Ελένη Γκατζογιάννη: σύμβολο, όχι μίσους, αλλά μνήμης

Ελένη Γκατζογιάννη αρνήθηκε να παραδώσει τα παιδιά της.  -  78 χρόνια μετά. Η Ιστορία και η Μνήμη.
 
Στις 27 Αυγούστου 1948 η Ελένη Γκατζογιάννη καταδικάζεται σε θάνατο. Την επόμενη ημέρα, στις 28 Αυγούστου 1948, εκτελείται.
 
Το «έγκλημά» της; 
Αρνήθηκε να παραδώσει τα παιδιά της και προσπάθησε να τα προστατεύσει από το παιδομάζωμα. Μια μάνα προτίμησε να πεθάνει η ίδια, παρά να χάσει τα παιδιά της.
 
Η μεταφορά χιλιάδων παιδιών από τις περιοχές δράσης του Δημοκρατικού Στρατού προς χώρες της Ανατολικής Ευρώπης υπήρξε τραγική συνέπεια της ένοπλης δράσης του, με την απομάκρυνσή τους από τις οικογένειές τους να συνδέεται και με την ιδεολογική τους διαπαιδαγώγηση..
 
Ιδιαίτερη αξία έχουν οι μαρτυρίες ανθρώπων που έζησαν τα γεγονότα εκ των έσω και είχαν το θάρρος της ιστορικής αυτοκριτικής.
 
Ο Τάκης Λαζαρίδης, πρώην μέλος του ΚΚΕ, αναφέρθηκε αργότερα με αυτοκριτική διάθεση στις επιλογές και στους στόχους της πλευράς στην οποία ανήκε. 
Κατά την προσωπική του αποτίμηση, ενώ η δική του πλευρά αγωνιζόταν για την ένταξη της Ελλάδας στη σοβιετική σφαίρα επιρροής, οι αντίπαλοί της πολέμησαν και θυσιάστηκαν για να παραμείνει η χώρα ελεύθερη.
 
Αντίστοιχα, η Σβετλάνα Αλιλούγεβα, κόρη του Στάλιν απομακρύνθηκε από το καθεστώς του πατέρα της και μίλησε ανοιχτά για τη φύση και τα εγκλήματα του σταλινικού συστήματος.
 
 Η ιστορική αυτοκριτική δεν είναι προδοσία. Είναι θάρρος.
Το πραγματικό θάρρος είναι να μπορεί κάποιος να πει: «Ο δικός μου έκανε λάθος».
Να αναγνωρίζει τα εγκλήματα, τις αυθαιρεσίες και τις ανθρώπινες τραγωδίες που προκάλεσε και η δική του πολιτική πλευρά. Και αυτό πρέπει να ισχύει για όλους.
 
Θυμόμαστε μια σκληρή και καθοριστική σύγκρουση: από τη μία όσοι αγωνίστηκαν για μια ελεύθερη Ελλάδα, μακριά από τη σοβιετική επιρροή, και από την άλλη ο Δημοκρατικός Στρατός, με στόχο την επικράτηση του κομμουνιστικού καθεστώτος και την ένταξη της χώρας στον κομμουνιστικό χώρο.
Γι’ αυτό η Ιστορία δεν μπορεί να παρουσιάζεται επιλεκτικά ούτε να εξιδανικεύεται ο Δημοκρατικός Στρατός, παραβλέποντας τις πράξεις, τις διώξεις, τις εκτελέσεις, το παιδομάζωμα και τις ανθρώπινες τραγωδίες που συνδέθηκαν με τη δράση του.
Η αναγνώριση αυτής της πραγματικότητας δεν είναι μίσος. Είναι σεβασμός στην Ιστορία.
 
Σήμερα, 78 χρόνια μετά, το ερώτημα παραμένει προς όσους εξακολουθούν να εξιδανικεύουν τον Δημοκρατικό Στρατό και να παρουσιάζουν συλλήβδην όλους τους πρωταγωνιστές του ως «απελευθερωτές»:
Έχετε το θάρρος να κοιτάξετε κατάματα την Ιστορία;
Έχετε το θάρρος να μιλήσετε για την Ελένη Γκατζογιάννη και τα παιδιά του Εμφυλίου;
 
Η Ιστορία δεν γράφεται επιλεκτικά. Όλα τα θύματα πρέπει να μνημονεύονται, χωρίς η μνήμη να γίνεται εργαλείο πολιτικού μίσους.
Ίσως γι’ αυτό έχει σημασία να δούμε πώς αντιμετωπίζεται σήμερα η κληρονομιά των ολοκληρωτικών ιδεολογιών σε χώρες της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης που έζησαν υπό κομμουνιστικά καθεστώτα — Εσθονία, Λετονία, Λιθουανία, Πολωνία, Ουγγαρία, Ρουμανία, Σλοβακία, Τσεχία και Ουκρανία — όπου ισχύουν, με διαφορετικές διατάξεις, περιορισμοί στα κομμουνιστικά σύμβολα, την προπαγάνδα και την εξύμνηση ολοκληρωτικών καθεστώτων.
 
Η Ελένη Γκατζογιάννη δεν χρειάζεται να γίνει σύμβολο μίσους. Χρειάζεται να  παραμείνει σύμβολο μνήμης.

 

Ανδρέας Σταματακόπουλος