Η υπόθεση της «Κιβωτού του Κόσμου» - Μάνου Λαμπράκη

Η υπόθεση της «Κιβωτού του Κόσμου» έχει προ πολλού πάψει να είναι μια ποινική διαδικασία με συγκεκριμένο αντικείμενο και έχει μετατραπεί σε ένα εργαστήριο άσκησης εξουσίας πάνω στη Δικαιοσύνη, τη δημόσια σφαίρα και την έννοια της αλήθειας. Η αποχώρηση των κατηγορουμένων και η παραίτηση αλλεπάλληλων συνηγόρων δεν συνιστούν υπεκφυγή. Συνιστούν πολιτική πράξη άρνησης συμμετοχής σε μια διαδικασία που, όπως καταγγέλλεται τεκμηριωμένα, έχει καταστεί δομικά αδύνατη ως δίκαιη δίκη. Όταν η υπεράσπιση αποστερείται βασικών εργαλείων (ερωτήσεων, πρακτικών, χρόνου, ισότητας όπλων) τότε το τεκμήριο αθωότητας μετατρέπεται σε κενό γράμμα.

Η συστηματική απόρριψη αιτημάτων που άπτονται του πυρήνα της υπερασπιστικής λειτουργίας δεν μπορεί να ιδωθεί ως «αυστηρή διεύθυνση» της διαδικασίας. Πρόκειται για επαναλαμβανόμενο μοτίβο πειθαρχίας της υπεράσπισης, το οποίο οδηγεί αναπόφευκτα σε de facto ακύρωση της δίκης ως πεδίου αναζήτησης της αλήθειας. Όταν η ίδια η διαδικασία παράγει συνθήκες αποχώρησης, τότε δεν έχουμε απλώς δικονομικό πρόβλημα, αλλά θεσμικό ρήγμα.

Σε αυτό το φόντο, το σημερινό βίντεο στο οποίο ο ιεραπόστολος-γιατρός π. Ευάγγελος Παπαγιαννικολάου συνομιλεί με παιδιά της Κιβωτού αποκτά εξαιρετική βαρύτητα. Όχι επειδή «αποδεικνύει» με τη στενή ποινική έννοια, αλλά επειδή φωτίζει τον μηχανισμό κατασκευής μαρτυριών, τον τρόπο με τον οποίο ανήλικοι προσεγγίζονται, καθοδηγούνται, πιέζονται ή εργαλειοποιούνται ώστε να παραχθεί μια αφήγηση χρήσιμη για άλλους. Το γεγονός ότι οι «άλλοι» αυτοί παραμένουν ακατονόμαστοι δεν μειώνει τη σημασία της μαρτυρίας· αντιθέτως, την καθιστά πιο ανησυχητική.

Το πλέον αποκαλυπτικό στοιχείο, ωστόσο, δεν είναι το ίδιο το υλικό, αλλά η σιωπή γύρω από αυτό. Σε μια χώρα όπου η παραμικρή υπόνοια θεσμικής εκτροπής θα έπρεπε να προκαλεί δημοσιογραφικό σεισμό, η υπόθεση αυτή αντιμετωπίζεται με αμηχανία, αποσπασματικότητα ή επιλεκτική τύφλωση. Κανείς δεν φαίνεται να θέλει να αγγίξει σοβαρά το ενδεχόμενο ότι η Δικαιοσύνη μπορεί να έχει δεχθεί, άμεσα ή έμμεσα, πιέσεις από θεσμικούς ή παραθεσμικούς φορείς.

Η πολιτική διάσταση καθίσταται αναπόφευκτη όταν παρατηρεί κανείς τη συνολική στάση της «επιτελικής» κυβέρνησης. Η υπόθεση της Κιβωτού λειτούργησε από την αρχή ως πεδίο συμβολικής «κάθαρσης», χρήσιμο για τη δημόσια εικόνα μιας εξουσίας που ήθελε να εμφανιστεί αμείλικτη απέναντι σε κάθε σκιά. Όμως η κάθαρση χωρίς εγγυήσεις δικαίου μετατρέπεται γρήγορα σε θεατρική ποινικοποίηση, όπου η απόφαση έχει προηγηθεί της δίκης.

Ιδιαίτερη σημασία αποκτά, μέσα σε αυτό το πλαίσιο, η πρόσφατη συνάντηση της Δόμνας Μιχαηλίδου με τον Αρχιεπίσκοπο Αθηνών Ιερώνυμο Β΄. Επειδή συμβαίνει σε μια χρονική στιγμή όπου η Εκκλησία, το κράτος και η Δικαιοσύνη εμφανίζονται επικίνδυνα αλληλοδιαπλεκόμενα στο ίδιο αφήγημα. Η σιωπή γύρω από το περιεχόμενο και το πολιτικό μήνυμα αυτών των επαφών γεννά εύλογα ερωτήματα.

Το κρίσιμο ερώτημα, λοιπόν, δεν είναι αν ο πατήρ Αντώνιος ή οι συγκατηγορούμενοί του είναι ένοχοι ή αθώοι. Αυτό είναι έργο μιας δίκαιης δίκης που ακόμη δεν έχει υπάρξει. Το ερώτημα είναι αν η ελληνική δημοκρατία αντέχει μια διαδικασία όπου η αποχώρηση από το δικαστήριο γίνεται η μόνη εναπομείνασα πράξη αξιοπρέπειας. Όταν η υπεράσπιση καταγγέλλει αδυναμία άσκησης θεμελιωδών δικαιωμάτων και η κοινωνία κοιτά αλλού, τότε το πρόβλημα δεν αφορά πλέον τους κατηγορουμένους, αλλά όλους.

Η υπόθεση της Κιβωτού λειτουργεί ως καθρέφτης: δείχνει πόσο εύκολα μια κοινωνία αποδέχεται την αντικατάσταση της δικαιοσύνης από την εντύπωση, της έρευνας από την ηθική βεβαιότητα, και της αλήθειας από μια χρήσιμη αφήγηση. Αυτό είναι ίσως το πιο επικίνδυνο στοιχείο απ’ όλα. Όχι για τους πρωταγωνιστές της δίκης, αλλά για το ίδιο το κράτος δικαίου.

Όλο το συγκλονιστικό βίντεο εδώ:

https://youtu.be/E2UcrBGFfJ4?si=IZLBw0z6STr8mlgt

 

Manos Lambrakis