Απουσίες που ζητούν εξηγήσεις! Με αφορμή το Προτεινόμενο Κατηχητικό Υλικό του Ιδρύματος Νεότητας Ι.Α. Αθηνών - Αναστάσιος Κωστόπουλος

Απουσίες που ζητούν εξηγήσεις!

Με αφορμή το Προτεινόμενο Κατηχητικό Υλικό

του Ιδρύματος Νεότητας Ι.Α. Αθηνών

 Διάβασα με προσοχή την «Προτεινόμενο Κατηχητικό Υλικό» του Ιδρύματος Νεότητος και Οικογένειας της Ιεράς Αρχιεπισκοπής Αθηνών για το κατηχητικό έτος 2026-2027, τον οποίο απεστάλη σε όλους τους Κατηχητές και τις Κατηχήτριες της Αρχιεπισκοπής Αθηνών και απέστειλε και σε εμένα ένας φίλος που από ετών δραστηριοποιείται στο έργο της Κατηχήσεως.

Οφείλω εξαρχής να πω ότι θεωρώ θετικό το γεγονός ότι επιχειρείται να δοθεί στους Κατηχητές μας, ένας πλούσιος κατάλογος βιβλίων και ηλεκτρονικών πηγών που μπορούν να τους βοηθήσουν στο έργο τους και αυτό εκ μέρους της επίσημης Εκκλησίας είναι θεμιτό.

Ακριβώς όμως επειδή πρόκειται για μια προσπάθεια που απευθύνεται σε ανθρώπους οι οποίοι διακονούν την Κατήχηση, ο κατάλογος αυτός μου δημιούργησε ορισμένα ερωτήματα. Και θα ήθελα να τα θέσω ευθέως και με σεβασμό προς τους αρμοδίους.

Με ποια ακριβώς κριτήρια καταρτίστηκε η συγκεκριμένη βιβλιογραφία;

Ο κατάλογος περιλαμβάνει αρκετούς εκδοτικούς οίκους, Ιερές Μητροπόλεις, Ιερές Μονές, εκκλησιαστικούς φορείς και ηλεκτρονικές ιστοσελίδες. Δεν είναι, λοιπόν, ένας κλειστός κατάλογος. Είναι ένας αρκετά ευρύς κατάλογος επιλογών. Γι’ αυτό ακριβώς μου προκαλεί εντύπωση η απουσία ορισμένων άλλων προσπαθειών, οι οποίες εδώ και χρόνια παράγουν και προσφέρουν κατηχητικό και πνευματικό υλικό και οι οποίες έχουν μεγάλη εμπειρία και διαχρονικά έχουν συμβάλει με μοναδικό τρόπο στο Κατηχητικό έργο της Εκκλησίας μας.

Αναφέρω χαρακτηριστικά τις Εκδόσεις «Ο Σωτήρ», τις Εκδόσεις «Έαρ», τις Εκδόσεις της «Χριστιανικής Ελπίδος», τις Εκδόσεις της «Αδελφότητος Λυδία»^[1], καθώς και την Τράπεζα Υλικού για Κατηχητές «Συναθλούντες». Και ερωτώ, γιατί «ξεχάστηκαν» εντελώς αυτοί οι ιεραποστολικοί φορείς, που έχουν τόσο πλούσια παρουσία στον χώρο της ορθόδοξης πνευματικής και κατηχητικής βιβλιογραφίας;

Εξετάστηκε πράγματι το σύνολο του διαθέσιμου Κατηχητικού υλικού ή υπήρξε κάποιος συγκεκριμένος κατάλογος φορέων από τον οποίο έγινε η επιλογή;

Αν υπάρχει συγκεκριμένη διαδικασία αξιολόγησης, θα χαρώ πραγματικά να την γνωρίσω. Ποια είναι τα κριτήρια; Η θεολογική αρτιότητα των βιβλίων; Η παιδαγωγική καταλληλότητα των βοηθημάτων; Η ηλικιακή στόχευση; Η πρωτοτυπία ενδεχομένως; Η μακροχρόνια χρήση των βιβλίων και βοηθημάτων από τους Κατηχητές; Η δυνατότητα αξιοποίησης του υλικού μέσα στο Κατηχητικό; Η εκδοτική προέλευση; Η ψηφιακή προσβασιμότητα στο υλικό;

Αν υποθέσουμε ότι αυτά είναι τα κριτήρια, τότε θεωρώ απολύτως λογικό να δημοσιοποιούνται. Θα βοηθούσε και τους ίδιους τους Κατηχητές να κατανοήσουν γιατί ένα βιβλίο προτείνεται και ένα άλλο όχι.

Αν όμως δεν υπάρχουν σαφή και κοινά κριτήρια, τότε φοβάμαι ότι δημιουργείται ένα άλλο, πολύ πιο δυσάρεστο ερώτημα: Μήπως υπάρχουν και άλλα κριτήρια, τα οποία δεν γνωρίζουμε;

Δεν θέλω να κάνω αυθαίρετες υποθέσεις. Δεν θέλω να αποδώσω προθέσεις σε ανθρώπους που εργάζονται υπευθύνως και επί χρόνια στην Κατήχηση των παιδιών και των νέων μας. Όταν όμως βλέπω να απουσιάζουν ορισμένες εκδοτικές και διαδικτυακές προσπάθειες που είναι γνωστές σε ανθρώπους οι οποίοι και αυτοί ασχολούνται επί χρόνια με την Κατήχηση, είναι φυσικό να διερωτώμαι.

