Τις τελευταίες ημέρες ξέσπασε διαμάχη στα social media για μια σκηνή από το καινούριο σίριαλ του MEGA Οι Αθώοι, στην οποία μια γυναίκα «από τη Χιμάρα»
εμφανίζεται να μιλάει αλβανικά. Στο βιβλίο Ο Κατάδικος του Κερκυραίου Κωνσταντίνου Θεοτόκη, στο οποίο βασίζεται το σενάριο της σειράς, η
ηρωίδα περιγράφεται ως «αρβανίτισσα χριστιανή» του 1886, όχι ως αλβανόφωνη μουσουλμάνα.
Οι Χιμαραίοι άστραψαν και βρόντηξαν. Η παραθαλάσσια γη της Χιμάρας είναι
αποκομμένη, σχεδόν σαν νησί. Από τον Βορρά τη φυλάνε οι γκρεμοί του Λογαρά,
ανατολικά ορθώνονται οι απόκρημνες πλαγιές των Ακροκεραύνιων, δυτικά απλώνεται
το Ιόνιο, και μόνο νότια υπάρχει ένα στενό πέρασμα γης που τη συνδέει με τους
Αγίους Σαράντα. Κοντολογίς, στη Χιμάρα είχαν τον νου τους περισσότερο στους
πειρατές· γι’ αυτό και τα παραθαλάσσια οικόπεδα τα έδιναν στις κόρες, ενώ στους
γιους έδιναν τη γη ψηλά στο βουνό. Οι Οθωμανοί πασάδες, λίγο-πολύ, είχαν αφήσει
τους Χιμαραίους στην ησυχία τους: και δύσβατο το μέρος, και ατίθασοι οι
κάτοικοι. Μέχρι και σταρένιο ψωμί τους έδιναν, ενώ σε άλλες περιοχές έτρωγαν
μόνο καλαμποκίσιο.
Εκείνο όμως που ενόχλησε τις Χιμαραίες δεν ήταν μόνο τα αλβανικά, αλλά και η σκηνή του βιασμού της ηρωίδας στο ποτάμι, όπου οι υπόλοιπες γυναίκες παρουσιάζονται να κοιτούν χωρίς να αντιδρούν, καθώς και ο απότοκος, εθελούσιος εξοστρακισμός της. Τις Χιμαραίες τις λένε καπετάνισσες. «Τα βουνά είναι για τις καπετάνες», λένε οι ίδιες. Τις Χιμαραίες τις λένε πουτσαρέσσες.
Στα ιστορικά και βιωματικά επιχειρήματα των Χιμαριωτών απάντησε η σεναριογράφος της σειράς με «επεξηγήσεις οριστικές». Οριστικές γιατί ορίζουν; Διότι είναι αιώνιες; Ή μήπως επειδή είναι ανεπίδεκτες κριτικής και αμφισβήτησης; Πόσο ολοκληρωτισμό μπορεί να κρύβει το «οριστικό»; Στην ανάρτησή της, η σεναριογράφος, ύστερα από σειρά «ερμηνειών» του έργου του Θεοτόκη, αποφαίνεται ότι «η σεναριακή μεταφορά» δεν «επιβάλλει σύγχρονες εθνικές κατηγοριοποιήσεις».
Ο Κωστής Παπαγιώργης έλεγε πως ο μεγαλύτερος εχθρός ενός έργου είναι ο δημιουργός του. Ο Γκαμπριέλ Γκαρσία Μάρκες είχε την αντίθετη άποψη: οι μεγαλύτεροι εχθροί ενός έργου είναι οι μελετητές και οι ερμηνευτές του. «Οι μυθιστοριογράφοι», έγραφε, «δεν θέλουν να πουν περισσότερα από αυτά που λένε».
Η έννοια του έθνους είναι κυρίαρχη στην Παλαιά Διαθήκη και θεμελιώδης στην Ιλιάδα του Ομήρου. Και σήμερα, ο άνθρωπος πριν απ’ όλα είναι το έθνος του· ο σκληρός πυρήνας της ταυτότητάς του. Το έθνος συνοψίζει, προσφέρει οικονομία λόγου. Λέμε «είναι Μαροκινός» και έρχεται στον νου όλη η ομορφιά του τόπου και το φτερούγισμα της γλώσσας του.
Όμως τις απαντήσεις που ζητούν οι Χιμαραίοι ας μην τις περιμένουν από εκεί όπου τις αναζητούν. Θα τις βρουν σε πρόσφατη κοινή συνέντευξη της σεναριογράφου και του σκηνοθέτη της σειράς στο ΒΗΜΑ. Γράφει ο Γρηγόρης Μπέκος:
«Το σπίτι τους βρίσκεται μακριά από το πολύβουο κέντρο της Αθήνας, σε μια περιοχή ήσυχη και τακτοποιημένη. Ο Νίκος Κουτελιδάκης και η Ελένη Ζιώγα, σύζυγος αλλά και καλλιτεχνική του σύντροφος εδώ και δεκαετίες, μας υποδέχονται εγκάρδια στο σαλόνι τους και μας προσφέρουν καφέ. Ζεστά χρώματα, απαλοί φωτισμοί, κλίμα εκλεπτυσμένο».
“Προτού ξεκινήσουμε, θα ήθελα να σας κάνω μια ερώτηση”, λέει ο πεπειραμένος σκηνοθέτης. “Ποια ήταν, ας πούμε, η ακαριαία αίσθηση που σας άφησε η είσοδος στον χώρο;” συνεχίζει. “Οικειότητα και ηρεμία”, απαντώ. Και το εννοώ.
“Ωραία, το κρατάμε αυτό. Τέτοια ατμόσφαιρα επιδιώκω να κυριαρχεί και στα γυρίσματα που κάνω. Μια φούσκα δημιουργικής ασφάλειας”».
Αυτό που ενόχλησε τους Χιμαραίους δεν ήταν τα αλβανικά ούτε η σκηνή του βιασμού. Αυτό που ενοχλεί τους «απ’ έκει» είναι η κούφια αυταρέσκεια και η τυφλωμένη έπαρση του εθνικού κέντρου στον πολιτισμό και την πολιτική, που καταλήγει σκοταδισμός και άγνοια. Είναι αυτή ακριβώς η «φούσκα ασφάλειας», η «ήσυχη και τακτοποιημένη περιοχή», που δεν γνωρίζει τίποτε άλλο πέρα από τον εαυτό της.
Η «γυναίκα από τη Χιμάρα» στο σίριαλ του MEGA μπορεί να μιλάει και πορτογαλέζικα, αν έτσι θέλουν τα σαλόνια της Αθήνας. Βραζιλιάνικα πορτογαλέζικα ακόμη καλύτερα — ακόμη πιο εξωτικά.
Όμως στη γυναίκα της Χιμάρας, που ανάβει ακόμη και σήμερα το καντήλι όπως το άναβε επί Οθωμανικής Αυτοκρατορίας και κομμουνιστικού καθεστώτος Χότζα, και που μιλούσε στο παιδί της επί περισσότερα από 2.700 χρόνια ελληνικά, αρμόζει άλλος σεβασμός.
Ου λήψει το όνομα της Χιμάρας επί ματαίω.
*Η Μυρένα Σερβιτζόγλου είναι σύμβουλος επικοινωνίας και πεζογράφος
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου