Σάρκωση μέσα στον κόσμο της ισχύος: Ο πολιτικός ρεαλισμός, η ψυχική ανάγκη και η θεοφάνεια του Ανθρώπου - π. Νεκτάριος Κάνιας

Σάρκωση μέσα στον κόσμο της ισχύος:

Ο πολιτικός ρεαλισμός, η ψυχική ανάγκη και η θεοφάνεια του Ανθρώπου

 

π. Νεκτάριος Κάνιας

 
Ζούμε σε έναν κόσμο όπου η ισχύς μιλά πρώτη και τελευταία. Έναν κόσμο όπου οι αποφάσεις των ισχυρών μοιάζουν να κινούνται πέρα από κάθε ηθική, σαν να υπακούουν σε έναν αρχέγονο νόμο που προϋπάρχει της συνείδησης και της συμπόνιας. Οι επεμβάσεις, οι συγκρούσεις, οι γεωπολιτικές αναμετρήσεις —είτε στη Βενεζουέλα είτε στην Ουκρανία— μοιάζουν να επιβεβαιώνουν αυτό που ο Παναγιώτης Κονδύλης περιέγραψε με ψυχρή καθαρότητα: ότι η ιστορία δεν κινείται από αξίες, αλλά από ισχύ, και ότι η ηθική συχνά δεν είναι παρά το ένδυμα που φορά η βούληση για να γίνει αποδεκτή.
 
Κι όμως, πίσω από αυτή τη σκληρή περιγραφή, υπάρχει κάτι βαθύτερο.  
Κάτι που δεν εξηγείται μόνο με όρους στρατηγικής.  
Κάτι που αγγίζει την ψυχή.
 
Ο Massimo Recalcati, ψυχαναλυτής της ανθρώπινης επιθυμίας, θα έλεγε πως η πολιτική δεν είναι μόνο σύγκρουση συμφερόντων, αλλά και σκηνή ψυχικών αναγκών. Οι ηγέτες ενσαρκώνουν μορφές του Πατέρα — άλλοτε αυστηρού, άλλοτε τιμωρού, άλλοτε σωτήρα. Οι λαοί, φοβισμένοι από την αβεβαιότητα, αναζητούν μια φωνή που να τους λέει «μην ανησυχείς, εγώ γνωρίζω τον δρόμο». Έτσι, η ισχύς δεν είναι μόνο εργαλείο· είναι και παρηγοριά. Δεν είναι μόνο επιβολή· είναι και ψευδαίσθηση ασφάλειας.
 
Ο Κονδύλης μας δείχνει τον μηχανισμό.  
Ο Recalcati μας δείχνει την ψυχή που τον τροφοδοτεί.
 
Και οι δύο μαζί αποκαλύπτουν μια αλήθεια που δύσκολα αντέχεται:  
ότι ο κόσμος της ισχύος δεν είναι ξένος προς εμάς·  
είναι ο κόσμος που φτιάχνουμε με τους φόβους μας, τις ανάγκες μας, τις επιθυμίες μας.
 
Κι όμως, μέσα σε αυτό το σκοτεινό τοπίο, η θεολογία δεν έρχεται να προσθέσει άλλη μια ηθικολογία.  
Έρχεται να φέρει φως.
 
Η Σάρκωση του Χριστού —το μυστήριο που κορυφώνεται στην Επιφάνεια— δεν είναι μια ποιητική εικόνα. Είναι η ριζική ανατροπή του κόσμου της ισχύος. Ο Θεός δεν εισέρχεται στην ιστορία ως αυτοκράτορας, αλλά ως βρέφος. Δεν επιβάλλεται, αλλά εκτίθεται. Δεν κυριαρχεί, αλλά υπηρετεί. Η θεϊκή ισχύς δεν εμφανίζεται ως βία, αλλά ως ευθραυστότητα.
 
Στην Επιφάνεια, ο Χριστός βαπτίζεται στα νερά του Ιορδάνη όχι για να καθαρθεί, αλλά για να αγιάσει. Εκεί, ο ουρανός ανοίγει και η φωνή του Πατέρα δεν λέει «αυτός είναι ο ισχυρός μου», αλλά «αυτός είναι ο Υιός μου ο αγαπητός». Η θεϊκή εξουσία δεν εκδηλώνεται ως επιβολή, αλλά ως σχέση. Η αληθινή δύναμη δεν είναι η δύναμη που φοβίζει, αλλά η δύναμη που αγαπά.
 
Και τότε, κάτι αλλάζει μέσα μας.  
Γιατί η Σάρκωση δεν είναι μόνο θεολογικό γεγονός· είναι ανθρωπολογική αποκάλυψη.  
Μας δείχνει τι σημαίνει να είσαι άνθρωπος μέσα σε έναν κόσμο ισχύος:  
να μην παραδίδεσαι στη βία,  
να μην υποκύπτεις στον φόβο,  
να μην λατρεύεις τον ισχυρό,  
να μην γίνεσαι συνένοχος της σκληρότητας.
 
Η Σάρκωση μας καλεί σε μια άλλη μορφή ισχύος:  
την ισχύ της ελευθερίας,  
της σχέσης,  
της ευθύνης,  
της ελπίδας.
 
Μέσα σε έναν κόσμο όπου οι αποφάσεις κρίνονται από το αποτέλεσμα, ο Χριστός μας δείχνει ότι η μόνη απόφαση που σώζει είναι εκείνη που γεννιέται από την αγάπη.  
Μέσα σε έναν κόσμο όπου η ισχύς επιβάλλεται, ο Χριστός μας δείχνει ότι η μόνη αληθινή εξουσία είναι η εξουσία που ελευθερώνει.  
Μέσα σε έναν κόσμο όπου η ιστορία γράφεται με βία, ο Χριστός μας δείχνει ότι η ιστορία μπορεί να ξαναγραφτεί με φως.
 
Ο πολιτικός ρεαλισμός θα συνεχίσει να υπάρχει.  
Οι συγκρούσεις δεν θα σταματήσουν.  
Οι ηγέτες θα συνεχίσουν να παίζουν τον ρόλο του Πατέρα.  
Οι λαοί θα συνεχίσουν να φοβούνται.
 
Αλλά η Σάρκωση μάς δίνει μια έξοδο που δεν μπορεί να προσφέρει ούτε η πολιτική ούτε η ψυχολογία:  
την έξοδο της μεταμόρφωσης.
 
Όχι του κόσμου πρώτα.  
Αλλά του εαυτού.
 
Γιατί ο κόσμος της ισχύος αλλάζει μόνο όταν αλλάζει ο άνθρωπος που τον κατοικεί.  
Και αυτό το θαύμα —το πιο δύσκολο και το πιο αληθινό— αρχίζει πάντα από μια μικρή, ταπεινή, φωτεινή Επιφάνεια μέσα στην καρδιά.
 

π. Νεκτάριος Κάνιας 

Θεολόγος (Μ.Α.), Σύμβουλος Ψυχικής Υγείας  

Εφημέριος του Ιερού Ναού Αγίων Αναργύρων Ρόδου