Η Πνευματική αφύπνιση των παιδιών στην πίστη - π. Θεοδόσιος Μαρτζούχος

Η Πνευματική αφύπνιση των παιδιών στην πίστη

π. Θεοδόσιος Μαρτζούχος

«Αργεί πολύ ακόμα;»

Αγαπητοί αδελφοί ευχαριστώ για την πρόσκληση να βρεθώ μαζί σας και να μοιραστώ την κοινή αγωνία τού, πώς μεταδίδεται η πίστη στους νέους ανθρώπους!

Ευχαριστώ τον φίλο π. Βασίλειο Μίλιο και τον νεαρό θεολόγο Θεοχάρη Φρεγγίδη, που γίναν οι ταχυδρόμοι της επιθυμίας σας σε μένα. Ευχηθείτε να έχουμε μια γόνιμη συνάντηση και πνευματικά αποτελεσματική!

Το θέμα μας είναι… «δύσκολα κάστανα», όχι στα κάρβουνα απλώς αλλά πάνω σε μια πελώρια φωτιά, που εμποδίζει να τα βγάλουμε και απειλεί να τα κάψει παντελώς!

Μια βασική θεολογική αρχή μας λέει ότι ο Θεός έχει μόνον παιδιά. Δεν έχει εγγόνια! Και οι παππούδες μιας οικογένειας και οι γονείς και τα παιδιά του σπιτιού, ΟΛΟΙ είναι παιδιά του Θεού. Στα θέματα της πίστης όλοι είμαστε αδελφοί. Ο άγιος Χρυσόστομος λέει ότι η διάκριση ποιμένες και πρόβατα είναι κατά το ανθρώπινο, για τον Χριστό ΠΑΝΤΕΣ ΠΡΟΒΑΤΑ.

Ο Χριστός μετά τα τρία ερωτήματα στον Πέτρο αν Τον αγαπάει, τα αναιρετικά της τριπλής άρνησης του Πέτρου, και όταν ακούει από εκείνον την διαβεβαίωση: Ναι, Κύριε! Του λέει: Λοιπόν … και εσύ επιστρέψας στήριξον τους αδελφούς σου!

Με αυτό έχουμε να παλέψουμε. Με το διπλό θέμα α. Επιστρέφουμε άραγε εμείς  πραγματικά; και β. Πώς στηρίζονται οι αδελφοί μας, που εν προκειμένω είναι τα παιδιά μας;

Οι  Άγγλοι λένε μια παροιμία: Όλοι είναι μεγάλοι στα μάτια όλου του κόσμου εκτός από τα μάτια του υπηρέτη τους…  Κάθε γονιός είναι κάθε μέρα κρινόμενος (όπως και κάθε ποιμένας) από τους «υπηρέτες» – τα παιδιά του σπιτιού του ο γονιός και της ενορίας του ο παπάς. Όσο πιο μικρό ηλικιακά το παιδί μας και όσο πιο μικρός πνευματικά ο ενορίτης μας τόσο πιο σκληρός και άτεγκτος κριτής.

Η αφύπνιση των παιδιών στην πίστη μοιραία εξαρτάται από την πίστη των γονιών. Η πίστη δεν μεταδίδεται απλώς με γνώση παραδοσιακών συνηθειών (παλιότερα μπορεί και γινόταν, τώρα όχι), μεταδίδεται με το βίωμα που μεταφέρουμε οι μεγάλοι και την εμπιστοσύνη που χτίζουμε. Την εμπειρία του ο γονιός την μεταδίδει με την στοργή και τα καθημερινά λόγια, μαζί με το «γάλα». Η πίστη περνάει μαζί με τα λόγια της αγάπης. Όταν οι γονείς λένε στο παιδί ότι το αγαπούν το καθησυχάζουν και έτσι αποκτά εμπιστοσύνη στον εαυτό του. Πίστη στον εαυτό του! Πώς θέλετε να έχετε πίστη στον Θεό, αν δεν έχετε πίστη στον εαυτό σας; Πώς να αγαπάτε τους άλλους, αν δεν αγαπάτε τον εαυτό σας; Το καινούργιο κρασί μπαίνει σε καινούργια ασκιά λέει ο Χριστός. Ο σημερινός άνθρωπος δεν αγωνίζεται τόσο να αποδείξει ότι δεν υπάρχει Θεός, όσο ότι αδιαφορεί γι’ αυτόν και δεν Τον θέλει συνοδοιπόρο στην καθημερινή του ζωή, στη συνειδητή ζωή του.

