Ο ΧΡΥΣΑΝΘΟΣ ΚΑΙ Η ‘"ΥΠΟΔΟΧΗ" ΤΩΝ ΓΕΡΜΑΝΩΝ - ΓΕΡΒ. ΠΑΡΑΣΚΕΥΟΠΟΥΛΟΣ

 

Ο ΧΡΥΣΑΝΘΟΣ ΚΑΙ Η "ΥΠΟΔΟΧΗ" ΤΩΝ ΓΕΡΜΑΝΩΝ

ΓΕΡΒ. ΠΑΡΑΣΚΕΥΟΠΟΥΛΟΣ

Αρχιμανδρίτης

Επί τω μνημοσύνω του Πρώην Αρχιεπισκόπου Αθηνών Χρυσάνθου, ο παν. Αρχιμανδρίτης κ. Γερβάσιος Παρασκευόπουλος μας απέστειλε την κατωτέρω συνεργασίαν, αφορώσαν εις μερικά από τα δραματικά περιστατικά τον πρώτων ημερών της Κατοχής, μετά την είσοδον των Γερμανών, η μετά των οποίων σύγκρουσις του αείμνηστου πρωθιεράρχου υπήρξε είς των λόγων της αποχωρήσεως του εκ αρχιεπισκοπικού θρόνου. Ο αρχιμανδρίτης κ. Γερβάσιος Παρασκευόπουλος, διατελών την εποχήν εκείνην πρωτοσύγκελος της Αρχιεπισκοπής, και παρακολουθήσας λόγω της θέσεως του, εκ του σύνεγγυς τας διαδοχικά φάσεις των σχέσεων του αρχηγού της Ελληνικής Εκκλησίας μετά των κατοχικών αρχών, είναι, ως εκ τούτου, μίαν αυθεντικήν εξιστόρησιν των γεγονότων όπως διεδραματίσθησαν.

Την 27^ην Απριλίου του έτους 1941 ημέρα Κυριακήν και περί ώραν 8.30΄π.μ. αι Γερμανικαί εμπροσθοφυλακαί έφθασαν προ των Αμπελοκήπων Αθηνών. Από της προτεραίας ο Δήμαρχος Αθηναίων Αμβρόσιος Πλυτάς μετά του Υπουργού Αμύνης εζήτησαν από τον τότε Αρχιεπίσκοπον Αθηνών Χρύσανθον να αποτελεσθή Επιτροπή υπό την Προεδρίαν αυτού και μεταβή προς συνάντησιν των Γερμανικών στρατευμάτων, ίνα παραδώση την πόλιν. Την πρότασιν ταύτην απέκρουσεν ο Έλλην Ιεράρχης δια των εξής:

 -Εγώ είμαι πνευματικός αρχηγός της Πρωτευούσης, οι επερχόμενοι Γερμανικοί και σύμμαχοι αυτών είναι ετερόδοξοι. Πώς είναι δυνατόν να παραδώσω την πνευματικήν διοίκησιν της Ορθοδόξου πρωτευούσης εις ετεροδόξους;

Την 10 ½  π.μ  της αυτής ημέρας έφτασεν εις το Αρχιεπισκοπικόν μέγαρον επί πολυτελεστάτου αυτοκινήτου, φέροντος μικράν Γερμανικήν σημαίαν, ανώτατος υπάλληλος του Δημαρχείου Αθηναιών, διορισθέντος υπό του Γερμανού πολιτικού Διοικητού της Πρωτευούσης, να ίδη αμέσως τον Αρχιεπίσκοπον εξ ονόματος του πολιτικού Διοικητού της Πρωτεθούσης. Πράγματι εισήχθη ούτος εις το γραφείον του βαρυαλγούντος και κλαίοντος Αρχιεπισκόπου, λόγω του ότι προ ολίγου εκυμάτιζεν επί της Ακροπόλεως η Γερμανική σημαία, ορατή υπό του Αρχιεπισκοπικού μεγάρου.

