Παγκόσμια Ημέρα Βιβλίου: Μια σιωπηλή υποχώρηση - Μητροπολίτης Σιγκαπούρης και Νοτίου Ασίας, Κωνσταντίνος

Παγκόσμια Ημέρα Βιβλίου: Μια σιωπηλή υποχώρηση

 Μητροπολίτης Σιγκαπούρης και Νοτίου Ασίας, Κωνσταντίνος

Η κυριαρχία της εικόνας, η συνεχής παρουσία των μέσων κοινωνικής δικτύωσης, η ευκολία της άμεσης διασκέδασης, διαμορφώνουν διαφορετικές προτεραιότητες

 Η Παγκόσμια Ημέρα Βιβλίου που πριν από λίγες μέρες γιορτάσαμε προσφέρει αφορμή και για απολογισμό. Στην Ελλάδα των αλλεπάλληλων κρίσεων, ένα ανησυχητικό φαινόμενο παγιώνεται. Όλο και λιγότεροι συμπολίτες μας αφιερώνουν χρόνο στη μελέτη. Ενώ η αγορά του έντυπου έργου συρρικνώνεται σε σύγκριση με τις προηγούμενες δεκαετίες. Οι αριθμοί των εκδοτικών οίκων δείχνουν περιορισμένη ζήτηση. Τα βιβλιοπωλεία λιγοστεύουν, οι νέοι τίτλοι κυκλοφορούν με μεγαλύτερη επιφυλακτικότητα.

Η κάμψη δεν αφορά μόνο το χαρτί. Και οι ηλεκτρονικές μορφές δεν γνωρίζουν την απήχηση που καταγράφεται σε άλλες ευρωπαϊκές χώρες. Εκεί που αλλού η οθόνη έγινε συμπλήρωμα ή εναλλακτική της σελίδας, στην ελληνική πραγματικότητα η μετάβαση δεν απέδωσε. Το συμπέρασμα είναι δυσάρεστο. Το πρόβλημα δεν είναι το μέσο, αλλά η ίδια η συνήθεια της ανάγνωσης.

Τι σημαίνει αυτή η απομάκρυνση; Κατ’ αρχάς απώλεια εσωτερικού διαλόγου. Η επαφή με ένα έργο λόγου καλλιεργεί κρίση, φαντασία, γλωσσική ευαισθησία. Όταν η σχέση αυτή ατονεί, περιορίζεται και η ικανότητα σύνθεσης σκέψης. Ο πολίτης συνηθίζει σε αποσπασματική πληροφόρηση, σε σύντομα μηνύματα, σε επιφανειακή επαφή με τα γεγονότα. Η βαθύτερη κατανόηση απαιτεί χρόνο και προσήλωση, αρετές που υποχωρούν.

Υπάρχει ασφαλώς και η οικονομική διάσταση. Σε περιόδους ακρίβειας, το βιβλίο ενδέχεται να θεωρηθεί περιττή δαπάνη. Όταν το εισόδημα δοκιμάζεται, οι προτεραιότητες αλλάζουν. Ωστόσο, η εξήγηση αυτή δεν επαρκεί. Η χαμηλή ανταπόκριση στις ψηφιακές μορφές, που συχνά κοστίζουν λιγότερο, δείχνει ότι η αιτία δεν περιορίζεται στο χρηματικό κόστος. Αγγίζει τον τρόπο ζωής και τις επιλογές ψυχαγωγίας.

Η κυριαρχία της εικόνας, η συνεχής παρουσία των μέσων κοινωνικής δικτύωσης, η ευκολία της άμεσης διασκέδασης, διαμορφώνουν διαφορετικές προτεραιότητες. Η ανάγνωση απαιτεί σιωπή και εσωτερικό ρυθμό. Δεν προσφέρει άμεση ανταμοιβή. Ζητά υπομονή. Σε μια εποχή ταχύτητας, η αργή απόλαυση μοιάζει σχεδόν ξένη. Άραγε, πρόκειται για αδιαφορία απέναντι στη μόρφωση; Ίσως όχι συνειδητή απαξίωση, αλλά σταδιακή απομάκρυνση από τη χαρά της γνώσης. Όταν το σχολείο δεν καλλιεργεί έμπρακτα την αγάπη για το λογοτεχνικό έργο και όταν η οικογένεια δεν δίνει παράδειγμα, η συνήθεια δεν ριζώνει. Η φιλαναγνωσία δεν επιβάλλεται. Εμπνέεται.

Για μια χώρα με μακραίωνη γραμματεία, η υποχώρηση της σχέσης με το βιβλίο έχει συμβολικό βάρος. Ο ελληνικός πολιτισμός στηρίχθηκε στον λόγο, στη γραφή, στην ανταλλαγή ιδεών. Από τα αρχαία κείμενα έως τη νεότερη λογοτεχνία, η ταυτότητά μας συνδέθηκε με την καλλιέργεια της σκέψης. Αν η επαφή αυτή χαλαρώνει, διακυβεύεται κάτι περισσότερο από την εμπορική επιτυχία των εκδόσεων. Η πνευματική μας συνέχεια.

Η Παγκόσμια Ημέρα Βιβλίου δεν αρκεί ως τελετουργική υπενθύμιση. Χρειάζεται επαναπροσδιορισμός της σχέσης μας με την ανάγνωση. Βιβλιοθήκες ζωντανές, σχολεία που να ενθαρρύνουν τη δημιουργική επαφή με το κείμενο, πολιτικές που καθιστούν το έργο λόγου προσιτό. Κυρίως, χρειάζεται προσωπική απόφαση. Να αφιερώσουμε χρόνο σε μια σελίδα που δεν φωτίζεται από οθόνη, αλλά από τη σκέψη.

Αν το βιβλίο μετατραπεί σε είδος πολυτελείας, τότε η κοινωνία φτωχαίνει όχι μόνο οικονομικά αλλά και πνευματικά. Και η φτώχεια αυτή είναι βαθύτερη, διότι δεν μετριέται σε αριθμούς, αλλά σε απουσία στοχασμού.

Εφημερίδα Απογευματινή