Η Ανάληψη του Χριστού ως Μυστήριο και όχι ως Θέαμα - Μητροπολίτης Χονγκ Κονγκ Νεκτάριος

Η Ανάληψη του Χριστού ως Μυστήριο και όχι ως Θέαμα

Μητροπολίτης Χονγκ Κονγκ Νεκτάριος

Η εορτή της Αναλήψεως του Χριστού φέρνει ενώπιόν μας ένα από τα κορυφαία γεγονότα της θείας οικονομίας: ο Χριστός, ο σαρκωθείς, σταυρωθείς και αναστάς Κύριος, ανυψώνει την προσληφθείσα ανθρώπινη φύση στη δόξα του Πατρός. Και όμως, το γεγονός αυτό δεν παρουσιάζεται ως θέαμα. Δεν έχει τα γνωρίσματα μιας επιβλητικής επιδείξεως που συντρίβει κάθε αμφιβολία με τη δύναμη της εικόνας της. Οι μαθητές βλέπουν τον Κύριο να ανέρχεται, αλλά αυτό που τους δίδεται δεν είναι η πλήρης κατανόηση του γεγονότος, μόνο η μετοχή στο Μυστήριο. Ο Χριστός κρύπτεται μέσα στη νεφέλη, και έτσι η Ανάληψη φανερώνεται ως Μυστήριο: ως αληθινό γεγονός, αλλά γεγονός που δεν μπορεί να ερμηνευθεί σε όλο του το βάθος από την αισθητή εμπειρία.

Αυτό, όμως, δεν αφορά μόνο την Ανάληψη. Το ίδιο πνευματικό φαινόμενο το συναντάμε και στη Γέννηση και την Ανάσταση του Χριστού. Στη Γέννηση υπάρχουν πρόσωπα που συνδέονται με το γεγονός: η Παναγία, ο Ιωσήφ, οι ποιμένες, αργότερα οι μάγοι. Υπάρχει μαρτυρία, υπάρχει προσκύνηση, υπάρχει δοξολογία.

Αλλά η ακριβής στιγμή της Γεννήσεως δεν προσφέρεται ως θέαμα στα μάτια των ανθρώπων (σύμφωνα με την παράδοση ούτε ο Ιωσήφ ήταν παρών). Στην Ανάσταση υπάρχουν οι στρατιώτες, οι Μυροφόρες, οι μαθητές που θα συναντήσουν τον Αναστάντα· όμως και εδώ κανείς δεν παρουσιάζεται ως μάρτυρας της ακριβούς στιγμής κατά την οποία ο Χριστός εξέρχεται από τον τάφο. Και στην Ανάληψη οι μαθητές είναι παρόντες στην αρχή της αναβάσεως, αλλά η κατάληξή της χάνεται μέσα στη φωτεινή νεφέλη της θείας δόξας. Η απουσία μαρτύρων από την ακριβή στιγμή της Γεννήσεως, της Αναστάσεως και της τελικής καταλήξεως της Αναλήψεως δεν είναι κενό στην αφήγηση ούτε έλλειμμα αποδείξεως. Είναι η μαρτυρία της φύσεως του Μυστηρίου.

Το Μυστήριο, στην εκκλησιαστική εμπειρία, δεν είναι απλώς κάτι μυστικό ή κρυμμένο από τους πολλούς. Είναι ο τρόπος με τον οποίο ο Θεός φανερώνεται χωρίς να καταλύει την ελευθερία του ανθρώπου. Είναι η παρουσία της θείας αγάπης, η οποία δεν επιβάλλεται, δεν θορυβεί, δεν εξαναγκάζει. Ο Θεός δεν ζητεί να πείσει τον άνθρωπο με ακαταμάχητες αποδείξεις· επιθυμεί να τον καλέσει σε σχέση και κοινωνία. Το Μυστήριο είναι ο τρόπος της θείας διακριτικότητας. Ο Θεός είναι αληθινά παρών, αλλά η ενέργειά Του δεν γίνεται αντικείμενο κυριαρχίας ή πλήρους αναλύσεως από τον άνθρωπο.

Ίσως εδώ μπορούμε να θυμηθούμε και την εμπειρία των μαθητών στο όρος της Μεταμορφώσεως. Οι μαθητές λαμβάνουν μέρος σε μια αληθινή αποκάλυψη της δόξης του Χριστού, βλέπουν «καθὼς ἠδύναντο», όσο δηλαδή μπορούσαν να δεχθούν. Δεν εισέρχονται στο βάθος του τρόπου με τον οποίο ενεργεί η θεία δόξα· μετέχουν σε αυτήν κατά το μέτρο που τους δίδεται. Κάτι ανάλογο συμβαίνει και εδώ. Ο άνθρωπος, με τη βοήθεια της θείας χάριτος, μπορεί να μετέχει στο Μυστήριο, να το γεύεται, να φωτίζεται από αυτό, αλλά δεν μπορεί να εισέλθει αναλυτικά στο «πώς» της θείας ενεργείας. Το Μυστήριο δεν ακυρώνει τη γνώση, αλλά την οδηγεί σε ταπείνωση. Μας φανερώνει ότι η αλήθεια του Θεού δεν είναι αντικείμενο αναλυτικής ερμηνείας, αλλά γεγονός κοινωνίας.

