Η διάβρωση των βεβαιοτήτων / Χρεία Προσώπου, όχι συστήματος - γ.χ.γ.

Η διάβρωση των βεβαιοτήτων

Χρεία Προσώπου, όχι συστήματος

γ.χ.γ.

«Ἐξῆλθεν ὁ σπείρων τοῦ σπεῖραι τὸν σπόρον αὑτοῦ».

               Στην εναρκτήρια αυτή φράση (Λουκ. η΄ 5), η επιλογή των λέξεων από τον ιατρό και ακριβολόγο Λουκά δεν εξυπηρετεί καμία ποιητική αισθητική. Είναι μια κλινική, οντολογική καταγραφή. Η αλληλουχία «ὁ σπείρων – τοῦ σπεῖραι – τὸν σπόρον» καταρρίπτει εξαρχής την ιδέα ενός απόμακρου Θεού, ο οποίος στέλνει απλώς έναν κώδικα με οδηγίες χρήσης για τη ζωή. Υποδεικνύει την αδιάσπαστη ενότητα της θείας ενέργειας στο ένα Πρόσωπο του Θεού Λόγου. Ο Δημιουργός του αγρού, η αδιάκοπη ενέργεια της σποράς —το έργο της Εκκλησίας— και ο Ίδιος ο Σπόρος, δηλαδή η μόνη Αλήθεια, ταυτίζονται. Το υποκείμενο, η πράξη και το αντικείμενο γίνονται ένα. Ο Θεός δεν προσφέρει μια ιδεολογία. Σπέρνει τον Ίδιο Του τον Εαυτό.

               Και η κενωτική αγαπητική έξοδος του Λόγου αποκαλύπτεται στο ρήμα «Ἐξῆλθεν». Βγήκε. Όπως σημειώνει ο ιερός Χρυσόστομος (Ὑπόμνημα εἰς τὸν Ἅγιον Εὐαγγελιστὴν Ματθαῖον, ὁμιλία μδ΄), η έξοδος αυτή δεν είναι τοπική, αλλά κατ’ οικονομίαν οντολογική. Η Ενσάρκωση δεν είναι ένας ρομαντικός μύθος· είναι η έφοδος του Ακτίστου μέσα στα όρια της φθοράς μας. Επειδή εμείς αδυνατούσαμε να εισέλθουμε, καθώς μας έκλειναν την είσοδο τα αμαρτήματα και η αστοχία μας, βγαίνει Εκείνος προς εμάς. Δεν εφηύραμε εμείς ένα σύστημα για να γεφυρώσουμε το χάσμα. Ο Λόγος εισβάλλει στην ιστορία, ντύνεται τη σάρκα μας, περπατάει στον δικό μας αγρό.

               Απέναντι σε αυτή τη ριζοσπαστική συγκατάβαση, ποια είναι η δική μας αντίδραση; Η πιο συνηθισμένη —ακόμα και εντός των τειχών της Εκκλησίας— είναι η άμυνα. Η κατασκευή ενός οχυρού που το ονομάζουμε «θρησκεία». Μπροστά στο δέος του θανάτου, της φθοράς και του αγνώστου, ο άνθρωπος διστάζει να εκτεθεί σε μια ελεύθερη σχέση με ένα Πρόσωπο. Επιλέγει την ασφάλεια ενός συστήματος. Η Εκκλησία εκπίπτει συχνά σε μηχανισμό αυτοπροστασίας: ένας κοινωφελής θρησκευτικός οργανισμός, ένα σύνολο από κανόνες και ηθικές επιβεβαιώσεις που σκοπό έχουν να κατευνάσουν τις φοβίες μας και να εξασφαλίσουν μια ατομική «σωτηρία». Εντασσόμαστε σε συλλογικότητες, ακολουθούμε με απολυτότητα πρόσωπα ή αποσπασματικές διδασκαλίες —ακόμα και Αγίων— με ιδιοτελή τρόπο, ακριβώς για να αποφύγουμε το οδυνηρό κόστος της πραγματικής αγάπης.

               Εκεί, η γλώσσα της πίστης ακυρώνεται. Μετατρέπεται σε αυτό που η δραματουργία του Παραλόγου (Σάμιουελ Μπέκετ, Ανάσα (Breath): Έργο διάρκειας 35 δευτερολέπτων, χωρίς λέξεις, μόνο με έναν ήχο αναπνοής και κλάματος) ανέδειξε με οξύτητα: σε έναν κενό θόρυβο. Οι λέξεις αποσυνδέονται από το βίωμα. Ο εκκλησιασμός, η φιλανθρωπία, η συμμετοχή στα Μυστήρια, υποβιβάζονται σε μηχανικές συνήθειες, σε μια καταναγκαστική αντίληψη της λατρείας. Παράγουμε ορθόδοξο «θόρυβο», διοργανώνουμε συνάξεις και κατηχήσεις, ακριβώς για να αντέξουμε το γεγονός ότι δεν υπάρχει καμία έτοιμη, μηχανική απάντηση στο νόημα της ύπαρξής μας. Φλυαρούμε για να σκεπάσουμε τη διαπίστωση ότι η εμπράγματη απόδειξη της σχέσης μας με τον Θεό —ο τρόπος που (δεν) κοινωνούμε με τον συνάνθρωπο— απουσιάζει.

