"Ιωάννης Σκώτος Εριγένης: Περί θείου προορισμού" - Παντελή Αντ. Τομάζου

 

 "Ιωάννης Σκώτος Εριγένης: Περί θείου προορισμού"

Υπό Παντελή Αντ. Τομάζου

Θεολόγου – Υποψηφίου Διδάκτορος Δογματικής Θεολογίας στο ΕΚΠΑ

Ὁ Κανών τῆς Νηστείας / Ἅπαξ τῆς ἡμέρας ἐσθίειν - Παν. Δ. Παπαδημητρίου

Ὁ Κανών τῆς Νηστείας - Ἅπαξ τῆς ἡμέρας ἐσθίειν

Παν. Δ. Παπαδημητρίου, PhD

«καὶ νηστεύσας ἡμέρας τεσσαράκοντα καὶ νύκτας τεσσαράκοντα ὕστερον ἐπείνασε», Ματθ. δʹ 2

«Ἡ νηστεία εἶναι τροφὴ τῆς ὑγείας», Ἅγ. Ἀμβρόσιος Μεδιολάνων

Λέει τὸ Εὐαγγέλιον ὅτι ὁ Κύριος «νηστεύσας ἡμέρας τεσσαράκοντα καὶ νύκτας τεσσαράκοντα ὕστερον ἐπείνασε», Ματθ. δʹ 2. Ὁ Κύριος νήστευσε 40 ὁλόκληρες ἡμέρες (δηλ. δὲν ἔφαγε),1 καὶ μετὰ πείνασε. 

Ἄρα ἡ Νηστεία, ὅπως τὸ λέει καὶ ἡ λέξη (νῆστις· στερητικό νη + ἐσθίω), σημαίνει κυριολεκτικά, ἀποχὴ ἀπὸ τὴν τροφή, δηλ. ἀφαγία (ἀσιτία).2 Ἡ ἀποχὴ ἀπὸ τῆς τροφῆς ἔχει ἐπακόλουθο τὴν πεῖνα. Ὁ Σμέμαν λέει στὸ θέμα: «τελικὰ νηστεύω σημαίνει μόνο ἕνα πράγμα: πεινάω».3 «Δὲν ἀπαιτεῖται, ὅμως, μόνον ἡ πείνα, ἀλλὰ ἡ πλήρης ἄσκησις τῆς νηστείας», Ἅγ. Ἀμβρόσιος.4 Ὑπάρχουν πάντως καὶ περιπτώσεις (ἀνθρώπων ποὺ νηστεύουν), ὅπου ἡ πείνα ὑποχωρεῖ (κατὰ διαστήματα), σὲ ἀφαγία μιᾶς ἢ περισσοτέρων ἡμερῶν.

Ὁ Κύριος ἐνήστευσε 40 ἡμέρες, καὶ λόγῳ τῆς νηστείας (ἀσιτίας, ἀφαγίας) ὕστερον ἐπείνασε.

Ἐμεῖς κάνουμε καθόλου ἔστω καὶ ὁλιγόωρη νηστεία (=ἀφαγία);

Ἡ Νηστεία ἀποτελεῖ ἕναν πανάρχαιο ἐκκλησιαστικὸ θεσμό, καὶ κατέχει κεντρικὴ θέση στὴν ἀσκητικὴ καὶ λατρευτικὴ ζωή τῆς Ἐκκλησίας ἀπὸ τοὺς πρώτους χριστιανικοὺς χρόνους. Ἡ Νηστεία εἶναι ἐντολὴ τοῦ Θεοῦ πρὸς τοὺς ἀνθρώπους νομοθετημένη ἐν τῷ Παραδείσῳ καὶ ἐν τῷ Εὐαγγελίῳ καὶ ὀφείλουμε νὰ νηστεύουμε τὴν Νηστεία τῆς Ἐκκλησίας. Στὴ σύγχρονη συνείδηση συνδέεται κυρίως μὲ τὴν ἀποχὴ ἀπὸ ὁρισμένες κατηγορίες τροφῶν. 

"Η μεταπατερική μελλοντολογία" - Παντελή Αντ. Τομάζου

 

 "Η μεταπατερική μελλοντολογία"

Υπό Παντελή Αντ. Τομάζου

Θεολόγου – Υποψηφίου Διδάκτορος Δογματικής Θεολογίας στο ΕΚΠΑ

Αυγουστίνος: Πρωινή και Εσπερινή γνώση" - Παντελή Αντ. Τομάζου

 

"Αυγουστίνος: Πρωινή και Εσπερινή γνώση"

Υπό Παντελή Αντ. Τομάζου

Θεολόγου – Υποψηφίου Διδάκτορος Δογματικής Θεολογίας στο ΕΚΠΑ

Δεν τελειώνουν όλα στον πνευματικό και στην εξομολόγηση. - π. Σπυρίδων Σκουτής

 

•  Δεν τελειώνουν όλα στον πνευματικό και στην εξομολόγηση.