Γι’ αυτό και η πίστη στον Χριστό δεν είναι μια θεωρητική αποδοχή ορισμένων αληθειών, ούτε ένα εξωτερικό «θρησκευτικό» γεγονός. Δεν είναι ιδεολογική συγκατάθεση ούτε ηθική μόνο συμμόρφωση. Η πίστη είναι εμπειρία ζωής, εμπειρία σχέσεως, εμπειρία μεταμορφώσεως. Είναι η είσοδος του ανθρώπου σε μια νέα πραγματικότητα υπάρξεως, που εγκαινιάζεται με την Ενανθρώπηση, σφραγίζεται με τον Σταυρό και την Ανάσταση και ανοίγεται προς την πληρότητά της με την Ανάληψη και την Πεντηκοστή.

Μέσα σε αυτό το φως κατανοείται και η λατρεία της Εκκλησίας. Οι ακολουθίες, οι ιερές συνάξεις, και οι τελετές της δεν είναι θεατρικά δρώμενα που αποσκοπούν στη συγκίνηση ή στον εντυπωσιασμό. Η Εκκλησία δεν οργανώνει θρησκευτικά θεάματα. Η λατρεία είναι συμμετοχή στο γεγονός της σωτηρίας. Είναι είσοδος στο Μυστήριο της Ενανθρωπήσεως και όλης της θείας οικονομίας. Είναι μνήμη που γίνεται παρουσία, και παρουσία που καλεί τον άνθρωπο να μεταμορφωθεί. Δεν παρακολουθούμε απλώς κάτι που έγινε κάποτε· εισερχόμαστε, κατά χάριν, σε αυτό που ο Θεός ενεργεί για τη ζωή του κόσμου.

Ιδιαίτερη σημασία έχει εδώ και η νεφέλη της Αναλήψεως. Στη βιβλική παράδοση, η νεφέλη δεν δηλώνει απουσία, αλλά παρουσία. Είναι σημείο της θείας δόξης, της παρουσίας του Θεού που αποκαλύπτεται και συγχρόνως συγκαλύπτεται, ώστε ο άνθρωπος να μη νομίσει ότι μπορεί να την εξαντλήσει με το βλέμμα ή τη λογική του. Η νεφέλη συνοδεύει τις μεγάλες θεοφάνειες της ιστορίας της σωτηρίας· δεν αποκρύπτει τον Θεό ούτε υπονοεί την απουσία Του, αλλά Τον φανερώνει ως τον πάντοτε παρόντα, ο οποίος συγχρόνως υπερβαίνει κάθε ανθρώπινη σύλληψη και περιγραφή. Έτσι και στην Ανάληψη, η νεφέλη φανερώνει ότι ο Χριστός δεν απομακρύνεται απλώς από τον κόσμο, αλλά εισέρχεται στη δόξα που δεν παύει να αγκαλιάζει την κτίση και να παραμένει ενεργή μέσα στην Εκκλησία.

Η Ανάληψη του Χριστού ως Μυστήριο και όχι ως θέαμα φανερώνει, τελικά, όχι μόνο ποιος είναι ο Θεός, αλλά και ποιο πρέπει να είναι το ήθος της Εκκλησίας και του χριστιανού. Ο χριστιανός δεν καλείται να δώσει μαρτυρία Χριστού με θόρυβο, με εξωτερική επίδειξη ή με πνευματικό εντυπωσιασμό. Καλείται να δώσει μαρτυρία της εκκλησιαστικής ζωής με ειρήνη, με ταπείνωση, με σταθερότητα καρδιάς, με άρωμα της Αγιοπνευματικής χάρης, χωρίς τρόπους τηλεπωλητή. Όπως ο Θεός ενεργεί σιωπηλά και σωστικά, έτσι και ο άνθρωπος του Θεού καλείται να γίνει φορέας αυτής της ειρήνης. Να είναι μια ύπαρξη που δροσίζεται και δροσίζει με την αύρα τη λεπτή της χάριτος του Θεού· μια παρουσία που δεν επιβάλλεται, αλλά αναπαύει· που δεν κραυγάζει, αλλά μαρτυρεί· που δεν θεατρικοποιεί το Μυστήριο, αλλά το βιώνει εμπειρικά ως τρόπο ζωής.