Είναι σημαντικό να μιλάμε στο μικρό παιδί για την πίστη μας, χωρίς να ξεχνάμε ότι η μετοχή σε όλα τα θέματα, από την τροφή μέχρι την γνώση και μέχρι την πίστη είναι κατά αναλογίαν των δεδομένων. Δηλαδή, το στομάχι μου χωράει διαφορετική ποσότητα τροφής σε κάθε ηλικιακή βαθμίδα. Το μυαλό μου προσλαμβάνει στοιχειωδώς κατ’ αρχάς και εν συνεχεία βαθμηδόν περισσότερα. Η καρδιά μου αγαπάει 5-6 πρόσωπα όταν είμαι μικρός (οικογένεια) και μετά ανοίγεται σ’ όλο τον κόσμο. Όπως λέει ο Απ. Παύλος: Όταν ήμουν νήπιος μιλούσα σκεφτόμουνα και έκρινα σαν νήπιος. Όταν έγινα ενήλικας ελευθερώθηκα από την νηπιακή φάση. Οι συνήθειες της πίστεως πρέπει σταδιακά να γίνουν συνειδητές τοποθετήσεις για να ζήσουν. Τα σύμβολα χρειάζονται ερμηνεία. Οι παραβολές πρέπει να δείξουν το βαθύτερο περιεχόμενό τους για να μιλήσουν στην καρδιά και το μυαλό (ή μάλλον αντίθετα… ) του έφηβου και του ενήλικα του 21^ου αιώνα.

Στο Ευαγγέλιο διαβάζουμε συνεχώς την αίτηση των μαθητών στον Χριστό να τους ερμηνεύσει την παραβολή. Προσέξετε οι παραβολές δεν είναι μύθοι που εξαντλούν το νόημά τους στη λογική κατανόηση, όπως οι μύθοι του Ηρακλή και του Αισώπου που είναι καταπληκτικοί και χρήσιμοι. Είναι προτάσεις τρόπου ζωής και περιεχομένου καρδιάς. Το διήγημα της παραβολής είναι εικόνα «εντύπωσης» με την έννοια να χαραχθεί μέσα μου. Συγχρόνως είναι σπόρος, που θα φυτρώσει – πρέπει να φυτρώσει, αργότερα. Θα φυτρώσει «ποτιζόμενος» από τα «νερά» της αντίρρησης, της αμφιβολίας, του ενοχλητικού θυμού, που τυχόν γεννάει στον νέο άνθρωπο η αδυναμία να ερμηνεύσουμε την παραβολή. Πρέπει νωρίς να του πούμε ότι, δεν πιστεύουμε επειδή τα καταλάβαμε όλα! Αλλά πιστεύουμε, επειδή αγαπάμε! Κατά την αναλογία της αγάπης–εμπιστοσύνης του μικρού παιδιού στους γονείς του, όταν είναι μικρό…! Ο Χριστός γι’ αυτό λέει να γίνουμε σαν τα παιδιά. Όχι για την έλλειψη αμαρτιών! Τα παιδιά δεν έχουν αμαρτίες (έχουν απλώς κακίες) αλλά δεν μπορούν και να κάνουν…!

