«Προσέχετε από των γραμματέων»: Ταπείνωση, μετάνοια και αληθινή προσφορά - Μητροπολίτης Χονγκ Κονγκ Νεκτάριος

«Προσέχετε από των γραμματέων»:

 Ταπείνωση, μετάνοια και αληθινή προσφορά

Μητροπολίτης Χονγκ Κονγκ Νεκτάριος

Το Σάββατο πριν από την Κυριακή του Ασώτου η Εκκλησία μάς προβάλλει μια διπλή εικόνα: από τη μία, την αυστηρή προειδοποίηση του Χριστού για την θρησκευτική υποκρισία· από την άλλη, το σιωπηλό μεγαλείο της χήρας που προσφέρει «ἅπαντα τὸν βίον ὃν εἶχεν» (Λκ 20:46-47, 21:1-4). Το ευαγγελικό αυτό ανάγνωσμα λειτουργεί ως πνευματικό κατώφλι για τη βαθύτερη είσοδό μας στο Τριώδιο: πριν ακόμη ακουστεί το «Πάτερ, ήμαρτον» του Ασώτου, ο Κύριος αποκαλύπτει τι αρρωσταίνει την καρδιά και τι την θεραπεύει.

Ο Χριστός λέγει: «Προσέχετε ἀπὸ τῶν γραμματέων τῶν θελόντων περιπατεῖν ἐν στολαῖς καὶ φιλούντων ἀσπασμοὺς ἐν ταῖς ἀγοραῖς καὶ πρωτοκαθεδρίας ἐν ταῖς συναγωγαῖς καὶ πρωτοκλισίας ἐν τοῖς δείπνοις, οἳ κατεσθίουσι τὰς οἰκίας τῶν χηρῶν καὶ προφάσει μακρὰ προσεύχονται» (Λκ 20:46-47). Η καταγγελία δεν στρέφεται κατά της προσευχής, ούτε κατά της ευταξίας ή της τιμής μέσα στην συναγωγή. Στρέφεται κατά της «προφάσεως»: της χρήσης του ιερού ως προσωπικής προβολής και εξουσίας. Η στολή, ο χαιρετισμός, η πρωτοκαθεδρία γίνονται σύμβολα μιας καρδιάς που ζητά επιβεβαίωση από τους ανθρώπους και όχι έλεος από τον Θεό.

Στο πνεύμα του Τριωδίου, αυτή είναι η ρίζα του φαρισαϊσμού: η θρησκευτικότητα χωρίς μετάνοια, η οποία γεννά κατάκριση και σκληρότητα. Δεν είναι τυχαίο ότι ο Κύριος συνδέει την υποκρισία με κοινωνική αδικία: «κατεσθίουσι τὰς οἰκίας τῶν χηρῶν». Η ψευδοευσέβεια συχνά συνυπάρχει με εκμετάλλευση των αδυνάτων. Έτσι, η Εκκλησία μάς καλεί να ελέγξουμε όχι μόνο το «φαίνεσθαι» της πνευματικής μας ζωής, αλλά και τις πρακτικές συνέπειές της: αν η προσευχή μάς κάνει πιο ελεήμονες ή πιο απαιτητικούς, πιο πράους ή πιο αμείλικτους.

Αμέσως μετά, ο ευαγγελιστής παρουσιάζει τον Χριστό να βλέπει τους πλουσίους να ρίχνουν «εἰς τὸ γαζοφυλάκιον» και έπειτα μια πτωχή χήρα να ρίχνει «δύο λεπτά» (Λκ 21:1-2). Και ο Κύριος κρίνει: «ἀληθῶς λέγω ὑμῖν ὅτι ἡ χήρα ἡ πτωχὴ αὕτη πλεῖον πάντων ἔβαλεν· ἅπαντες γὰρ οὗτοι ἐκ τοῦ περισσεύοντος αὐτοῖς ἔβαλον εἰς τὰ δῶρα τοῦ Θεοῦ, αὕτη δὲ ἐκ τοῦ ὑστερήματος αὐτῆς ἅπαντα τὸν βίον ὃν εἶχεν ἔβαλε.» (Λκ 21:3-4). Η θεία αξιολόγηση δεν μετρά το ποσό, αλλά το μέτρο της εμπιστοσύνης. Για τον κόσμο, τα δύο λεπτά είναι σχεδόν «τίποτε». Για τον Θεό, είναι «τα πάντα», διότι δηλώνουν ολοκληρωτική παράδοση.