***

The Ascension of Christ as Mystery and Not as Spectacle

The feast of Christ’s Ascension places before us one of the supreme events of the divine economy: Christ, the incarnate, crucified, and risen Lord, raises the human nature He assumed into the glory of the Father. And yet, this event is not presented as a spectacle. It does not bear the marks of an overwhelming display that crushes every doubt by the sheer force of its image. The disciples see the Lord ascending, yet what is given to them is not a full comprehension of the event, but only participation in the Mystery. Christ is hidden within the cloud, and thus the Ascension is revealed as Mystery: as a true event, yet one whose full depth cannot be interpreted through sensible experience alone.

This, however, does not concern the Ascension alone. The same spiritual pattern may be seen also in Christ’s Nativity and Resurrection. In the Nativity there are persons connected with the event: the Virgin Mary, Joseph, the shepherds, and later the Magi. There is witness, there is adoration, there is glorification. But the exact moment of the Birth is not offered as a spectacle before human eyes; according to tradition, not even Joseph was present. In the Resurrection there are the soldiers, the Myrrh-bearing Women, and the disciples who will meet the Risen One; yet here too no one is presented as a witness of the exact moment when Christ comes forth from the tomb. And in the Ascension, the disciples are present at the beginning of the ascent, but its final completion is lost within the radiant cloud of divine glory. The absence of witnesses from the exact moment of the Nativity, the Resurrection, and the final consummation of the Ascension is not a gap in the narrative, nor a deficiency of proof. It is itself a testimony to the nature of Mystery.

In the experience of the Church, Mystery is not simply something secret or hidden from the many. It is the manner in which God reveals Himself without abolishing human freedom. It is the presence of divine love, which does not impose itself, does not make noise, does not compel. God does not seek to convince man by irresistible proofs; rather, He desires to call him into relationship and communion. Mystery is the mode of divine discretion. God is truly present, yet His activity does not become an object of human control or exhaustive analysis.

Here we may also recall the experience of the disciples on the Mount of Transfiguration. The disciples participate in a true revelation of Christ’s glory; they see “as much as they were able,” that is, according to what they could receive. They do not enter into the depth of the way divine glory operates; they partake of it according to the measure given to them. Something similar happens here as well. With the help of divine grace, the human person may participate in the Mystery, taste it, and be illumined by it, yet cannot enter analytically into the “how” of divine activity. Mystery does not abolish knowledge, but leads it into humility. It shows us that the truth of God is not an object of analytical interpretation, but an event of communion.

For this reason, faith in Christ is not a theoretical acceptance of certain truths, nor an outward “religious” fact. It is not ideological assent, nor merely moral conformity. Faith is an experience of life, an experience of relationship, an experience of transfiguration. It is the entrance of the human person into a new reality of being, inaugurated by the Incarnation, sealed by the Cross and Resurrection, and opened toward its fullness through the Ascension and Pentecost.

In this light, the worship of the Church is also rightly understood. The services, the sacred assemblies, and her rites are not theatrical performances aimed at stirring emotion or producing impression. The Church does not organize religious spectacles. Worship is participation in the event of salvation. It is an entrance into the Mystery of the Incarnation and of the whole divine economy. It is remembrance becoming presence, and presence calling the human person to transfiguration. We do not merely observe something that once happened; by grace, we enter into what God is accomplishing for the life of the world.

Of special significance here is also the cloud of the Ascension. In the biblical tradition, the cloud does not signify absence, but presence. It is a sign of divine glory, of the presence of God who is revealed and at the same time veiled, so that man may not imagine that he can exhaust it either by sight or by reason. The cloud accompanies the great theophanies of the history of salvation; it does not conceal God or imply His absence, but reveals Him as the One who is always present and yet surpasses every human conception and description. So also in the Ascension, the cloud reveals that Christ does not simply depart from the world, but enters into the glory that never ceases to embrace creation and to remain active within the Church.

The Ascension of Christ as Mystery and not as spectacle reveals, in the end, not only who God is, but also what the ethos of the Church and of the Christian must be. The Christian is not called to bear witness to Christ with noise, outward display, or spiritual sensationalism. He is called to bear witness to the life of the Church with peace, humility, steadfastness of heart, and the fragrance of the grace of the Holy Spirit, without the manner of a salesman. Just as God acts silently and salvifically, so too the man of God is called to become a bearer of this peace: an existence refreshed and refreshing by the still, gentle breeze of the grace of God; a presence that does not impose itself, but gives rest; that does not shout, but bears witness; that does not dramatize the Mystery, but lives it experientially as a way of life.