Σάββατο της Τυρινής - Μητροπολίτης Χονγκ Κονγκ Νεκτάριος

Σάββατο της Τυρινής

Μητροπολίτης Χονγκ Κονγκ Νεκτάριος

Η ευαγγελική περικοπή Ματθαίος 6:1-13, που αναγιγνώσκεται το Σάββατο πριν την Κυριακή της Τυρινής, αποτελεί τμήμα της Ομιλίας επί του Όρους, όπου ο Χριστός διδάσκει τους μαθητές Του για την ουσιαστική πνευματική ζωή. Σε αυτήν, ο Κύριος εστιάζει σε τρεις βασικούς πυλώνες της πίστεως: την ελεημοσύνη, την προσευχή και, εν μέρει, τη νηστεία, τονίζοντας την ανάγκη για εσωτερική καθαρότητα και αποφυγή της υποκρισίας. Η ερμηνεία της περικοπής στην Ορθόδοξη παράδοση βλέπει εδώ μια πρόσκληση σε αυθεντική σχέση με τον Θεό, μακριά από εξωτερικές επιδείξεις, που οδηγεί στην αληθινή δικαίωση και την κοινωνία με τον Πατέρα.

Ξεκινώντας από τους στίχους 1-4, ο Χριστός προειδοποιεί: «Προσέχετε τὴν ἐλεημοσύνην ὑμῶν μὴ ποιεῖν ἔμπροσθεν τῶν ἀνθρώπων πρὸς τὸ θεαθῆναι αὐτοῖς». Η ελεημοσύνη, ως πράξη αγάπης προς τον πλησίον, δεν πρέπει να γίνεται για ανθρώπινη δόξα, όπως πράττουν οι υποκριτές που σαλπίζουν τις καλοσύνες τους. Στην Ορθόδοξη ερμηνεία, αυτή η διδασκαλία αποκαλύπτει ότι η αληθινή ελεημοσύνη πηγάζει από την καρδιά και στοχεύει στη δόξα του Θεού. Ο Θεός, ως Πατέρας που βλέπει τα κρυφά, ανταμείβει όχι με γήινη αναγνώριση, αλλά με ουράνια χάρη. Έτσι, η ελεημοσύνη γίνεται μέσο θεώσεως, μετατρέποντας τον άνθρωπο σε εικόνα του ελεήμονος Θεού, και όχι σε εργαλείο αυτοπροβολής.

Συνεχίζοντας στους στίχους 5-8, η διδασκαλία στρέφεται στην προσευχή: «Καὶ ὅταν προσεύχῃ, οὐκ ἔσῃ ὥσπερ οἱ ὑποκριταί». Οι υποκριτές προσεύχονται δημόσια για να φανούν ευσεβείς, αλλά ο Χριστός καλεί σε προσευχή «εν τω κρυπτώ», στον εσωτερικό θάλαμο της καρδιάς. Εδώ, η Ορθόδοξη παράδοση βλέπει την προσευχή ως προσωπική επικοινωνία με τον Θεό, μακριά από πολυλογίες και εξωτερικές φόρμες. Ο Θεός γνωρίζει τις ανάγκες μας πριν Του τις πούμε, άρα η προσευχή δεν είναι μαγική επίκληση, αλλά έκφραση εμπιστοσύνης και υιοθεσίας. Αυτή η εσωτερικότητα προφυλάσσει από την πλάνη της αυτοδικαίωσης και καλλιεργεί την ταπείνωση, που είναι η βάση κάθε πνευματικής άσκησης.

Το αποκορύφωμα της περικοπής είναι η Κυριακή Προσευχή στους στίχους 9-13: «Οὕτως οὖν προσεύχεσθε ὑμεῖς· Πάτερ ἡμῶν ὁ ἐν τοῖς οὐρανοῖς...». Αυτή η προσευχή, γνωστή ως το «Πάτερ ἡμῶν», συνοψίζει την ουσία της χριστιανικής πίστεως. Ξεκινά με την αναγνώριση του Θεού ως Πατρός, υπογραμμίζοντας την υιοθεσία μας διά του Χριστού. Οι αιτήσεις για αγιασμό του ονόματός Του, έλευση της Βασιλείας Του και γένεση του θελήματός Του, προσανατολίζουν τον πιστό προς την εσχατολογική ελπίδα. Η ζήτηση του «άρτου ημών του επιουσίου» ερμηνεύεται όχι μόνο ως υλική τροφή, αλλά και ως Ευχαριστιακή κοινωνία, το Σώμα και Αίμα του Χριστού. Οι αιτήσεις για άφεση αμαρτιών, προστασία από πειρασμούς και απελευθέρωση από το κακό, τονίζουν την ανάγκη μετάνοιας και πνευματικής επαγρύπνησης.

