«Οὐ μή γάρ τό Μυστήριον εἴπω…» - π. Βασιλείου Μπακογιάννη

«Οὐ μή γάρ τό Μυστήριον εἴπω…»

ὑπό Ἀρχιμ. Βασιλείου Μπακογιάννη

  Μέ ἀφορμή τίς τελευταῖες ἀναρτήσεις στόν  φιλόξενο ἱστότοπο anastasios, μέ τό πάντα ἐπίκαιρο θέμα περί τοῦ τρόπου ἀναγνώσεως τῶν εὐχῶν, προσθέτουμε μερικές διευκρινίσεις στήν πρόσφατη καί σχετική ἀνάρτησή μας, «εὐχές καί  Θ. Κοινωνία» (anastasios 5.5.26).

          Ἕνας εἰρηνικός διάλογος-ἀντίλογος, μπορεῖ νά ὠφελήσει καί νά  ὁδηγήσει τόν καλοπροαίρετο  στήν εὕρεση τῆς ἀληθείας, «τή σωστή πλευρά τῆς ἱστορίας».

    «Οὐ μή γάρ  τοῖς ἐχθροῖς Σου τό Μυστήριο  εἴπω», ὑποσχόμαστε στόν Κύριο, κάθε φορά πού κοινωνοῦμε.  Δέν Τοῦ  ὑποσχόμαστε, ὅτι δέν θά ἐπιτρέψουμε στούς ἐχθρούς  τοῦ Χριστοῦ (ἀπίστους, ἀμετανόητους) νά μετάσχουν στό Μυστήριο, ἀλλά   δέν θά τούς μιλήσουμε κἄν γιά τό Μυστήριο·  γιά νά μήν τό «βεβηλώσομε» παραδίδοντάς το, σέ ἄσχετους, ἀνευλαβεῖς ἀνθρώπους (Μτ.7:6). 

   Εἶναι γνωστό,  ὅτι οἱ εὐχές τῆς Θ. Λειτουργίας (τῶν Πιστῶν) μέχρι περίπου καί τόν 4^ον αἰ., λέγονταν ἐκφώνως, γιατί, ὅσοι  παρέμειναν στό Μυστήριο ἦταν ὅλοι καθαροί-ἄξιοι πρός Θ. Κοινωνία. Χρυσόστομος:«Ἄν δέν εἶσαι ἄξιος νά κοινωνήσεις, δέν εἶσαι ἄξιος οὔτε νά ἀκούσεις τίς εὐχές» (Ὁμιλία  Γ΄ στήν πρός Ἐφεσίους.  P.G. 62: 29).   

        Εἶναι χαρακτηρηστικό ὅτι ἡ  Ἁγία Πρώτη Οἰκουμενική Σύνοδος  δέν  ἐπέτρεπε  νά ἀκοῦνε τίς εὐχές τοῦ Μυστηρίου, οὔτε σ΄αὐτούς,  πού ἐξομολογήθηκαν τίς ἁμαρτίες τους, καί  ζοῦσαν χρόνια ἐν μετανοίᾳ  (ΙΑ΄ & ΙΓ’τῆς Α΄), χωρίς νά νιώθει «ἐνοχές», ὅτι μέ αὐτό πού κάνει,   ζημιώνει τούς πιστούς,  τούς ἐμποδίζει στόν πνευματικό ἀγώνα.

         Καί στήν  περίοδο αὐτή, πού οἱ εὐχές λέγονταν ἐκφώνως, ἡ Ἐκκλησία,  προκειμένου νά προστατεύσει τό Μυστήριο ἀπό τ’αὐτιά τῶν  ἀναξίων,  ἔκανε  καί κάτι ἄλλο· ἔκλεινε τίς πόρτες τοῦ Ναοῦ, μέ τό κατεπεῖγον σύνθημα: «τάς θύρας, τάς θύρας ἐν σοφίᾳ πρόσχωμεν»· ὄχι ἁπλῶς τᾶ θύρας,«ἀλλά τάς θύρας τάς θύρας», καί ὄχι ἁπλῶς πρόσχωμεν, ἀλλά «ἐν σοφίᾳ πρόσωμεν», δείχνοντας τη σοβαρότητα τοῦ θέματος.

        Ὅταν εἰσήχθη ἡ μυστική ἐξομολόγηση,  καί στό φρικτό Μυστήριο, παρέμειναν  μέχρι τέλος καί οἱ ἐν μετανοίᾳ διάγοντες, ἡ Ἐκκλησία, προκειμένου νά προστατεύσει τήν ἱερότητά του,  ἄρχισε νά τίς λέει μυστικῶς, καί ἐκφώνως τόν ἐπίλογό τους. Τέτοια προσοχή στό Μυστήριο!

   Ὅταν  τό ἐκκλησίασμα  παρακολουθεῖ τό  Μυστήριο ταπεινῶς, τελωνικῶς, ἀναπαύεται καί μέ ἕνα «Κύριε ἐλέησον», πού θά ἀκούσει. Μέ ἄλλα λόγια, δέν ἔχει πρόβλημα, ἄν  δέν ἀκούει τίς εὐχές. Ὁ κορυφαῖος λειτουργιολόγος τῆς Ὀρθοδόξου Ἐκκλησίας, Ἅγιος Συμεών ὁ Θεσσαλονίκης,  (στήν ἐποχή του οἱ εὐχές διαβάζονταν μυστικῶς, Ἅπαντα σελ.268), γράφει:  «ὅσοι δι’εὐλάβειαν δέν κοινωνοῦσιν, ἀλλά μέ πίστιν καί προθυμίαν παρίστανται,καί αὐτούς ἡ ἱερά μυσταγωγία τούς  καθαίρει ἀπό τῶν ἁμαρτημάτων,…τούς πληροῖ θείου ἁγιασμοῦ…Ποῖον ἀγαθόν δέν χαρίζεται διά τῆς ἱερουργίας  τοῦ σώματος  καί αἵματος τοῦ Κυρίου εἰς ἐκείνους, ὅσοι ἐκεῖ παρίστανται μέ πίστιν καί εὐλάβειαν καί με προσοχήν καί  προσευχήν; (…). (Ἅπαντα σελ. 392).

               Παραλάβαμε ἀπό τούς προγενεστέρους τή μυστική ἀνάγνωση τῶν εὐχῶν. Ἡ ἔκφωνη ἀνάγνωση εἶναι νερό στό καλό κρασί.

      Ὅσο βάζουμε  νερό στό καλό  κρασί, τό κρασί ἀλλοιώνεται, καί μένει μόνο τό ὄνομα  «κρασί», καί ἐμεῖς ἐξακολουθοῦμε νά καμαρώνουμε ὅ,τι ἔχουμε καλό  κρασί...