               Μέσα σε αυτή τη συνθήκη αλλοτρίωσης, το ευαγγελικό κείμενο τοποθετεί έναν αμείλικτο καθρέφτη: τα τέσσερα εδάφη. Η αυτάρεσκη παρερμηνεία μας επιμένει να βλέπει σε αυτά τον κοινωνικό μας περίγυρο. Ο κυνικός απέναντι είναι ο δρόμος, ο υλιστής είναι τα αγκάθια, και εμείς —που τηρούμε τα καθήκοντά μας— είμαστε η αγαθή γη.

               Πρόκειται για την απόλυτη πλάνη. Τα τέσσερα εδάφη δεν αποτελούν ταξινόμηση των άλλων. Είναι η τοπογραφία της δικής μας, κατακερματισμένης ύπαρξης. Είναι οι τέσσερις καταστάσεις που εναλλάσσονται βίαια μέσα μας:

·     Είμαστε ο δρόμος, όταν η ρουτίνα και η αδιαφορία πετρώνουν τις αντιστάσεις μας, κάνοντας τον Λόγο να γλιστράει πάνω μας χωρίς να μας αγγίζει.

·     Είμαστε οι πέτρες, όταν διακρινόμαστε από έναν επιφανειακό ενθουσιασμό, χωρίς ρίζες για να αντέξουμε την πρώτη πραγματική διάψευση, το πρώτο υπαρξιακό τραύμα.

·     Είμαστε τα αγκάθια, κάθε φορά που η κλήση του Θεού συμπνίγεται από την αγωνία της επιβίωσης, το άγχος της ιδιοκτησίας, την ανάγκη για έλεγχο και ατομική κυριαρχία.

·     Και πολύ σπάνια, στις ελάχιστες ρωγμές της έπαρσής μας, καταφέρνουμε να γίνουμε αγαθή γη, παραιτούμενοι από την ατομική μας αυτάρκεια για να αφήσουμε τον Σπόρο να ενεργήσει.

               Αυτή την αλήθεια συνοψίζει αφοπλιστικά η αυτοκριτική ενός σύγχρονου κληρικού:

«Μελετώ καθημερινά το Ευαγγέλιο και πολύ σπάνια η ζωή μου ανταποκρίνεται σ’ αυτό. Αλλά το μελετάω καθημερινά, γιατί δεν γνωρίζω ποτέ κατά πόσο σήμερα, αύριο ή κάποια άλλη ημέρα, θα είμαι η άγονη πλευρά του δρόμου ή τα αγριόχορτα. Το μελετάω γιατί δεν γνωρίζω κατά πόσο τούτος ο λόγος θα πέσει τελικά σε ένα μικρό κομμάτι γης μέσα μου, ικανό να τον δεχτεί και να φέρει καρπούς».

               Αυτή η στάση δεν είναι θρησκευτικός ευσεβισμός. Είναι ριζοσπαστικός ρεαλισμός. Είναι η αδιάλειπτη έκθεση της ύπαρξής μας στον Σπορέα. Δεν επιλέγουμε ένα ιδεολογικό σύστημα ικανό να αποκρύψει τα αδιέξοδά μας. Επιλέγουμε να αγαπήσουμε ένα συγκεκριμένο Πρόσωπο: τον Ενσαρκωμένο, Σταυρωθέντα και Αναστάντα Λόγο, που μας δίνει τη δυνατότητα να συσσωματωθούμε σε Αυτόν.

               Και εδώ βρίσκεται το καταληκτικό κριτήριο της παραβολής: «καρποφοροῦσιν ἐν ὑπομονῇ». Το ρίζωμα του Λόγου μέσα στο έδαφος της ανθρώπινης ύπαρξης δεν είναι το μηχανικό αποτέλεσμα ενός θρησκευτικού αυτοματισμού. Είναι μια αργή, μυστηριακή διάβρωση των βεβαιοτήτων μας. Αν το έδαφος δεν μιχθεί με τον σπόρο στο βάθος του χρόνου και της δοκιμασίας, η καρποφορία ματαιώνεται. Ο Σπορέας μάς καλεί στην υπομονή αυτής της ελευθερίας, μέχρι η σχέση μαζί Του —και όχι η θρησκεία μας γι' Αυτόν— να γίνει η μοναδική μας ζωή.

γ.χ.γ.