Έλεγε ο μέγας εκείνος Βλάσιος Πασκάλ ο οποίος είχε εμπειρία της παρουσίας του Θεού την νύχτα της 23^ης Νοεμβρίου 1654 όταν επί δίωρο, «Σιναϊτική φωτιά» τον συνείχε αφήνοντάς του δάκρυα χαράς βαθειά ειρήνη και ταπείνωση. Την εμπειρία του την έγραψε σ’ ένα χαρτί που έρραψε στην μέσα τσέπη του παλτού του και είχε πάντα μαζί του. Ανακαλύφθηκε όταν πέθανε, 39 χρονών, το 1662. Έλεγε λοιπόν αυτός και έγραφε: Μια πίστη που δεν αμφιβάλει είναι πεθαμένη πίστη. Είναι ιδεολογία. Την ανατρέπουν οι Απόστολοι, που ζητούν από τον Χριστό να τους προσθέσει πίστη.

Οι χριστιανοί έχουμε μια αφελή ανάγνωση της σχέσεως με τις αρετές. Νομίζουμε ότι μόλις αρχίσουμε την άσκησή τους, τις κατέχουμε σε πληρότητα. Όμως οι αρετές είναι σκάλες (όπως μας έγραψε και ο αγ. Ιωάννης της Κλίμακος) με πρώτο μεσαίο και τελευταίο σκαλί και κάθε μια έχει τον δικό της αριθμό σκαλιών. Όταν λοιπόν βάλουμε το πόδι μας στο πρώτο σκαλί… απλώς αρχίσαμε, δεν φτάσαμε!

Η πίστη δεν είναι διδακτισμός, δεν είναι προπαγάνδα, είναι τρόπος και στάση ζωής. Η πίστη είναι η έκφραση της Εκκλησίας με την οποία πρέπει σταδιακά να ενωθούμε ταυτιζόμενοι. Είναι η Αλήθεια που πρέπει να γίνει κτήμα μας. Δεν είναι προσωπική ιδιαιτερότητα είναι η φανέρωση ότι είμαστε ουσιαστικά ζωντανοί. Είναι δηλαδή οξυγόνο ζωής.

Τραγωδία είναι όταν την κάνουμε.. μονοξείδιο που σκοτώνει…! Είναι σημαντικό να μην επιτρέψουμε ( εννοείται να μην δημιουργήσουμε) σύγχυση στο παιδί μας, του Θεού με τους γονείς του! Να μη μπει στο τρυπάκι να νομίζει–πιστεύει, ότι αν δυσαρεστηθούν οι γονείς, έχει δυσαρεστηθεί ο Θεός..! Δυσαρεστώ τον Θεό είναι αυτό που λέμε αμαρτία. … Όμως μπορεί να είναι αρετή για το παιδί να δυσαρεστήσει τους γονείς του, πολλές φορές για να είναι αρεστό στον Θεό ή για να περιφρουρήσει την προσωπικότητα του. Όταν η μαμά ή η γιαγιά λέει στο παιδί «Νάσαι καλό παιδί να σε αγαπάει ο Θεός…» διαστρέφει την σχέση του παιδιού με τον Θεό σε υποτέλεια και λανθασμένη «θεολογία» στην οποία ο Θεός είναι αφεντικό με το οποίο πρέπει να τα έχεις καλά, ό,τι και αν σημαίνει αυτό για σένα. Η αμαρτία τότε εννοείται ως θίξιμο του Θεού και όχι ως αρρώστια του ανθρώπου, από την οποία ο Πατέρας Θεός (όχι το αφεντικό) θυσιάζεται για να μας θεραπεύσει!

Το παιδί πρέπει να στήσει ψυχικό κόσμο στα «δυο πόδια»: ευθύνη και ελευθερία. Το Ευαγγέλιο αυτό κραυγάζει. Ἔρχου καί ἴδε και …ὅστις θέλει…! Αυτά τα δυο πόδια θα τον οδηγήσουν στην αλήθεια, που είναι μια αγκαλιά καρφωμένη ανοιχτή , όχι ένα ανακριτικό γραφείο!

