Πέμπτη 19 Νοεμβρίου 2026

Ανεπίληπτη ζωή, πραότητα και ορθή διδασκαλία: Αρκούν; Ποιμαντικές νουθεσίες του αγίου Ιγνατίου και τα τέσσερα στάδια της μαρτυρίας στη σύγχρονη ενορία - π. Χριστοφόρου Χρόνη

Ανεπίληπτη ζωή, πραότητα και ορθή διδασκαλία: Αρκούν;
Ποιμαντικές νουθεσίες του αγίου Ιγνατίου και τα τέσσερα στάδια της μαρτυρίας στη σύγχρονη ενορία
 
Πρωτοπρεσβυτέρου Χριστοφόρου Χρόνη
Επίκουρου Καθηγητή του Τμήματος Θεολογίας 
της Θεολογικής Σχολής ΕΚΠΑ


  Είναι αλήθεια ότι οι ενορίες μας οργανώνουν σήμερα πολλές δράσεις, όπως εορτές, συναυλίες, ομιλίες, φιλανθρωπικά παζάρια και εκδρομές. Γίνονται με καλή διάθεση και έχουν τη θέση τους. Κινδυνεύουμε όμως όλοι μας, και οι εφημέριοι πρώτοι, να τις βάλουμε στην πρώτη θέση. Η Εκκλησία των πρώτων αιώνων είχε άλλη σειρά. Πρώτα έρχονταν η ζωή και η διδασκαλία των ποιμένων της και στη συνέχεια ακολουθούσαν οι δράσεις. Η σειρά αυτή φαίνεται ήδη στις Πράξεις των Αποστόλων. Όταν οι Ελληνιστές παραπονέθηκαν ότι η καθημερινή διακονία παραμελούσε τις χήρες τους, οι Απόστολοι δεν κατάργησαν τις τράπεζες. Δήλωσαν όμως καθαρά: «Οὐκ ἀρεστόν ἐστιν ἡμᾶς καταλείψαντας τὸν λόγον τοῦ Θεοῦ διακονεῖν τραπέζαις». Ζήτησαν από το πλήθος να εκλέξει επτά άνδρες «πλήρεις Πνεύματος Ἁγίου καὶ σοφίας», και οι ίδιοι αφοσιώθηκαν «τῇ προσευχῇ καὶ τῇ διακονίᾳ τοῦ λόγου». Ακόμη και για τη διανομή του φαγητού η Εκκλησία ζήτησε ανθρώπους του Πνεύματος. Η φιλανθρωπία πηγάζει από την πνευματική ζωή και δεν την υποκαθιστά. Ο καρπός φάνηκε αμέσως αφού «ὁ λόγος τοῦ Θεοῦ ηὔξανε, καὶ ἐπληθύνετο ὁ ἀριθμὸς τῶν μαθητῶν».[1] Και ένας από τους επτά, ο άγιος Στέφανος, έγινε ο πρώτος μάρτυρας της Εκκλησίας.

 Η σύγχρονη προτεσταντική ποιμαντική σκέψη στη Δύση, κυρίως στις Η.Π.Α., διαπιστώνει ότι η Εκκλησία δεν απευθύνεται πια σε ανθρώπους που γνωρίζουν τι σημαίνει Θεός, αμαρτία και αιώνια ζωή. Γι’ αυτό στρέφεται στην αρχαία Εκκλησία, η οποία αυξανόταν μέσα σε έναν κόσμο εχθρικό, και ξεχωρίζει τέσσερα στάδια της μαρτυρίας: την προσοχή, την έλξη, την απόδειξη και την πληροφορία.[2] Τα στάδια αυτά περιγράφουν την πορεία ενός ανθρώπου από την αδιαφορία προς την πίστη. Πρώτα ο άνθρωπος προσέχει τον Χριστό μέσα από τη ζωή ενός χριστιανού. Έπειτα έλκεται, γιατί η πίστη αγγίζει τις λαχτάρες της ψυχής του. Ακολουθεί η απόδειξη, η απάντηση στις ενστάσεις του νου. Στο τέλος έρχεται η πληροφορία, η εσωτερική βεβαιότητα της καρδιάς.