Η ουσία είναι πώς θα ενεργήσεις όταν βγεις από το εξομολογητήριο. Πολλοί αδερφοί μας νομίζουν ότι επειδή πήγαν σε έναν καλό πνευματικό και εξομολογήθηκαν θα αλλάξει η πνευματική τους ζωή αυτόματα χωρίς οι ίδιοι να κάνουν τίποτα απολύτως. Σου λένε: «Έχω τον τάδε γέροντα, οπότε είμαι μια χαρά». Ο πνευματικός και ο τρόπος που θα εξομολογηθώ είναι μόνη η αρχή. Μετά χρειάζεται δουλειά, άσκηση και πνευματική καλλιέργεια. Χωρίς κόπο πνευματική ζωή δεν υπάρχει. 

Αν ο πνευματικός σου δώσει κάποιες κατευθύνσεις και συμβουλές αλλά εσύ τις γράψεις στα παλιά σου τα παπούτσια, δεν θα βρεις πνευματική προκοπή. Αντίθετα η εξομολόγηση θα καταντήσει μια κουβέντα χωρίς περιεχόμενο και θεραπεία.

Για να πούμε μερικά παραδείγματα: Αν ο γυμναστής σου πει να κάνεις κάποιες ομάδες ασκήσεων κι εσύ δεν τις κάνεις, τότε δεν αρκεί ο καλός γυμναστής, το καλό γυμναστήριο και τα υπερσύγχρονα όργανα. Καλά είναι όλα αυτά, αλλά χωρίς προσωπική προσπάθεια δεν γίνεται τίποτα. Το ίδιο και με τον διαιτολόγο. Αν μου γράψει μια δίαιτα αλλά εγώ δεν την τηρήσω, τότε δεν θα δω αποτέλεσμα και στο τέλος μάλιστα ίσως τον κατηγορήσω που δεν έχασα κιλά, ενώ υπεύθυνος θα είμαι εγώ ο ίδιος.

"Είναι ο Θεός queer; Τι άλλο μένει να ακούσουμε;" - Παντελή Αντ. Τομάζου

 

"Είναι ο Θεός queer; Τι άλλο μένει να ακούσουμε;"

Υπό Παντελή Αντ. Τομάζου

Θεολόγου – Υποψηφίου Διδάκτορος Δογματικής Θεολογίας στο ΕΚΠΑ

"Η έννοια του όντος στον Αβικέννα" - Παντελή Αντ. Τομάζου

 

 "Η έννοια του όντος στον Αβικέννα" 

Υπό Παντελή Αντ. Τομάζου

Θεολόγου – Υποψηφίου Διδάκτορος Δογματικής Θεολογίας στο ΕΚΠΑ

Από την αυτοβιογραφία του πάπα Φραγκίσκου «Ελπίδα»

Είναι περίεργη η γοητεία που ασκεί ό,τι δεν καταλαβαίνουμε, ό,τι φαίνεται λίγο σκοτεινό και μερικές φορές φαίνεται να ενδιαφέρει και τις νεότερες γενιές. Συχνά αυτή η εμμονή ταιριάζει με περίτεχνα και ακριβά ραφεία, με δαντέλες, στολίδια, υφαντά. Όχι λόγω αγάπης προς την παράδοση αλλά λόγω επίδειξης κληρικαλισμού, που βέβαια άλλο δεν είναι πάρα η εκκλησιαστική εκδοχή του ατομικισμού. Όχι επιστροφή στα ιερά, κάθε άλλο, αντίθετα σεχταριστική κοσμικότητα. Μερικές φορές αυτές οι μεταμφιέσεις κρύβουν ανισορροπίες, συναισθηματικές αποκλίσεις, συμπεριφορικές δυσχέρειες, μια προσωπική δυσφορία που μπορεί να εργαλειοποιηθεί. Πάνω σε αυτό το πρόβλημα, στα χρόνια της παπικής μου θητείας, χρειάστηκε να παρέμβω σε τέσσερις περιπτώσεις, τρεις στην Ιταλία και μία στην Παραγουάη: σε επισκοπές που δέχονταν σπουδαστές ιερατικών σχολών, οι οποίοι συχνά είχαν ήδη εκδιωχθεί από άλλες σχολές, και όταν αυτό συμβαίνει, συχνά κάτι δεν πάει καλά, κάτι που οδηγεί στο να συγκαλύπτεται η προσωπικότητα των σπουδαστών πίσω από κλειστές σεχταριστική ιδέες.