Η περικοπή αυτή συνδέεται άμεσα με την έναρξη της νηστείας της Μεγάλης Τεσσαρακοστής την Καθαρά Δευτέρα. Το Σάββατο πριν την Κυριακή της Τυρινής προετοιμάζει τους πιστούς για την περίοδο της άσκησης, όπου η νηστεία, μαζί με την ελεημοσύνη και την προσευχή, γίνεται εργαλείο πνευματικής κάθαρσης. Ο Χριστός, αν και η περικοπή δεν επεκτείνεται ρητά στη νηστεία (αυτό γίνεται στους επόμενους στίχους 16-18), θέτει τις βάσεις: η άσκηση πρέπει να είναι εσωτερική, χωρίς επίδειξη, για να φέρει καρπούς. Η Καθαρά Δευτέρα, ως αρχή της Σαρακοστής, καλεί σε νηστεία που μιμείται την ταπείνωση του Χριστού στην έρημο, ενισχύοντας την προσευχή και την ελεημοσύνη. Έτσι, η περικοπή γίνεται οδηγός για μια νηστεία που οδηγεί στη μετάνοια και την χαρά της Αναστάσεως, υπενθυμίζοντας ότι η αληθινή πνευματικότητα βρίσκεται στην σχέση με τον Πατέρα.

***

Saturday of Cheesefare Week (Matthew 6:1-13)

The Gospel passage from Matthew 6:1-13, which is read on the Saturday before Cheesefare Sunday, forms part of the Sermon on the Mount, where Christ teaches His disciples about the essential spiritual life. In it, the Lord focuses on three fundamental pillars of faith: almsgiving, prayer, and, in part, fasting, emphasizing the need for inner purity and the avoidance of hypocrisy. The interpretation of this pericope in the Orthodox tradition sees here an invitation to an authentic relationship with God, far from outward displays, which leads to true righteousness and communion with the Father.

Beginning with verses 1-4, Christ warns: “Take heed that ye do not your alms before men, to be seen of them.” Almsgiving, as an act of love toward one's neighbor, should not be done for human glory, as the hypocrites do who trumpet their good deeds. In the Orthodox interpretation, this teaching reveals that true almsgiving springs from the heart and aims at the glory of God. God, as the Father who sees in secret, rewards not with earthly recognition, but with heavenly grace. Thus, almsgiving becomes a means of theosis, transforming the human person into an image of the merciful God, and not a tool for self-promotion.

Continuing with verses 5-8, the teaching turns to prayer: “And when thou prayest, thou shalt not be as the hypocrites are.” The hypocrites pray publicly to appear pious, but Christ calls for prayer “in secret,” in the inner chamber of the heart. Here, the Orthodox tradition views prayer as a personal communication with God, far from verbosity and external forms. God knows our needs before we ask Him, so prayer is not a magical invocation, but an expression of trust and adoption. This inwardness protects against the delusion of self-justification and cultivates humility, which is the foundation of every spiritual practice.

The climax of the pericope is the Lord's Prayer in verses 9-13: “After this manner therefore pray ye: Our Father which art in heaven...” This prayer, known as the “Our Father,” summarizes the essence of the Christian faith. It begins with the recognition of God as Father, underscoring our adoption through Christ. The petitions for the hallowing of His name, the coming of His Kingdom, and the doing of His will orient the believer toward eschatological hope. The request for “our daily bread” is interpreted not only as material sustenance, but also as Eucharistic communion, the Body and Blood of Christ. The petitions for the forgiveness of sins, protection from temptations, and deliverance from evil emphasize the need for repentance and spiritual vigilance.

This pericope is directly connected with the beginning of the fast of Great Lent on Clean Monday. The Saturday before Cheesefare Sunday prepares the faithful for the period of asceticism, where fasting, together with almsgiving and prayer, becomes a tool for spiritual purification. Christ, although the pericope does not explicitly extend to fasting (this occurs in the following verses 16-18), lays the foundations: asceticism must be inward, without show, in order to bear fruit. Clean Monday, as the start of Lent, calls for a fast that imitates Christ's humility in the desert, strengthening prayer and almsgiving. Thus, the pericope becomes a guide for a fast that leads to repentance and the joy of the Resurrection, reminding us that true spirituality lies in the relationship with the Father.