Και αρχίζουν τα δύσκολα…

Ας ακούσουμε ένα (μάλλον μισό…) ποίημα ενός ρωσοαμερικάνου περίεργου (με την καλή και την κακή σημασία της λέξης) ποιητή, του Πίτερ Ορλόφσκι , γράφει:                                                        

«Σου λέω οι νέοι ζητούν κάτι περισσότερο
από αυτόν τον κόσμο που μας άφησαν οι πρόγονοί μας
Ένας καθρέφτης μας κάνει δύο
κι αυτό είναι ευλογία
Να τρίζω τα δόντια γιατί μου λείπει η αγάπη
μπαίνοντας στον καθεδρικό
είναι σαν να εισέρχομαι σε μια κρύα σόμπα
σε ένα παγωμένο γάντι.
Ξέρω πως ο άγγελος πίσω απ’ την πόρτα
θα μου φέρει ωραίους πίνακες σε λίγο
Όλοι οι άγγελοι μαζεύονται πάνω στης γης την καμπύλη
και δημιουργούν μια γραμμή που γίνεται γέφυρα προς τον ήλιο…» 

Το να είναι κάποιος νέος είναι μια χάρη, μια ευλογία. Υπάρχει βέβαια ο κίνδυνος πάντα της ανικανοποίητης ανησυχίας. Να θέλει ο νεαρός άνθρωπος (αγόρι-κορίτσι) να… πετάξει… με τα πόδια! Να φοβάται συγχρόνως την δέσμευση… Και να καταλήγει να παρατηρεί την ζωή σαν… από το μπαλκόνι…! Να περιφέρεται σαν τουρίστας…

Το «όπλο» της πίστης ανοίγει την πόρτα του κλουβιού και δίνει την δυνατότητα να «πετάξει» όντως ο ένοικος ψηλά!

