Η Ιουδαϊκή Περιτομή - Μητροπολίτης Χονγκ Κονγκ Νεκτάριος

Η Ιουδαϊκή Περιτομή

Μητροπολίτης Χονγκ Κονγκ Νεκτάριος

Την 1η Ιανουαρίου η Ορθόδοξη Εκκλησία εορτάζει την Περιτομή του Χριστού, δηλαδή το γεγονός ότι ο Ιησούς, ως βρέφος οκτώ ημερών, υπεβλήθη στο Ιουδαϊκό σημείο της Διαθήκης, «κατὰ τὸν νόμον» (Λκ 2:21). Η εορτή συνδέει την ιστορική ένταξη του Χριστού μέσα στον Ισραήλ με τη θεολογική σημασία της εκπλήρωσης του Νόμου και της μετάβασης στη νέα οικονομία της χάριτος.

Η περιτομή καθιερώθηκε στους Ιουδαίους, σύμφωνα με τη βιβλική παράδοση, με τη Διαθήκη του Θεού προς τον Αβραάμ (Γεν 17:10–14): κάθε αρσενικό παιδί έπρεπε να περιτέμνεται την όγδοη ημέρα ως «σημεῖον διαθήκης». Η σημασία της ήταν πολυεπίπεδη: λειτουργούσε ως ορατό σημείο ότι ο φορέας της ανήκει στον λαό της Διαθήκης, ότι μετέχει στις υποσχέσεις, αλλά και ότι δεσμεύεται σε συγκεκριμένο τρόπο ζωής (τήρηση της Τορά). Παράλληλα, στην προφητική και σοφιολογική γραμματεία εμφανίζεται και η εσωτερική διάσταση, η «περιτομή της καρδιάς» (πρβλ. Δευτ 10:16· Ιερ 4:4), ως εικόνα μετανοίας και πίστης.

Ως τελετουργικό στην εποχή του Χριστού, η περιτομή γινόταν την όγδοη ημέρα από τη γέννηση (Λευ 12:3) και συνδεόταν συχνά με την ονοματοδοσία, όπως φαίνεται στο παράδειγμα του Ιησού (Λκ 2:21) αλλά και του Ιωάννη του Προδρόμου (Λκ 1:59–63). Οι μεταγενέστερες ραββινικές πηγές μαρτυρούν ότι η τελετή θεωρούνταν τόσο σημαντική ώστε να υπερισχύει ακόμη και περιορισμών του Σαββάτου. Αν και οι λεπτομέρειες τυποποιούνται περισσότερο στη μετέπειτα παράδοση, ο βασικός άξονας παραμένει: η πράξη γίνεται από ειδικό τελετουργό (mohel) και συνοδεύεται από ευχές και δημόσια μαρτυρία της ένταξης του παιδιού στη Διαθήκη. Σήμερα, στον Ιουδαϊσμό, η brit milah τελείται κατά κανόνα την όγδοη ημέρα, με τις προβλεπόμενες ευχές και τη δημόσια αναγγελία, υπό την ευθύνη εξουσιοδοτημένου τελετουργού (mohel) σύμφωνα με την ιουδαϊκή παράδοση· όταν υπάρχουν ιατρικοί λόγοι, μπορεί να μετατεθεί.

Αξίζει να σημειωθεί ότι η περιτομή δεν ήταν άγνωστη σε άλλους λαούς πριν ή γύρω από την εποχή που εμφανίζεται στην εβραϊκή παράδοση. Η Αίγυπτος και άλλες περιοχές της Ανατολικής Μεσογείου γνωρίζουν πρακτικές περιτομής σε διάφορες μορφές, άλλοτε ως έθιμο ενηλικίωσης, άλλοτε ως κοινωνικό ή ιερατικό διακριτικό. Όμως, στον Ισραήλ αποκτά ιδιαίτερο νόημα: δεν λειτουργεί απλώς ως έθιμο, αλλά ως θεολογικό «σημείο διαθήκης» με συγκεκριμένο χρόνο (8η ημέρα) και σωτηριολογική ταυτότητα.

Η Χριστιανική Εκκλησία απέρριψε την υποχρεωτικότητα της περιτομής, όχι επειδή απαξίωσε την Παλαιά Διαθήκη, αλλά επειδή θεώρησε ότι, μετά τον Χριστό, η σωτηρία και η ένταξη στον λαό του Θεού δεν περνά μέσα από την τήρηση του Μωσαϊκού Νόμου ως αναγκαστικής προϋπόθεσης. Το κεντρικό σημείο είναι η Αποστολική απόφαση ότι οι εθνικοί δεν υποχρεώνονται να περιτμηθούν (Πράξ 15). Ο Παύλος επιμένει ότι η δικαίωση είναι «διὰ πίστεως» και ότι «ἐν γὰρ Χριστῷ Ἰησοῦ οὔτε περιτομή τι ἰσχύει οὔτε ἀκροβυστία, ἀλλὰ καινὴ κτίσις» (Γαλ 6:15), ενώ συνδέει το Βάπτισμα με μια νέα «περιτομή», «ἀχειροποίητον», εν Χριστώ (Κολ 2:11–12). Έτσι, το Βάπτισμα καθίσταται το μυστήριο εισόδου στη Νέα Διαθήκη, ως καθολικό σημείο ένταξης, ανεξάρτητο από εθνότητα και φύλο (Γαλ 3:27–28).

