«Παγκόσμιος Νότος» Το νέο τεύχος της “Σύναξής” μας (αρ.

 

«Παγκόσμιος Νότος»

Το νέο τεύχος της “Σύναξής” μας (αρ. 177).

Παραθέτω το ΠΡΟΛΟΓΙΚΟ και στη συνέχεια τα ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ.

[Το εξώφυλλο: έργο Γιάννη Αντωνόπουλου John Antono].

…………………………………………

Π Ρ Ο Λ Ο Γ Ι Κ Ο

Τόσοι καὶ τόσοι τόποι καὶ τρόποι

Στις διεθνείς συζητήσεις και σχέσεις, ως Παγκόσμιος Νότος προσδιορίζεται το τμήμα της υφηλίου το οποίο πολύς κόσμος ακόμα το ονομάζει Τρίτο Κόσμο. Πολύ χοντρικά, το τμήμα αυτό περιλαμβάνει την υποσαχάρια Αφρική, μέρη της Άπω Ανατολής και την Λατινική Αμερική. Αλλά, πολύ χοντρικά˙ καθόσον (όπως θα ψηλαφήσουμε στο παρόν αφιέρωμά μας) πρόκειται για μια πραγματικότητα πολύ σύνθετη και πολύ δυναμική, με κρίσιμο ρόλο στις παγκόσμιες ζυμώσεις.

Ο Παγκόσμιος Νότος έχει πολλές παραμέτρους, οι οποίες οφείλουν να ενδιαφέρουν εξόχως την θεολογία. Πρόκειται για χώρες και κοινωνίες που από τη μια έχουν ζυμωθεί με το άγος της αποικιοκρατίας, και από την άλλη είναι πεδίο θρησκευτικού αναβρασμού, με τον Χριστιανισμό να αναδεικνύεται σε πολύ ιδιαίτερη παρουσία. Μέσα σε μια τεράστια ποικιλία, το καρδιοχτύπι του Παγκόσμιου Νότου αφορά την αιμάτωση ολόκληρου του κόσμου, καθώς και την οικουμενική ψυχή του Ευαγγελίου.

Αν λοιπόν το καρδιοχτύπι αυτό δεν φτάνει καν στα αυτιά ανθρώπων που κατά τα άλλα δηλώνουν ότι νοιάζονται, τότε οι άνθρωποι αυτοί θα πρέπει να προβληματιστούν σοβαρά για την ακοή τους ή για το στηθοσκόπιο που χρησιμοποιούν – δηλαδή για τα εννοιολογικά τους εργαλεία. Αυτό κοντολογίς αφορά είτε αναλυτές οι οποίοι καταπιάνονται με ζητήματα οικονομίας και πολιτικής του Παγκόσμιου Νότου μένοντας τυφλοί μπροστά στην θρησκευτική συνιστώσα, είτε μελετητές του θρησκευτικού που αγνοούν τα κοινωνικά συμφραζόμενά του.

Τα κείμενα που συνθέτουν το αφιέρωμά μας προσεγγίζουν τη σημερινή συγκυρία του Παγκόσμιου Νότου, αλλά και εμβληματικές στιγμές της μακράς ιστορικής πορείας του. Προσεγγίζουν τις ευρείες θρησκευτικές ανακατατάξεις, αλλά και ειδικότερα τα ζητούμενα που χρειάζεται να απασχολήσουν την Ορθόδοξη θεολογία και πράξη μέσω σεβαστικής σπουδής – και όχι υπό το κράτος του αυτοδοξασμού, ο οποίος εν τέλει οδηγεί σε απόσυρση από τον πραγματικό κόσμο. Και όλα αυτά διαποτίζονται από το ερώτημα αν η θεολογία μας έχει επίγνωση των ζητημάτων τα οποία θέτει η μετα-αποικιακή φάση του Παγκόσμιου Νότου, στην οποία φάση όμως δρα με νέους τρόπους η νεοαποικιοκρατία. Η ψηλάφηση αυτών των ζητημάτων δεν είναι κάτι παράλληλο προς (ή παραπέρα από) την θεολογία. Είναι καθαυτό το χρέος μιας θεολογίας η οποία έχει επίγνωση ότι η στάση απέναντι σε κάθε παράμετρο της ζωής είναι στάση πνευματική, στάση που βλασταίνει από καθαυτό το μυστήριο της πίστης. Και μάλιστα της πίστης σε Θεό ο οποίος δεν έκανε τσόφλι του ή αποικία του τα ανθρώπινα ουσιώδη, αλλά τα έκανε εαυτό του – σάρκα του! Πράγμα που οφείλει να είναι βασικό κριτήριο της ιεραποστολικής πράξης...