"Ο W. Pannenberg και η Διαλογική Τριάδα" - Υπό Παντελή Αντ. Τομάζου

 

"Ο W. Pannenberg και η Διαλογική Τριάδα"

Υπό Παντελή Αντ. Τομάζου

Θεολόγου – Υποψηφίου Διδάκτορος Δογματικής Θεολογίας στο

ΕΚΠΑ

"Υπάρχει διάλογος στην Αγία Τριάδα;" - Υπό Παντελή Αντ. Τομάζου

 

 "Υπάρχει διάλογος στην Αγία Τριάδα;" 

Υπό Παντελή Αντ. Τομάζου

Θεολόγου – Υποψηφίου Διδάκτορος Δογματικής Θεολογίας στο
ΕΚΠΑ

"Το Αντίφωνο του γνωμικού θελήματος" - Παντελή Αντ. Τομάζου

 "Το Αντίφωνο του γνωμικού θελήματος" 

Υπό Παντελή Αντ. Τομάζου

Θεολόγου – Υποψηφίου Διδάκτορος Δογματικής Θεολογίας στο ΕΚΠΑ

Η ΕΥΣΕΒΕΙΑ… «ΕΥΣΕΒΙΣΜΟΣ»;

Η ΕΥΣΕΒΕΙΑ… «ΕΥΣΕΒΙΣΜΟΣ»;

Εύλογο προβληματισμό γεννά άρθρο στο τελευταίο τεύχος του περιοδικού Θεολογία (1/2026) πραγματευόμενο το ιστορικό πλαίσιο της ιδρύσεως προ 100 περίπου χρόνων του περιοδικού. Ο συντάκτης του αντιδιαστέλει στον προτεσταντικής εμπνεύσεως «ευσεβισμό» των χριστιανικών οργανώσεων την ίδρυση και αποστολή του περιοδικού Θεολογία. Κατά τη γνώμη του, ο «ευσεβισμός» υπήρξε καρπός της δράσεως των διαφόρων χριστιανικών οργανώσεων της περιόδου προ του 1923. Αν και ο συντάκτης του άρθρου προσπαθεί να κρατήσει κάποιες ισορροπίες αναγνωρίζοντας ότι «ασφαλώς η ελληνική εκδοχή του Ευσεβισμού δεν ήταν αμιγώς προτεσταντική, καθώς έχουμε τη να υποστηρίξουμε ότι ‘’ορθοδοξοποιήθηκε’’, προσαρμόστηκε δηλαδή στην λατρευτική και μυστηριακή ζωή της Ορθοδόξου Εκκλησίας», καθώς και ότι οι Αδελφότητες «έδωσαν ώθηση στην νεοελληνική θεολογική παραγωγή και στην κοινωνική - φιλανθρωπική δράση» (σ. 24),  είναι όμως χρήσιμο να σταθούμε στο θέμα του Ευσεβισμού.

 Η Θρησκευτική και Ηθική Εγκυκλοπαίδεια στο λήμμα «Πιετισμός» (= Ευσεβισμός, τόμ. 10, στ. 388) αναφέρει δεκατρία χαρακτηριστικά γνωρίσματα του Προτεσταντικού Ευσεβισμού, ορισμένα εκ των οποίων αναφέρονται και στο ίδιο άρθρο του περιοδικού Θεολογία σε υποσημείωση. Αυτά μπορούν να συνοψιστούν σε δύο βασικές ομάδες: α) την απόρριψη και την μη ενασχόληση με τα δογματικά ζητήματα, τα Μυστήρια και την επίσημη Λατρεία της Εκκλησίας και β) την ενασχόληση μόνο με την ηθική ζωή και την εφαρμογή των εντολών του Χριστού για ηθική καθαρότητα, για φιλανθρωπία και κοινωνική δράση.