 Η ελληνική πραγματικότητα διαφέρει. Οι περισσότεροι Έλληνες βαπτίζουν τα παιδιά τους στην κολυμβήθρα και κηδεύουν τους δικούς τους εκκλησιαστικά. Τη νύχτα της Αναστάσεως οι ναοί δεν χωρούν τον κόσμο. Την επόμενη Κυριακή μένουν σχεδόν άδειοι. Ο ιερέας στην Ελλάδα σπάνια συναντά εχθρότητα. Συναντά μια οικειότητα χωρίς γνώση, και μαζί της τη δυσπιστία του μετανεωτερικού ανθρώπου απέναντι στους θεσμούς και στις «μεγάλες αφηγήσεις».[3]

 Εδώ έρχεται η μαρτυρία των πρώτων ποιμένων της Εκκλησίας. Στους Αποστολικούς Πατέρες δεν θα βρούμε προγράμματα και δράσεις. Μιλούν πρωτίστως το ήθος των ποιμένων και η διδασκαλία τους.[4] Αυτό το ήθος χρειάζεται πρώτα και η σημερινή ελληνική ενορία. Οι δράσεις έρχονται δεύτερες.

       1. Η ανεπίληπτη ζωή

Το βάρος της πρώτης ιεραποστολής το σήκωσαν οι απλοί πιστοί, με τη σοφή καθοδήγηση των ποιμένων τους. Μιλούσαν για τον Χριστό στον «οίκο» τους, στους συγγενείς και στους φίλους τους.[5] Ο άνθρωπος πρόσεχε το Ευαγγέλιο, γιατί ο χριστιανός που του μιλούσε ζούσε όπως δίδασκε. Τα λόγια του τα σφράγιζαν τα έργα του. Είναι συγκλονιστική η προτροπή του αγίου Ιγνατίου του Θεοφόρου στην επιστολή προς τους Εφεσίους. Τους ζητά να αφήσουν τους ειδωλολάτρες να μαθητεύσουν τουλάχιστον από τα έργα τους: «κἂν ἐκ τῶν ἔργων ὑμῖν μαθητευθῆναι».[6] Για τον επίσκοπο των Τραλλιανών γράφει ότι «αὐτὸ τὸ κατάστημα» της ζωής του είναι «μεγάλη μαθητεία».[7] Ο τρόπος ζωής ενός επισκόπου γίνεται μάθημα για ολόκληρη την Εκκλησία. Ο ίδιος άγιος δοξάζει τον Θεό που τον αξίωσε να δει το ανεπίληπτο πρόσωπο του αγίου Πολυκάρπου.[8] Για τους Αποστολικούς Πατέρες η ανεπίληπτη ζωή αποτελεί προϋπόθεση της διακονίας και όχι στολίδι της.

Ο μετανεωτερικός άνθρωπος δεν πείθεται από ανακοινώσεις και αφίσες. Ελέγχει αν τα λόγια αντέχουν στην καθημερινή ζωή εκείνου που τα λέει. Λόγου χάρη, στις μικρές πόλεις και στα χωριά η τοπική κοινωνία παρατηρεί τον ιερέα και την οικογένειά του στη λαϊκή αγορά και στη σχολική γιορτή των παιδιών. Κάθε σκάνδαλο που φτάνει στα δελτία ειδήσεων βαραίνει όλους τους κληρικούς, και καμία εκδήλωση δεν μπορεί να το αντισταθμίσει. Ασφαλώς μια συναυλία στον αύλειο χώρο του ναού μπορεί να γεμίσει τις καρέκλες για ένα βράδυ. Όμως η εμπιστοσύνη των ανθρώπων χτίζεται αλλιώς. Τη χτίζει, χρόνο με τον χρόνο, η αθόρυβη συνέπεια ενός ιερέα που ζει όπως διδάσκει. Από αυτή την εμπιστοσύνη γεννιέται το πρώτο στάδιο της μαρτυρίας, η προσοχή.

       2. Το πράο κύρος

Το δεύτερο στάδιο της μαρτυρίας είναι η έλξη. Ο ίδιος ο Χριστός ελκύει τους ανθρώπους προς την Εκκλησία. Το υποσχέθηκε πριν από το Πάθος Του, λέγοντας «κἀγὼ ἐὰν ὑψωθῶ ἐκ τῆς γῆς, πάντας ἑλκύσω πρὸς ἐμαυτόν».[9] Ο ποιμένας υπηρετεί αυτή την έλξη με τον τρόπο που ασκεί το κύρος του. Οι Αποστολικοί Πατέρες δένουν το κύρος του ποιμένα με την αρετή του. Το κύρος αυτό δεν μοιάζει με την εξουσία του Ρωμαίου πατέρα οικογενείας, που επιβαλλόταν στους δικούς του.[10] Ο άγιος Ιγνάτιος το συμπυκνώνει σε μια φράση για τον επίσκοπο των Τραλλιανών: «ἡ δὲ πραότης αὐτοῦ δύναμις». Και προσθέτει ότι, εξαιτίας της πραότητάς του, τον σέβονται ακόμη και οι άθεοι.[11]