 Ο εντεταλμένος λέγει αυτολεξεί προς τον Αρχιεπίσκοπον:

- Ο πολιτικός Διοικητής ώρισεν, ίνα μετά μίαν ώραν τελεσθή επίσημος δοξολογία εν τω Μητροπολιτικώ ναώ επί τη ειρηνική εισόδω των Γερμανικών στρατευμάτων εις την Πρωτεύουσαν, χωρίς αύτη να υποστή ζημίαν τινά.

Ο πάντοτε ειρηνικός και γαλήνιος Αρχιεπίσκοπος, αποτόμως την στιγμήν εκείνην συνωφρυώθη, ηγέρθη και εν θυμώ και οργή, με τόνον φωνής, ον αδυνατώ να αποδώσω, απήντησε:

Ποίος είσαι σύ; Πήγαινε, φύγε αμέσως…

 Μετά ημίσειαν ώραν, άλλος απεσταλμένος έρχεται και ειδοποιεί, ότι κατά λάθος και κακώς διεβιβάσθησαν εις τον  Αρχιεπίσκοπον όσα ο πρώτος υπάλληλος είπε:

 -Το αληθές είναι, εξήγησεν, ότι θέλουν να επισκεφθούν τον Αρχιεπίσκοπον ο Γερμανός φρούραρχος της Πρωτευούσης και ο στρατιωτικός ακόλουθος της εν Αθήναις Γερμανικής πρεσβείας, ως ώραν δε ώρισαν την 3 μ.μ.

Την 1^ην μεταμεσημβρινήν άλλος απεσταλμένος αναγγέλλει εις την Αρχιεπισκοπήν, ότι θα επισκευθή τον Αρχιεπίσκοπον ο προ ολίγου εισελθών εις την πόλιν Γερμανός στρατηγός Στούμερ.

Πράγματι εις τας 3,30΄μ.μ. ο στρατηγός Στούμερ, συνοδευόμενος από τους δύο ως ανωτέρω και τον υπασπιστήν του, αναβαίνει την κλίμακα του Αρχιεπισκοπικού μεγάρου και ο Αρχιεπίσκοπος δέχεται αυτόν εν τη αιθούση του Αρχιεπισκοπικού θρόνου, ουχί καθήμενος επ’ αυτού, αλλά ιστάμενος εις το βόρειον μέρος της αιθούσης.

Μετά την τυπικήν χειραψίαν, ην ο Στούμερ αντήλλαξε μειδιών, εκάθησαν πάντες, πλην του προσωπικού της Αρχιεπισκοπής. Ο στρατηγός προσεφέρθη να συζητήσουν Γαλλιστί. Ο Αρχιεπίσκοπος απήντησε:

-Προτιμώ Γερμανιστί.

Ο στρατηγός είπεν, ότι οι Γερμανοί έρχονται ως φίλοι εις την Ελλάδα, την οποίαν θαυμάζουν δια τας αρχαιότητας κτλ.

Ο Αρχιεπίσκοπος μετά πολλής δεξιοτεχνίας και σοβαρότητος Ρωμαίου συγκλητικού απήντησε περίπου τα εξής:

 Οι Έλληνες πάντοτε ηγάπησαν την Γερμανίαν και κατά προτίμησιν οι Έλληνες των γραμμάτων εις Γερμανίαν συνεπλήρουν τας σπουδάς των και μετέδιδον εις τους συμπολίτας των επανερχόμενοι τας αρετάς του Γερμανικού λαού. Ποτέ όμως δεν εμφαντάζοντο ότι οι Γερμανοί, τους οποίους τόσον ηγάπων, θα έπληττον αυτούς εκ των νώτων καθ’ ην στιγμήν επάλαιον δια την ελευθερίαν των με μίαν μεγάλην Αυτοκρατορίαν!

Ο στρατηγός εις τόνον μαρτυρούντα στενοχωρίαν απήντησε:

-Δεν πταίομεν ημείς, αλλ’ οι Άγγλοι που ήλθον εις την Ελλάδα.

Και ο Αρχιεπίσκοπος:

-Στρατηγέ μου, εγώ δεν πολιτικολογώ, αλλ’ απλώς εκφράζω το παράπονον παντός Έλληνος, και μάλιστα των σπαυδασάντων εν Γερμανία.