Γιατί, λοιπόν, η Ορθόδοξη Εκκλησία εορτάζει την Περιτομή του Χριστού; Πρώτον, επειδή πρόκειται για πραγματικό γεγονός της παιδικής ζωής του Κυρίου, ενταγμένο στο ευαγγελικό κείμενο (Λκ 2:21) και αποτελεί απόδειξη του γεγονότος πως ο Ιησούς είχε λάβει πραγματική ανθρώπινη φύση. Δεύτερον, επειδή υπογραμμίζει ότι ο Χριστός «ἐγένετο ὑπὸ νόμον» (Γαλ 4:4), όχι ως δέσμιος, αλλά ως Αυτός που τον εκπληρώνει και τον οδηγεί στο πλήρωμά του. Τρίτον, επειδή δείχνει την εθελούσια ταπείνωση και την αληθινή ενανθρώπηση: ο Χριστός, αναμάρτητος, δέχεται το σημείο ενός λαού και μιας οικονομίας που Εκείνος έρχεται να ολοκληρώσει. Και τέλος, επειδή φωτίζει τη μετάβαση από το «σημείο» της Παλαιάς Διαθήκης στο μυστήριο της Νέας Διαθήκης, όπου η «περιτομή της καρδιάς» γίνεται ζωή μετανοίας και χάριτος μέσα στην Εκκλησία, τον Νέο Ισραήλ.

***

The Jewish Circumcision

On January 1st, the Orthodox Church celebrates the Circumcision of Christ—that is, the event in which Jesus, as an eight-day-old infant, underwent the Jewish sign of the Covenant, “according to the Law” (Luke 2:21). The feast links Christ’s historical incorporation into Israel with the theological meaning of fulfilling the Law and of the passage into the new economy of grace.

According to biblical tradition, circumcision was established among the Jews through God’s Covenant with Abraham (Gen. 17:10–14): every male child had to be circumcised on the eighth day as a “sign of the covenant.” Its meaning was multi-layered: it functioned as a visible sign that the one who bore it belonged to the people of the Covenant, shared in the promises, and was bound to a particular way of life (observance of the Torah). At the same time, in prophetic and wisdom literature an inner dimension also appears—“the circumcision of the heart” (cf. Deut. 10:16; Jer. 4:4)—as an image of repentance and faith.

As a ritual in the time of Christ, circumcision was performed on the eighth day after birth (Lev. 12:3) and was often connected with the giving of a name, as can be seen in the case of Jesus (Luke 2:21) and also of John the Forerunner (Luke 1:59–63). Later rabbinic sources testify that the rite was considered so important that it could even take precedence over Sabbath restrictions. Although the details become more standardized in later tradition, the basic axis remains: the act is performed by a special ritual practitioner (mohel) and is accompanied by blessings and public witness to the child’s inclusion in the Covenant. Today, in Judaism, the brit milah is ordinarily performed on the eighth day, with the prescribed blessings and public announcement, under the responsibility of an authorized ritual practitioner (mohel) according to Jewish tradition; when there are medical reasons, it may be postponed.

It is worth noting that circumcision was not unknown among other peoples before, or around, the time it appears in the Hebrew tradition. Egypt and other areas of the Eastern Mediterranean practiced forms of circumcision in various ways—sometimes as a rite of passage into adulthood, sometimes as a social or priestly marker. In Israel, however, it takes on a particular meaning: it does not function simply as a custom, but as a theological “sign of the covenant” with a specific timing (the 8th day) and a soteriological identity.

The Christian Church rejected the idea that circumcision was mandatory—not because it disparaged the Old Testament, but because it held that, after Christ, salvation and incorporation into the people of God do not come through observing the Mosaic Law as a compulsory prerequisite. The central point is the Apostolic decision that Gentiles are not required to be circumcised (Acts 15). Paul insists that justification is “through faith,” and that “in Christ Jesus neither circumcision counts for anything nor uncircumcision, but a new creation” (Gal. 6:15). He also connects Baptism with a new circumcision, “made without hands,” in Christ (Col. 2:11–12). Thus Baptism becomes the sacrament of entry into the New Covenant, as the universal sign of incorporation, independent of ethnicity and gender (Gal. 3:27–28).

Why, then, does the Orthodox Church celebrate the Circumcision of Christ? First, because it is a real event in the Lord’s early life, recorded in the Gospel text (Luke 2:21), and it affirms that Jesus truly took on human nature. Second, because it underlines that Christ was “born under the law” (Gal. 4:4), not as a prisoner of it, but as the One who fulfills it and brings it to completion. Third, because it shows His voluntary humility and true Incarnation: Christ, sinless, accepts the sign of a people and of an economy that He comes to bring to completion. Finally, it sheds light on the passage from the Old Covenant “sign” to the New Covenant mystery, where the “circumcision of the heart” becomes a life of repentance and grace within the Church, the New Israel.