Το πράο κύρος αρχίζει από την ακρόαση. Ο ίδιος Πατέρας θαυμάζει την επιείκεια του επισκόπου της Φιλαδέλφειας, ο οποίος με τη σιωπή του επιτυγχάνει περισσότερα από όσους μιλούν: «σιγῶν πλείονα δύναται τῶν λαλούντων».[12] Ο απόστολος Ιάκωβος ζητά από κάθε πιστό να είναι «ταχὺς εἰς τὸ ἀκοῦσαι, βραδὺς εἰς τὸ λαλῆσαι».[13] Όταν ο ποιμένας μόνο διδάσκει και δεν ακούει, κηρύττει για θέματα που ο ίδιος θεωρεί σημαντικά. Ο πιστός όμως μπορεί να έρχεται στον ναό με άλλο βάρος στην ψυχή του, όπως με ένα πένθος, μια οικογενειακή κρίση ή μια αμφιβολία για την πίστη. Αν κανείς δεν τον ακούσει, φεύγει χωρίς να έχει πάρει απάντηση. Γι’ αυτό η ακρόαση προηγείται της διδασκαλίας, στην ενορία αλλά και σε κάθε επίπεδο της εκκλησιαστικής ζωής. Υπάρχει και ένας λιγότερο ορατός κίνδυνος. Όταν ο ιερέας γίνεται κυρίως οργανωτής εκδηλώσεων, στηρίζει σιγά σιγά το κύρος του στη δημοφιλία των δράσεών του. Ο χρόνος του γεμίζει με προετοιμασίες και χορηγούς, και έτσι παραθεωρεί, χωρίς να το θέλει, π.χ. το εξομολογητήριο και τις επισκέψεις σε ασθενείς και θλιβομένους. Όμως η ποιμαντική προτροπή του αγίου Ιγνατίου προς τον άγιο Πολύκαρπο είναι διαχρονική: «πάντων τὰς νόσους βάσταζε».[14]

Ασφαλώς η φιλανθρωπία δεν ανήκει σε αυτή την κριτική. Ο άγιος Ιγνάτιος αναγνωρίζει τους αιρετικούς ακριβώς από την αδιαφορία τους για τη χήρα και τον ορφανό.[15] Στα χρόνια της οικονομικής κρίσης πολλές ελληνικές ενορίες άνοιξαν συσσίτια, και αρκετοί άνθρωποι γνώρισαν τότε τον ναό της γειτονιάς τους από την πίσω πόρτα. Η διαφορά βρίσκεται στην πηγή. Η αγάπη που ξεκινά από την Αγία Τράπεζα φέρνει τον άνθρωπο κοντά στον Χριστό. Το φιλανθρωπικό τσάι που λειτουργεί κυρίως ως κοσμική συνάντηση κινδυνεύει να μείνει μια ευγενική κοινωνική εκδήλωση.

        3. Η ορθή διδασκαλία

Όταν οι Απόστολοι ανέθεσαν στους επτά τη διακονία των τραπεζών, κράτησαν για τον εαυτό τους την προσευχή και τη διακονία του λόγου.[16] Η σειρά αυτή δεσμεύει κάθε ποιμένα. Οι πρώτοι επίσκοποι και πρεσβύτεροι δίδασκαν τον λαό και φύλαγαν την ορθή πίστη από τις κακοδιδασκαλίες.[17] Ο άγιος Ιγνάτιος παρακαλεί τον άγιο Πολύκαρπο να συνεχίσει με περισσότερο ζήλο τον δρόμο του και να προτρέπει όλους στη σωτηρία, «πάντας παρακαλεῖν, ἵνα σῴζωνται».[18] Ο λόγος του ποιμένα έχει σκοπό τη σωτηρία των ανθρώπων. Γι’ αυτό απευθύνεται και σε όσους στέκονται ακόμη έξω από τον ναό.

