατώδης, προ πάντων όταν συλλογιστείς πως εκείνοι που τον δημιούργησαν δεν έκαναν βήμα προς υποστασιακή αντιμετώπιση του προβλήματος του θανάτου…Η Δύση καταδυναστεύει ακόμα σήμερα τον κόσμο… Λένε πως «ο Ευρωπαίος, ο Αμερικάνος, ξέρει να ζήσει». Εννοούν πως ξέρει να ζει σύμφωνα με την ανάπτυξη του τεχνικού πολιτισμού, πως ξέρει να εκμεταλλεύεται τον τεχνικό πολιτισμό για μια αξιοπρέπεια και μια καλοπέραση. Αλλά ακριβώς το αντίθετο χρειάζεται να πούμε: “Ο Ευρωπαίος, ο Αμερικάνος δεν ξέρει να ζήσει”».

            Άλλη μια εντυπωσιακή πρόβλεψη του Γιώργου Σαραντάρη είναι για την εξέλιξη του τεχνικού πολιτισμού και για τη σημερινή παρακμή της Δύσης. Στο προαναφερθέν φιλοσοφικό του δοκίμιο «Η παρουσία του ανθρώπου» γράφει: «Το τεχνικό της πολιτισμό η Δύση δεν μπορεί να τον φυλάξει για να κατορθώσει πάντοτε να μας τον μαθαίνει αυτή. Ο τεχνικός πολιτισμός καλύπτει σιγά – σιγά τη γη, παύει μέρα με την ημέρα να είναι προνόμιο της Δύσης, που δεν μπορεί να αντιταχθεί σε τούτη τη μοίρα της. Η Δύση ολοένα φθείρεται και εφ΄ όσον δεν πιστεύει και δεν μπορεί να πιστέψει στον άνθρωπο, ανταποκρίνεται σε ένα νόμο υπέρτατης δικαιοσύνης η αναπόφευκτη παρακμή της. Δεν λέμε πως η Δύση σβήνει, αλλά περιορίζεται η σημασία της. Είναι απόλυτα αδύνατο να οδηγήσει σήμερα την ανθρωπότητα η Δύση. Και όχι για κανέναν άλλο πιο επιφανειακό λόγο, αλλά γιατί, από αιώνες τώρα, έπαψε να πιστεύει στον άνθρωπο».

            Ο Σαραντάρης για τις ιδέες του και γιατί ποτέ δεν ταυτίστηκε με το δυτικότροπο και αυταρχικό ιδεολογικό κατεστημένο παραμένει εξόριστος και υπό διωγμό. Όμως  τα ποιήματα και οι ιδέες του επιζούν και ως «σαμιζντάτ»* κυκλοφορούν σε όσους πιστεύουν στον Θεάνθρωπο Ιησού, αντιστέκονται στον ηδονισμό και στον μηδενισμό και αγωνίζονται για μια Δύση που ενδιαφέρεται πραγματικά για τον άνθρωπο.-

*Δημοσιεύσεις λογοκριμένες που κυκλοφορούν από αναγνώστη σε αναγνώστη. 

 

Σημείωση

Για το άρθρο χρησιμοποίησα:

-        Τον Β΄ Τόμο (Κατάλοιπα) από τα «Έργα» του Σαραντάρη, Έκδ. Βικελαίας Δημοτικής Βιβλιοθήκης, Ηράκλειο, 2006, σε εισαγωγή και επιμέλεια της καθηγήτριας Σοφίας Σκοπετέα (1947-2007) λέκτορα της Ελληνικής Φιλολογίας στο Πανεπιστήμιο της Κοπεγχάγης.

-        Γιώργου Σαραντάρη «Γιατί τον είχαμε λησμονήσει… Ανθολόγηση από το σύνολο του έργου του». Επιμέλεια του καθηγητού Μ.Γ. Μερακλή, Εκδ. «Τυπωθήτω – Γιώργος Δαρδανός», Αθήνα, 2002.

-        Παπαθανασόπουλου Γιώργου « Γιώργος Σαραντάρης: Ο άνθρωπος, ο ποιητής, ο διανοούμενος», Εκδ. Έκπληξη, 2011.

-        Τσάκωνα Δημ. «Ιδεαλισμός και Μαρξισμός στην Ελλάδα», Εκδ. Κάκτος, 1988.