"Ριχάρδος του Αγίου Βίκτωρος: Η Τριάδα ως κοινωνία αγάπης" - Παντελή Αντ. Τομάζου

 

 "Ριχάρδος του Αγίου Βίκτωρος: Η Τριάδα ως κοινωνία αγάπης" 

Υπό Παντελή Αντ. Τομάζου

Θεολόγου – Υποψηφίου Διδάκτορος Δογματικής Θεολογίας στο ΕΚΠΑ

Οἱ Πατέρες ὁμιλοῦν ἀπὸ τὰ βάθη τῆς καθολικῆς πληρότητος τῆς Ἐκκλησίας - π. Γεώργιος Φλωρόφσκυ

«Ἐκεῖνα δὲ τὰ μέλη τῆς Ἐκκλησίας τὰ ὁποῖα, ἕνεκα τῆς ταπεινοφρόσυνης των ἐνώπιον τῆς Ἀληθείας λαμβάνουν τὸ δῶρον ὄχι μόνον νὰ ἀφομοιώσουν, ἀλλὰ καὶ νὰ ἐκφράσουν πιστῶς τὴν καθολικὴν συνείδησιν τῆς ἐκκλησιαστικῆς κοινωνίας, ὀνομάζονται ἐκκλησιαστικοὶ Πατέρες καὶ Διδάσκαλοι· διότι ἐκεῖνο ποὺ ἐκφράζουν δὲν εἶναι ἁπλῶς αἱ ἀτομικαὶ σκέψεις, ἰδέαι καὶ πεποιθήσεις των, ἀλλ’ ἡ συνείδησις τῆς Ἐκκλησίας, ἡ μαρτυρία τῆς Ἐκκλησίας. Οἱ Πατέρες ὁμιλοῦν ἀπὸ τὰ βάθη τῆς καθολικῆς πληρότητος τῆς Ἐκκλησίας»

π. Γεώργιος Φλωρόφσκυ

Θεολογία, Ἀλήθεια καὶ Ζωὴ (Ἀθῆναι: Ζωή, 1962), σ. 27

Όταν διετέλεσε ο Αρχιμανδρίτης Ηλίας Μαστρογιαννόπουλος, προϊστάµενος της Αδελφότητας Θεολόγων «Ζωή» από το 1959 έως τον Ιανουάριο του 1966.  Διοργάνωσε από το 1960 έως και το 1964 τα πρωτοποριακά θεολογικά Συνέδρια «Έφεσος», όπου προσκλήθηκαν και μίλησαν προσωπικότητες της ορθόδοξης διασποράς όπως οι: Αλέξανδρος Σµέµαν, Ιωάννης Μέγιεντορφ, Γεώργιος Φλωρόφσκυ, Ολιβιέ Κλεµάν κ.ά.

"H κόλαση στον Θωμά Ακινάτη" - Παντελή Αντ. Τομάζου

"H κόλαση στον Θωμά Ακινάτη"

Υπό Παντελή Αντ. Τομάζου

Θεολόγου – Υποψηφίου Διδάκτορος Δογματικής Θεολογίας στο ΕΚΠΑ

Γνώριζε σταδιακά ο Ιησούς το Ποιός ήταν;" - Παντελή Αντ. Τομάζου

 

 "Γνώριζε σταδιακά ο Ιησούς το Ποιός ήταν;"

Υπό Παντελή Αντ. Τομάζου

Θεολόγου – Υποψηφίου Διδάκτορος Δογματικής Θεολογίας στο ΕΚΠΑ

"Μπορούσε ο Χριστός να αμαρτήσει;" - Παντελή Αντ. Τομάζου

 

  "Μπορούσε ο Χριστός να αμαρτήσει;"

Υπό Παντελή Αντ. Τομάζου

Θεολόγου – Υποψηφίου Διδάκτορος Δογματικής Θεολογίας στο ΕΚΠΑ

"Αβελάρδος και Ελοΐζα: η τραγική τους ιστορία" - Παντελή Αντ. Τομάζου

 

"Αβελάρδος και Ελοΐζα: η τραγική τους ιστορία"

Υπό Παντελή Αντ. Τομάζου

Θεολόγου – Υποψηφίου Διδάκτορος Δογματικής Θεολογίας στο ΕΚΠΑ

"Ο Θεός στη σκέψη του Φίχτε" - Παντελή Αντ. Τομάζου

 "Ο Θεός στη σκέψη του Φίχτε"

Υπό Παντελή Αντ. Τομάζου

Θεολόγου – Υποψηφίου Διδάκτορος Δογματικής Θεολογίας στο ΕΚΠΑ

Μπορεί ο Θεός να φτιάξει πέτρα ασήκωτη; - Παντελή Αντ. Τομάζου

 Μπορεί ο Θεός να φτιάξει πέτρα ασήκωτη;

Υπό Παντελή Αντ. Τομάζου

Θεολόγου – Υποψηφίου Διδάκτορος Δογματικής Θεολογίας στο ΕΚΠΑ