Εδώ βρίσκεται το τρίτο στάδιο της μαρτυρίας, η απόδειξη. Οι άνθρωποι ρωτούν ακόμη πώς ένας αγαθός Θεός επιτρέπει τον πόνο και αν η πίστη συμβιβάζεται με την επιστήμη. Ο ιερέας ακούει τέτοιες ερωτήσεις στο εξομολογητήριο και στο κέρασμα μετά τη Θεία Λειτουργία. Για παράδειγμα, μια μητέρα που έχασε το παιδί της θέλει πρώτα να μάθει αν ο Θεός είναι ακόμη κοντά της, και ύστερα, ίσως, γιατί επέτρεψε τον θάνατο. Η απάντηση απαιτεί μελέτη. Απαιτεί όμως και προσευχή, γιατί ο λόγος που δεν πηγάζει από την προσευχή σπάνια αγγίζει την καρδιά. Ο απόστολος Πέτρος ζητά από τους πιστούς να είναι πάντα έτοιμοι να δώσουν λόγο για την ελπίδα τους «μετὰ πραΰτητος καὶ φόβου».[19] Μια τακτική σύναξη μελέτης της Αγίας Γραφής, έστω και με λίγους ανθρώπους, καρποφορεί στην ενορία περισσότερο από πολλές εκδηλώσεις.

Η ορθή διδασκαλία οδηγεί τελικά πέρα από τα επιχειρήματα. Ο απόστολος Παύλος γράφει στους Κορινθίους ότι στήριξε το κήρυγμά του «ἐν ἀποδείξει πνεύματος καὶ δυνάμεως» και όχι σε πειστικά λόγια ανθρώπινης σοφίας.[20] Εδώ αρχίζει το τέταρτο στάδιο, η πληροφορία. Στην Ακολουθία του Ευχελαίου η Εκκλησία μας απευθύνεται στον Θεό Πατέρα ως «ἰατρὲ τῶν ψυχῶν καὶ τῶν σωμάτων». Ο άνθρωπος βεβαιώνεται για την αλήθεια της πίστεως όταν γευθεί αυτή τη θεραπεία μέσα στη ζωή της Εκκλησίας. Γι’ αυτό ο απόστολος Φίλιππος δεν φιλονικεί με τον Ναθαναήλ. Του λέει απλά «ἔρχου καὶ ἴδε».[21] Η ενορία που διδάσκει σωστά οδηγεί τον άνθρωπο στη Θεία Λειτουργία και στο μυστήριο της μετανοίας. Εκεί βρίσκει παραμυθία και όχι καταδίκη.

 Μην ξεχνάμε ότι τους επτά διακόνους τους εξέλεξε το πλήθος των πιστών, ανάμεσα σε ανθρώπους «πλήρεις Πνεύματος Ἁγίου καὶ σοφίας».[22] Η μαρτυρία ανήκει σε όλο το «βασίλειον ἱεράτευμα».[23] Στη Θεία Λειτουργία συναγόμαστε όλοι γύρω από τον ποιμένα μας, ο καθένας με το δικό του φορτίο. Από εκεί επιστρέφουμε στη δουλειά και στη γειτονιά μας, και εκεί οι άλλοι βλέπουν αν η Θεία Λειτουργία μάς άλλαξε. Οι εκδηλώσεις έχουν κι αυτές τη θέση τους, όταν ακολουθούν αυτή τη ζωή. Μια ζεστή κυριακάτικη σύναξη και ένας ιερέας που βρίσκει χρόνο να ακούσει μαρτυρούν για τον Χριστό περισσότερα από κάθε εκδήλωση.

 Οι πρώτοι ποιμένες δεν διέθεταν μεθόδους ευαγγελισμού με τη σημερινή έννοια. Είχαν ανεπίληπτη ζωή, πραότητα και δίδασκαν την ορθή πίστη. Σε έναν κόσμο εξίσου αδιάφορο, και συχνά εχθρικό, αυτά ήταν αρκετά. Αν αρκούν και σήμερα, θα το δείξει η ζωή των ενοριών μας και η διάθεση όλων μας να ακούμε πριν διδάξουμε, από τον εφημέριο με τους λαϊκούς συνεργάτες του, τον τοπικό ποιμενάρχη έως την Ιερά Σύνοδο.