Το αφιέρωμα ξεκινά με εισαγωγή του Θανάση Παπαθανασίου προκειμένου να χαρτογραφεί το πεδίο, να διευκρινιστεί η ορολογία και να δοθεί ένα βασικό διάγραμμα του Παγκόσμιου Νότου – του μεγάλου άγνωστου γνωστού μας. Και ακολουθεί η ψηλάφηση ιδιαίτερων παραμέτρων:

Ο Αντώνης Λιάκος φανερώνει τις συγκλονιστικές διαστάσεις που έχει η αποικιακή εμπειρία και επισημαίνει την καίρια σημασία που έχει σήμερα ο μετααποικιακός προβληματισμός, και μάλιστα σε προοπτική διαθεματική.

Στη συνέχεια τρία κείμενα επισκέπτονται την κινέζικη Άπω Ανατολή: Ο Αλεξάντερ Τσόου και η Στέφανη Γουόνγκ σκιαγραφούν την κινεζική ιδιοπροσωπία μέσα από την μακραίωνη συνάντησή της με τον Καθολικισμό και τον Προτεσταντισμό, συνάντηση η οποία έχει να διδάξει πολλά. Ο π. Ιωάννης Μούρτος, Ορθόδοξος ιεραπόστολος σήμερα στην Ταϊβάν, εκθέτει δυσκολίες και ευκαιρίες τις οποίες συναντά κατά την διαβίωση και διακονία του εκεί κατά τα τελευταία εικοσιπέντε χρόνια. Και ο Γιώργος Κόρδης παρουσιάζει την εμπειρία του από την περιοχή, επισημαίνοντας πόσο σημαντική είναι η πρόσληψη της εικαστικής γλώσσας κάθε πολιτισμού, και δη σε μια συνάφεια (όπως αυτή της Άπω Ανατολής), όπου κεντρική θέση έχουν οι εικόνες / παραστάσεις και όχι οι αφηρημένες έννοιες.

Κατόπιν τέσσερα κείμενα εξετάζουν πλευρές της υποσαχάριας Αφρικής: Ο Σταύρος Ζουμπουλάκης θίγει το σαρωτικό φαινόμενο του Πεντηκοσιανισμού, το οποίο κυριολεκτικά διαποτίζει και ολόκληρο τον Παγκόσμιο Νότο. Ο Δημοσθένης Αβραμίδης, με επιτόπιο ζωγραφικό / αγιογραφικό έργο στο Καμερούν και με έμπρακτη προσπάθεια σύνθεσης αφρικανικών Ορθόδοξων εικόνων, δείχνει ότι αυτό που χρειάζεται να επιχειρηθεί είναι η συνομιλία της Εκκλησίας με την ήδη παρούσα εκεί αναζήτηση του ιερού. Ο Σπύρος Φωκιανός μελετά το πολιτικό όραμα του Τζούλιους Νυερέρε, ηγέτη της Τανγκανίκα και κατόπιν της Τανζανίας (1961-1985), όπως αυτό είχε βασιστεί στην γηγενή παράδοση και είχε μπολιαστεί από το χριστιανικό Ευαγγέλιο. Ο Νίκος Τσιρέβελος παρουσιάζει μια σημαντική σειρά διακηρύξεων (1985-2009) υπό τον τίτλο «Kairos» - «Καιρός» (βιβλική λέξη με την έννοια της κρίσιμης στιγμής, της ώρας της αλήθειας), οι οποίες εκφράζουν το αίσθημα ευθύνης διαφόρων χριστιανικών πρωτοβουλιών απέναντι σε κρίσιμα προβλήματα διαφόρων συναφειών του Παγκόσμιου Νότου.