Στην Ορθόδοξη ερμηνευτική παράδοση, η χήρα δεν αποτελεί απλώς ηθικό παράδειγμα φιλανθρωπίας· είναι τύπος εκκλησιαστικός και ασκητικός. Δείχνει ότι η αληθινή προσφορά είναι καρδιακή: προσφέρω τον εαυτό μου, όχι από την άνεσή μου, αλλά από το «υστέρημά» μου—δηλαδή από εκεί που πονά η ιδιοκτησία, το θέλημα, η φιλαυτία. Το δίλεπτο γίνεται σύμβολο της «συντριβής»: μικρό σε μέγεθος, μεγάλο σε πνευματικό βάρος.

Η Κυριακή του Ασώτου θα φέρει μπροστά μας το δράμα της αποξένωσης και την επιστροφή. Όμως το σημερινό ανάγνωσμα ήδη προετοιμάζει το έδαφος: ο Άσωτος θεραπεύεται όταν παύει να δικαιώνει τον εαυτό του και λέει «ήμαρτον». Αντίθετα, οι «γραμματείς» καταδικάζονται επειδή ντύνονται την ευσέβεια, ενώ η καρδιά παραμένει άκαμπτη. Η χήρα, χωρίς λόγια, κάνει το αντίθετο: δεν παρουσιάζει τον εαυτό της ως σπουδαίο, αλλά προσφέρει με ταπείνωση ό,τι έχει.

Το Τριώδιο δεν είναι περίοδος απλής ηθικής βελτίωσης· είναι κλήση σε αλλαγή νοός, σε μετάθεση του κέντρου μας από την αυτοεπιβεβαίωση στη σχέση με τον Πατέρα. Το ευαγγέλιο μας διδάσκει ότι η μετάνοια δεν αποδεικνύεται με ύφος, αλλά με στροφή της καρδιάς: λιγότερη επίδειξη, περισσότερη αλήθεια· λιγότερη κατάκριση, περισσότερη συμπάθεια· λιγότερη ασφάλεια στα «περισσεύματα», περισσότερη εμπιστοσύνη στον Θεό.

***

“Beware of the scribes”: Humility, repentance, and true offering

On the Saturday before the Sunday of the Prodigal Son, the Church sets before us a twofold image: on the one hand, Christ’s stern warning against religious hypocrisy; on the other, the quiet greatness of the widow who offers “all the livelihood that she had.” Luke 20:46–47; 21:1–4). This Gospel reading serves as a spiritual threshold for our deeper entry into the Triodion: even before we hear the Prodigal’s “Father, I have sinned,” the Lord reveals what makes the heart sick and what heals it.

Christ says: “Beware of the scribes, who desire to walk in long robes, and love greetings in the marketplaces, the best seats in the synagogues, and the places of honor at feasts, who devour widows’ houses, and for a pretense make long prayers” (Luke 20:46–47). The accusation is not directed against prayer, nor against good order or honor within the synagogue. It is directed against the “pretense”: the use of what is holy for personal display and power. The robe, the greeting, and the foremost seat become symbols of a heart that seeks validation from people rather than mercy from God.

In the spirit of the Triodion, this is the root of Phariseeism: religiosity without repentance, which gives birth to condemnation and hardness of heart. It is not accidental that the Lord links hypocrisy with social injustice: “they devour widows’ houses.” False piety often coexists with the exploitation of the weak. Thus, the Church calls us to examine not only the “appearance” of our spiritual life, but also its practical consequences: whether prayer makes us more merciful or more demanding, more meek or more ruthless.

Immediately afterward, the Evangelist shows Christ watching the rich casting gifts “into the treasury,” and then a poor widow casting in “two mites” (Luke 21:1–2). And the Lord judges: “Truly I tell you, this poor widow has put in more than all of them; for they all contributed out of their abundance to the gifts of God, but she out of her poverty put in all the livelihood that she had” (Luke 21:3–4). Divine evaluation does not measure the amount, but the measure of trust. For the world, two mites are almost “nothing.” For God, they are “everything,” because they signify complete surrender.

In Orthodox interpretive tradition, the widow is not simply a moral example of philanthropy; she is an ecclesial and ascetical type. She shows that true offering is an offering of the heart: I offer myself, not from my comfort, but from my “lack”—that is, from the place where possession, self-will, and self-love hurt. The two mites become a symbol of “compunction”: small in size, great in spiritual weight.

The Sunday of the Prodigal Son will set before us the drama of alienation and return. Yet today’s reading already prepares the ground: the Prodigal is healed when he stops justifying himself and says, “I have sinned.” By contrast, the “scribes” are condemned because they clothe themselves in piety while the heart remains unbending. The widow, without words, does the opposite: she does not present herself as important, but offers with humility what she has.

The Triodion is not a season of simple moral improvement; it is a call to a change of mind, a shifting of our center from self-affirmation to relationship with the Father. The Gospel teaches us that repentance is not proven by style or outward manner, but by the turning of the heart: less display, more truth; less condemnation, more compassion; less security in our “abundance,” more trust in God.