Ο γιος του αξιωματούχου τώρα είναι μια άλλη υπόθεση. Αυτός θα χρειαστεί να στηρίξει την πίστη του σε διαφορετική βάση απ’ ό,τι ο πατέρας του. Για αυτόν η αποκατάσταση της υγείας του δεν θα μπορούσε να γίνει αντιληπτή παρά μόνο ως μια φυσιολογική συνέχιση της δύναμης της ζωής. ∆εν θα μπορούσε εξαρχής να γνωρίζει ότι η ανάρρωσή του είναι έργο του Θεού. Για το πώς συνέβη η θεραπεία του δεν θα είχε άλλη γνώση πέρα από την ιστορία που θα του έλεγε ο πατέρας του, που σίγουρα είναι μια ισχυρή απόδειξη. Όμως ο ίδιος δεν είχε δει το πρόσωπο του Κυρίου όπως ο πατέρας του. Με τον έναν ή τον άλλο τρόπο, έπρεπε να κάνει μόνος του τη δική του έρευνα. Κάθε γενιά οφείλει να κάνει τη δική της έρευνα. Συχνά οι πατεράδες κάνουν το λάθος να θέλουν τα δικά τους ευρήματα να αντικαταστήσουν την αναζήτηση των παιδιών τους. Προσμένουν ότι τα παιδιά τους, βασιζόμενα στη μαρτυρία τους, θα δεχτούν τις απαντήσεις που ικανοποίησαν κάποτε τις δικές τους ανάγκες. Η μαρτυρία τους όμως είναι το έδαφος που θα θεμελιωθούν όχι οι πεποιθήσεις, αλλά η αναζήτηση των παιδιών τους. Αυτή η αναζήτηση είναι πίστη εν τη γενέσει της. Κανείς δεν μπορεί να είναι σίγουρος, μέχρι να βρει την απάντηση μόνος του. Το μόνο που είναι απαραίτητο στον άνθρωπο που αναζητά την πίστη, είναι η προθυμία του να ψάξει. ∆εν μπορεί να γνωρίζει την αληθινή φύση αυτού που αναζητά, μέχρι να το βρει. Έχει μόνο μια αμυδρή ιδέα γύρω από αυτό, ένα θαμπό αστέρι που τον καθοδηγεί προς την ανατολή του ήλιου. Ιδανικά, η πίστη του πατέρα περιέχει έναν πυρήνα που θα ικανοποιήσει τελικά την ανάγκη του παιδιού. Όμως η αμφισβήτηση αυτού του πυρήνα εκ μέρους του παιδιού είναι η ελπίδα του πατέρα ότι το παιδί, με τις καινούργιες του ανάγκες, θα ανακαλύψει από μόνο του το ίδιο πηγάδι ζωής, από το οποίο θα αντλήσει νερό με καινούργιο κάδο, γιατί ο παλιός δεν μπορεί πλέον να βαστάξει το νερό – οι σανίδες του μπορεί να αντέχουν ακόμη, αλλά τα τσέρκια που τις συγκρατούν έχουν ξεχαρβαλωθεί. Ίσως να χρειαστεί και καινούργιο σχοινί, φτιαγμένο από το κανναβόδεντρο που φυτρώνει στον δικό του κήπο. Ο θεραπευμένος γιος ίσως να είχε πολλές ερωτήσεις που ο πατέρας δεν μπορούσε να απαντήσει, ερωτήσεις που ο ίδιος δεν είχε σκεφτεί ποτέ. Ο πατέρας είχε ακούσει για το θαύμα στην Κανά και για πολλά άλλα που είχαν συμβεί μετά από αυτό, και πίστεψε ότι ο άνδρας αυτός μπορούσε να θεραπεύσει τον γιο του – και όντως τον θεράπευσε. «Ναι», θα πει ο γιος, «αλλά πρέπει να μάθω περισσότερα γι’ αυτόν. Γιατί εάν αυτά που ακούω είναι αλήθεια, πρέπει να παραδώσω τα πάντα στα πόδια του. ∆εν μπορεί να είναι μόνο ένας θεραπευτής, πρέπει να είναι ο Κύριος της Ζωής, ο Κύριος του Σύμπαντος». Αυτή όμως ήταν μια υπόθεση που δεν ήταν εύκολο να επιβεβαιωθεί, γιατί ο Ιησούς έμοιαζε σαν μια απλή ανθρώπινη ύπαρξη. Η όλη του παρουσία δημιουργούσε αμφιβολία για τη θεϊκή του φύση – και μάλιστα σε κάποιον που δεν είχε αντικρίσει ποτέ τη θεϊκή του όψη, παρά τις θαυμαστές του πράξεις. Κι όμως, σε όποιον ήταν φωτισμένος από το Άγιο Πνεύμα, η ανθρωπότητα του Χριστού ήταν η απόδειξη για να πιστέψει στη θεότητά του, αφού κάθε τι που προερχόταν από εκείνον ήταν ασύγκριτα υψηλό και μεγαλειώδες. Αλήθεια, πώς αλλιώς θα μπορούσε να δείξει ότι είναι ο Κύριος, ο Δημιουργός του Σύμπαντος, παρά μόνο ενεργώντας ως Θεραπευτής; ∆εν μπορούσε να δημιουργήσει το σύμπαν εκ νέου μπροστά στα μάτια του κάθε ανθρώπου. Καμία ανθρώπινη καρδιά δεν θα μπορούσε να βαστάξει ένα τέτοιο θέαμα. Μπορούσε όμως να αποκαλύψει τον εαυτό του ως Θεό που θεραπεύει, ως Θεό που διορθώνει όλα όσα έχουν πάει στραβά – πράγμα που μπορούσε να γίνει μπροστά στα μάτια του κάθε ανθρώπου ξεχωριστά. Αυτός ο άνδρας μπορεί λοιπόν να είναι ο Ένας, ο Μεσσίας, ο Εμμανουήλ, ο Θεός μεθ’ ημών.

Πηγή: enoriako,info site του Ενοριακού Κέντρου Αγ. Ιωάννου Χρυσοστόμου Πρεβέζης.