Ο Διονύσης Σκλήρης περνά στην Λατινική Αμερική και παρουσιάζει μια ζύμωση η οποία χαρακτηρίζει την εν λόγω συνάφεια, αλλά και επιδρά στην παγκόσμια πραγματικότητα: την διαπάλη Καθολικών και Ευαγγελικών σχετικά με την Θεολογία της Απελευθέρωσης, από την δεκαετία του 1970 μέχρι τις μέρες μας. Τέλος ο Θανάσης Παπαθανασίου εξετάζει ποια μπορεί να είναι η συμμετοχή της Ορθόδοξης θεολογίας στις μετααποικιακές σπουδές, συμμετοχή η οποία προσώρας είναι τουλάχιστον αναιμική, όπως είναι και η κριτική σπουδή της ίδιας της ιεραποστολικής της εμπειρίας.

Έχουμε σαφή επίγνωση ότι το αφιέρωμα* λάμνει σε πραγματικό αρχιπέλαγος, στο οποίο βρίσκονται τόσοι και τόσοι τόποι και τρόποι. Σκύψαμε πάνω σε μερικούς ενδεικτικά, με διάθεση για συνέχιση της κωπηλασίας. Και των ανταμωμάτων στα οποία αυτή προσκαλεί – σε τόσους και τόσους τόπους και τρόπους. Και:

Δεν είναι από λάθος αντεστραμμένο το σκίτσο του παγκόσμιου χάρτη στο εξώφυλλο! Θελήσαμε να σημάνουμε ακριβώς την δυναμική του κόσμου που κινείται – που αλλάζει. Άσε που είναι καλό να ‘χουμε κατά νου ότι τα «πάνω» και τα «κάτω» στα αχανή σύμπαντα είναι συμβάσεις ανθρώπινες...

Θ.Ν.Π.

* Σποραδικά, κείμενα για ζητήματα που αφορούν τον Παγκόσμιο Νότο έχουν κατά καιρούς δημοσιευτεί στη Σύναξη. Βλ. ενδεικτικά τα τεύχη 78 (2001), 85 (2003), 103 (2007), 105 (2008), 126 (2013), 157 (2021), 158 (2021) κλπ.

...........................................................

Περιεχόμενα

- ΘΑΝΑΣΗΣ Ν. ΠΑΠΑΘΑΝΑΣΙΟΥ, «Παγκόσμιος Νότος».

- ΑΝΤΩΝΗΣ ΛΙΑΚΟΣ, «Θὰ μποροῦσε νὰ ὑπάρξει διάλογος ἀνάμεσα σὲ δύο συνοδοιπόρους στὴ via negativa;».

- ΑΛΕΞΑΝΤΕΡ ΤΣΟΟΥ & ΣΤΕΦΑΝΗ ΓΟΥΟΝΓΚ, «Ἡ κινεζικὴ χριστιανικὴ θεολογία».

- π. ΙΩΝΑΣ ΜΟΥΡΤΟΣ, «Συνάντηση μὲ τὴν κινεζικὴ σκέψη, γλώσσα καὶ ζωή».

- ΓΙΩΡΓΟΣ ΚΟΡΔΗΣ, «Γράφοντας τὸ φῶς στὴν Ἄπω Ἀνατολή».

- ΣΤΑΥΡΟΣ ΖΟΥΜΠΟΥΛΑΚΗΣ, «Ἀφρικανικὸς Πεντηκοστιανισμός».