Την μεθεπομένην, ήτοι μετά την εις Αθήνας άφιξιν τον Τσολάκογλου δι’ αεροπλάνου και περί ώραν 9^ην νυκτερινήν, επισκέπτεται τον Αρχιεπίσκοπον Χρύσανθον ο μετ’  ολίγον υπουργός της Εθνικής Οικονομίας Χατζημιχάλης, συνδεόμενος προσωπικός μετά του Αρχιεπισκόπου, και αγγέλλει εις αυτόν, ότι απεφασίσθη να γίνη Κυβέρνησις υπό του Τσολάκογλου, της οποίας θα μετέχη και αυτός, και παρακαλεί τον Αρχιεπίσκοπον να ορίση την ώραν της ορκωμοσίας.

Ο αοίδιμος Χρύσανθος ερωτά τότε:

-Επαναστατικώ δικαίω γίνεται η νέα Κυβέρνησις;

Και ο Χατζημιχάλης απαντά:

-Όχι. Αλλ’ ένεκα των περιστάσεων και δια να μην παραλύση η χώρα…

Και ο Αρχιεπίσκοπος:

-Εγώ γνωρίζω ότι μία νέα Κυβέρνησις  ορκίζεται ή Συνταγματικώ Δικαίω ή Επαναστατικώ τοιούτω. Ο Βασιλεύς και η Συνταγματική Κυβέρνησις πολεμούν εις την Κρήτην επί Ελληνικού εδάφους. Πως είναι δυνατόν εγώ να ορκίσω και ετέραν Κυβέρνησιν την στιγμήν που δεν εκρίθη ο αγών και η Ελλάς ακόμη ζη;…

Και ο Χατζημιχάλης απεχώρισε.

Μετ’ ολίγας ημέρας έρχεται εις το Αρχιεπισκοπικόν μέγαρον προς συγκρότησιν συμβουλίου, του οποίου προήδρευσεν ο Αρχιεπίσκοπος, ο υπουργός της Παιδείας Λογοθετόπουλος. Ο με ελληνικήν ψυχήν Πρωθιεράρχης, ούτε τυπικώς καν σενεχάρη τον κατά κρατικήν τάξιν προϊστάμενον του υπουργόν της Παιδείας και ο Λογοθετόπουλος μετ’  ολίγας ημέρας μαζί με τον πρώην Βασιλικόν επίτροπον Πετρακάκον εδημοσίευσαν εις την «Εφημερίδα της Κυβερνήσεως» την γνωστήν πράξιν ή νόμον περί της αρχιεπισκοπικής αλλαγής.

Μετά τινάς ημέρας οι ενδιαφερόμενοι διά την διατήρησιν του Χρυσάνθου επί του Αρχιεπισκοπικού θρόνου συνέστησαν εις αυτόν να κάμη μιαν επίσκεψιν εις τον ελθόντα εις Αθήνας στρατάρχην Λίστ. Ο Αρχιεπίσκοπος αβρώς απήντησεν:

-Αδυνατώ να εκθέσω το κύρος του Πνευματικού Αρχηγού της Ορθοδόξου Εκκλησίας…

Νομίζω, ότι τα ολίγα ταύτα αρκούσι προς διαφώτισιν και αφορμήν ερεύνης εις τον μέλλοντα ιστορικόν.

ΓΕΡΒ. ΠΑΡΑΣΚΕΥΟΠΟΥΛΟΣ

Αρχιμανδρίτης

Πηγή: ΑΝΑΠΛΑΣΙΣ

______________________________

Η παρούσα δημοσίευση είναι υπό του «Ιστολογίου» αφιερωμένη εις τον Μητροπολίτη Πατρών κυρό Νικόδημο Βαλληνδρά, που ουδέποτε απουσίασε από τις εορταστικές εκδηλώσεις της Χριστιανικής Εστίας Πατρών, ως της παραιτήσεώς του από Μητροπολίτη.
Την 28^ην Οκτωβρίου άρχιζε λέγοντας: «Ότε ήμην αρχιδιάκονος του Αρχιεπισκόπου Αθηνών Χρυσάνθου….» διηγούμενος περιστατικά όπως αυτά του Αγίου Γερβασίου τότε πρωτοσύγκελου Αθηνών, και πολλές άλλες. 
Αιωνία του η μνήμη