Μήπως η απουσία συνδέεται με το γεγονός ότι ορισμένες από αυτές τις προσπάθειες προέρχονται από Ορθόδοξες Ιεραποστολικές Αδελφότητες ή από Συλλόγους με έντονη ιεραποστολική δραστηριότητα;

Μήπως υπάρχει μια αντίληψη ότι κάποια Κατηχητικά έργα ανήκουν σε έναν «κύκλο» και κάποια άλλα σε έναν διαφορετικό «κύκλο»; Αν συμβαίνει όμως κάτι τέτοιο, θεωρώ ότι δεν βοηθά στην ενότητα της Εκκλησίας.

Η Κατήχηση δεν μπορεί να λειτουργεί με λογική στρατοπέδων. Δεν μπορεί να υπάρχει η αντίληψη «αυτό είναι δικό μας» και «εκείνο είναι των άλλων». Η Εκκλησία είναι μια ανοιχτή αγκαλιά και έχει χώρο για πολλές δημιουργικές προσπάθειες, αρκεί αυτές να υπηρετούν την Ορθόδοξη πίστη μας και να ανταποκρίνονται πραγματικά στις ανάγκες των παιδιών και των νέων μας που διψούν για την αλήθεια.

Το θέμα λοιπόν δεν είναι να μπουν όλες οι δυνατές επιλογές βιβλίων σε έναν επίσημο κατάλογο. Αν ένα βιβλίο δεν θεωρείται κατάλληλο, ας υπάρχει ένα κριτήριο. Αν ένας ιστότοπος δεν θεωρείται χρήσιμος ή δεν ορθοτομεί, ας υπάρχει μια αξιολόγηση. Αν ένας εκδοτικός φορέας δεν επιλέγεται, ας υπάρχει μια διαδικασία που θα εφαρμόζεται με τα ίδια κριτήρια σε όλους. Γιατί διαφορετικά δημιουργείται η εντύπωση ότι η επιλογή δεν γίνεται αποκλειστικά με βάση το περιεχόμενο.

Και αυτό, κατά την ταπεινή μου γνώμη, είναι το σημείο που πρέπει να μας προβληματίσει περισσότερο!

Ζούμε σε μια εποχή κατά την οποία οι Κατηχητές χρειάζονται περισσότερο υλικό, όχι λιγότερο. Χρειάζονται βιβλία, δραστηριότητες, εικόνες, παιχνίδια, ιστορίες, ψηφιακές εφαρμογές και δημιουργικές προτάσεις. Χρειάζονται πρόσβαση σε κάθε σοβαρή και ορθόδοξη προσπάθεια, που μπορεί να τους βοηθήσει να μιλήσουν στα παιδιά και να παίξουν μαζί τους με τρόπο ζωντανό, κατανοητό και ουσιαστικό. Τα χρόνια που εμείς διακονούσαμε στην Κατήχηση πολλά από αυτά τα μέσα δεν υπήρχαν. Σήμερα είναι ιδιαίτερη ευλογία ότι υπάρχουν και είναι τόσο εύκολη η πρόσβαση σε ένα τέτοιο υλικό.

Δεν μπορώ, λοιπόν, να καταλάβω γιατί θα έπρεπε να υψώνονται αόρατα τείχη ανάμεσα σε ανθρώπους και φορείς που εργάζονται για τον ίδιο σκοπό. Μήπως, χωρίς να το αντιλαμβανόμαστε, τέτοιες πρακτικές μάς οδηγούν σε νοοτροπίες άλλων εποχών, που θα έπρεπε να έχουν ξεπεραστεί;

Εγκυμονεί ο κίνδυνος μιας νοοτροπίας κλειστών κύκλων,  απομόνωσης και απουσίας διαλόγου. Και αυτή η νοοτροπία δεν ταιριάζει σε μια Εκκλησία που θέλει να μιλήσει στον σύγχρονο άνθρωπο και, κυρίως, στο σύγχρονο παιδί.

Θα ήθελα, λοιπόν, να προτείνω στους υπευθύνους κάτι πολύ συγκεκριμένο: Να εξηγήσουν ποια ήταν τα κριτήρια επιλογής. Να εξετάσουν εκ νέου τις διαθέσιμες Κατηχητικές προσπάθειες. Να αφήσουν ανοιχτό το δρόμο σε Εκδότες, Αδελφότητες, Κατηχητές και άλλους δημιουργούς που παράγουν υπεύθυνο κατηχητικό περιεχόμενο. Και, γιατί όχι, να δημιουργηθεί μια διαδικασία μέσα από την οποία κάθε αξιόλογη Κατηχητική προσπάθεια θα μπορεί να αξιολογείται με τα ίδια μέτρα.

Δεν πιστεύω ότι η Εκκλησία έχει να φοβηθεί από την πολυφωνία. Αντίθετα, πιστεύω ότι έχει να κερδίσει. Και ως άνθρωπος που ενδιαφέρεται για την Κατήχηση και την οποία με αξίωσε ο Θεός να διακονήσω επί σειρά ετών, ρωτώ:

Ποιοι αποφασίζουν τι θα φτάσει στα χέρια του Κατηχητή και με ποια κριτήρια; Και, κυρίως, υπάρχει χώρος για όλους όσοι εργάζονται με συνέπεια και αγάπη για την Κατήχηση ή υπάρχουν ακόμη αόρατες γραμμές που χωρίζουν τους «δικούς μας» από τους «άλλους»;

Εύχομαι ειλικρινά να ισχύει το πρώτο! Γιατί στην Κατήχηση δεν περισσεύει κανένας εργάτης και καμία σοβαρή προσπάθεια.

Μετά τιμής και σεβασμού

Αναστάσιος Κωστόπουλος

---

[1] Υπάρχει μόνο μία παραπομπή σε βιβλίο των εκδόσεων «Λυδία» και ενώ έχει πολλές αξιόλογες εκδόσεις κατάλληλες για την Κατήχηση.