- ΔΗΜΟΣΘΕΝΗΣ ΑΒΡΑΜΙΔΗΣ, «Ἐν ἀφελότητι καρδίας».

- ΣΠΥΡΟΣ ΦΩΚΙΑΝΟΣ, «Ἀφρικανικὴ Οὐτζάμαα καὶ Χριστιανισμός».

- ΝΙΚΟΣ ΤΣΙΡΕΒΕΛΟΣ, «Καιρὸς τῆς Ἐξόδου».

- ΔΙΟΝΥΣΙΟΣ ΣΚΛΗΡΗΣ, «Ἡ πάλη Καθολικῶν καὶ Εὐαγγελικῶν γιὰ τὴν καρδιὰ τῆς Λατινικῆς Ἀμερικῆς».

- ΘΑΝΑΣΗΣ Ν. ΠΑΠΑΘΑΝΑΣΙΟΥ, «Τὸ κρυφτὸ τῆς Ὀρθόδοξης θεολογίας μὲ τὴν μετααποικιακὴ ὀπτική».

ΒΙΒΛΙΟΠΑΡΟΥΣΙΑΣΕΙΣ:

Ανδρέας Αλεξόπουλος (για το βιβλίο: Maria Skobtsova, ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΟΣ ΥΛΙΣΜΟΣ.

Η ΚΟΣΜΟΑΝΤΙΛΗΨΗ ΤΟΥ ΒΛΑΔΙΜΗΡΟΥ ΣΟΛΟΒΙΩΦ), Νίκος Κουραμπής (για το βιβλίο: Παναγιώτης Α. Μπούρδαλας, ΣΤΑ ΙΧΝΗ ΤΟΥ ΣΥΛΛΟΓΙΚΟΥ ΑΝΘΡΩΠΟΥ. 55 σημαδοῦρες κοινωνικῆς καὶ ὑπαρκτικῆς θε-ανθρωπολογίας), δ. Σπυρίδων Τσισμετζόγλου (για το βιβλίο: Κάλλιστος Ware, ΒΑΣΙΛΙΣΣΑ, ΜΗΤΕΡΑ & ΔΕΣΠΟΙΝΑ. Η ΘΕΟΤΟΚΟΣ ΣΤΗΝ ΟΡΘΟΔΟΞΗ ΠΑΡΑΔΟΣΗ), Άγγελος Καλογερόπουλος (για το βιβλίο: π. Γεώργιος Λέκκας, 33 ΠΟΙΗΜΑΤΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΛΕΝΗ), Σπυριδούλα Αθανασοπούλου-Κυπρίου (για το βιβλίο: Γιάννης Δημητρακάκης, ΔΙΑΔΡΟΜΕΣ ΤΗΣ ΣΚΕΨΗΣ ΤΟΥ Κ. Θ. ΔΗΜΑΡΑ), Σπυρίδων Π. Παναγόπουλος (για το βιβλίο: Θεοχάρης Σ. Παπαβησσαρίων, Η ΠΕΡΙ ΥΛΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΑΓΙΟΥ ΙΩΑΝΝΟΥ ΔΑΜΑΣΚΗΝΟΥ. Τὸ κτισιολογικὸ ὑπόβαθρο

τῆς ἀντιμανιχαϊκῆς του θεολογίας).

ΕΝΘΕΤΑ ΤΕΧΝΗΣ: Στέλιος Παπαλεξανδρόπουλος Stelios Papalexandropoulos, «Σαντάο Ουατανάμπε».

Antonis Liakos, Georgios Kordis, Δημοσθένης Αβραμίδης, Spyridon Fokianos, Νίκος Τσιρέβελος, Dionysios Skliris, Ανδρέας Αλεξόπουλος, Νικόλαος Κουραμπής, Panos Kastanisios Bourdalas, π. Σπυρίδων Τσισμετζόγλου, Ἄγγελος Καλογερόπουλος, Spyridoula Denia Athanasopoulou-kypriou