[1] Πραξ. 6, 2-7.
[2] Timothy Keller, How to Reach the West Again: Six Essential Elements of a Missionary Encounter, Redeemer City to City, New York 2020, epub edition, σ. 28-35. Αποδίδουμε τους όρους attention, attraction, demonstration και conviction ως προσοχή, έλξη, απόδειξη και πληροφορία.
[3] Jean-François Lyotard, La condition postmoderne: Rapport sur le savoir, Minuit, Paris 1979, Introduction.
[4] Leland Brown, The First Pastors: Early Christianity’s Vision for Ministry, Gorgias Press, Piscataway NJ 2026, σ. 2.
[5] Πράξ. 8, 4 «Οἱ μὲν οὖν διασπαρέντες διῆλθον εὐαγγελιζόμενοι τὸν λόγον». Πρβλ. Πράξ. 11, 19-21.
[6] Ιγνάτιος Αντιοχείας, Πρὸς Ἐφεσίους 10, 1.
[7] Ιγνάτιος Αντιοχείας, Πρὸς Τραλλιανούς 3, 2.
[8] Ιγνάτιος Αντιοχείας, Πρὸς Πολύκαρπον 1, 1 «καταξιωθεὶς τοῦ προσώπου σου τοῦ ἀμώμου». Βλ. Brown, ό.π., σ. 19-22.
[9] Ιωάν. 12, 32.
[10] Brown, ό.π., σ. 68, 76 και 170.
[11] Ιγνάτιος Αντιοχείας, Πρὸς Τραλλιανούς 3, 2. Βλ. Brown, ό.π., σ. 30.
[12] Ιγνάτιος Αντιοχείας, Πρὸς Φιλαδελφεῖς 1, 1. Βλ. Brown, ό.π., σ. 27-28, όπου η σιωπή του επισκόπου συνδέεται με την επιείκειά του.
[13] Ιακ. 1, 19.
[14] Ιγνάτιος Αντιοχείας, Πρὸς Πολύκαρπον 1, 3.
[15] Ιγνάτιος Αντιοχείας, Πρὸς Σμυρναίους 6, 2 «περὶ ἀγάπης οὐ μέλει αὐτοῖς, οὐ περὶ χήρας, οὐ περὶ ὀρφανοῦ». Βλ. Brown, ό.π., σ. 30-31.
[16] Πράξ. 6, 4 «ἡμεῖς δὲ τῇ προσευχῇ καὶ τῇ διακονίᾳ τοῦ λόγου προσκαρτερήσομεν».
[17] Brown, ό.π., σ. 97-98 και 104-106.
[18] Ιγνάτιος Αντιοχείας, Πρὸς Πολύκαρπον 1, 2.
[19] Α΄ Πέτρ. 3, 15 «ἕτοιμοι δὲ ἀεὶ πρὸς ἀπολογίαν παντὶ τῷ αἰτοῦντι ὑμᾶς λόγον περὶ τῆς ἐν ὑμῖν ἐλπίδος, μετὰ πραΰτητος καὶ φόβου».
[20] Α΄ Κορ. 2, 4 «καὶ ὁ λόγος μου καὶ τὸ κήρυγμά μου οὐκ ἐν πειθοῖς ἀνθρωπίνης σοφίας λόγοις, ἀλλ’ ἐν ἀποδείξει πνεύματος καὶ δυνάμεως».
[21] Ιωάν. 1, 46.
[22] Πράξ. 6, 3.
[23] Α΄ Πέτρ. 2, 9.

3 σχόλια:

Ανώνυμος είπε...

Τα αυτονόητα μας γράφει ο πατήρ Χριστόφορος από την διδασκαλία του Αγίου Ιγνατίου για το πως πρέπει να δρα η Ενορία. Γιατί όμως δεν μπορούν να γίνουν κατανοητά από τους εφημερίους των Ναών. Πιστεύω ότι έχουν αποκοπεί από την παράδοση της Εκκλησίας και προσπαθούν να την μοντερνίσουν. Αυτό δημιουργεί ποικίλα προβλήματα. Πρέπει να επιστρέψουμε στις ρίζες μας με μέτρο σε ανανεώσεις. Έγιναν οι ναοί μας χορευτικά γκρουπ, εκδρομικές εξορμήσεις, θεατρικές ομάδες και πολλά αλλά. Καλά και αυτό αλλά ως πάρεργο και όχι ως βάση.

Ανώνυμος είπε...

Σωστά τα όσα έγραφε και επίκαιρα. Ας υπάρξουν καρποί από την ανάγνωση του άρθρου από μερίδα ιερέων.

Ανώνυμος είπε...

Καλό θα ήταν να σταλεί ως εγκύκλιος από Μητροπολίτες σε ιερείς μεγάλων ναών που η μοναδική τους ασχολία είναι τα αλλότρια. Αλλά τι να περιμένεις όταν αυτούς τους ναούς τους διοικούν άγαμοι μικρής ηλικίας που νομίζουν ότι έτσι θα φανεί το έργο τους στην ενορία και στον προϊστάμενο μητροπολίτη για να τους προωθήσει τουλάχιστον σε βοηθό αφού τώρα υπάρχει και αυτή η επιλογή. Από το ολότελα καλή και η Παναγιώτενα…….