Από τα κείμενα Τριωδίου και Σαρακοστής - π. Βασίλειος Θερμός

Από τα κείμενα Τριωδίου και Σαρακοστής

 πρωτοπρεσβύτερος Βασίλειος Θερμός

Ψυχίατρος παιδιών και εφήβων

πρώην Καθηγητής Ανωτάτης Εκκλησιαστικής Ακαδημίας Αθήνας

Το Πάσχα προεικονίζει το πέρασμά μας στη Βασιλεία του Θεού, που είναι ο στόχος μας. Και η Μεγάλη Σαρακοστή εικονίζει και φανερώνει την προετοιμασία μας για εκείνη την συνάντηση με τον Θεό. Μια προετοιμασία η οποία έχει την σοβαρότητά της και την άσκησή της και τον κόπο της.

Μπροστά σε ένα τόσο απίστευτο γεγονός, δηλαδή, το να μοιράζεται ο Θεός όλο Του τον πλούτο, την περιουσία Του, ως Μονογενής Υιός, ως πρωτότοκος και κάτοχος ενός πλούτου άπειρου, του πλούτου της Θεότητος, με τα υιοθετημένα αδέλφια Του που είμαστε όλοι εμείς, δεν θα μπορούσαμε σε ένα τέτοιο γεγονός να εισέλθουμε χωρίς κάποια στοιχειώδη προετοιμασία ή κόπο. Δεν κάνουμε άσκηση με πόνο και κλάματα και βαρυγκόμια, αλλά με χαρμολύπη, κόπο μαζί με χαρά.

Επέλεξα μερικά τροπάρια από την περίοδο αυτή, να τά ερμηνεύσουμε και να μάς εμπνεύσουν.

Ἵνα τί ῥαθυμοῦσα ψυχή μου, τῇ ἁμαρτίᾳ δουλεύεις; Καί ἵνα τί ἀσθενοῦσα, τῷ ίατρῷ οὐ προστρέχεις; Λέει ο υμνογράφος στον εαυτό του: «Ψυχή μου, γιατί ραθυμείς και υπηρετείς την αμαρτία; Και γιατί ενώ είσαι άρρωστη δεν τρέχεις στο γιατρό;». Ἰδού καιρός εὐπρόσδεκτος, ἰδού σωτηρίας νῦν ἡμέρα ἀληθής. Να καιρός και κατάλληλη στιγμή για σωτηρία. Εδώ και τώρα, μην αναβάλλεις.

Διεγέρθητι, νίψον σου τό πρόσωπον τοῖς τῆς μετανοίας δάκρυσι, καί ἐλαίῳ εὐποιΐας τήν λαμπάδα φαίδρυνον, ὅπως εὕρῃς ἱλασμόν παρά Χριστοῦ τοῦ Θεοῦ καί τό μέγα ἔλεος. Εδώ παίρνει μια σκηνή καθημερινότητας. «Σήκω από τον ύπνο», λέει. Τι κάνουμε όταν σηκωνόμαστε από τον ύπνο; Πλένουμε το πρόσωπό μας και μετά ανάβουμε φως να βλέπουμε. Λαμπάδα εδώ εννοεί το λυχνάρι. Τότε που γράφτηκαν αυτά είχαν λυχνάρι με λάδι. Λοιπόν, «σήκω επάνω, νίψε το πρόσωπό σου με τα δάκρυα της μετανοίας».

Όταν πλένουμε το πρόσωπό μας από τον ύπνο φρεσκαριζόμαστε. Με τα δάκρυα της μετανοίας λοιπόν, θα ανανεωθούμε. «Και άναψε τη λαμπάδα»: φαίδρυνον. Το φαιδρύνω είναι από το φαιδρός, χαρούμενος. Είδατε ότι, όταν ανάβουμε ένα κερί, δημιουργεί ένα γλυκό φως γύρω του. Ε, άναψε λοιπόν τη λαμπάδα σου, το λυχνάρι σου, λέει, με το λάδι της ευποιίας, της αγαθοεργίας.

Μάς θυμίζει την παραβολή των Δέκα Παρθένων, όπου οι μισές δεν είχαν λάδι για τα λυχνάρια τους και έτσι ήταν σβησμένα. Εννοούσε ότι δεν είχαν αγάπη, δεν είχαν αγαθοεργία.

Εδώ είναι μια πολύ σημαντική σύνδεση που κάνουν τα τροπάρια της Σαρακοστής με την αγάπη. Όλο αυτό το ογκώδες βιβλίο το γεμάτο τροπάρια, δεν μιλάει συνεχώς για άσκηση και νηστεία. Μιλάει μέσα για αγάπη και για συγχώρεση επίσης. Είναι σαν να λέει: «Μη νομίζεις ότι κάνεις πολλά πράγματα αν μόνο εγκρατεύεσαι χωρίς να δείχνεις αγάπη». Ουσιαστικά η άσκηση της Σαρακοστής και κάθε άσκηση, όποτε τήν κάνουμε, γίνεται για να γίνουμε ικανότεροι να αγαπάμε. Για να αυξηθεί η αγάπη κάνουμε άσκηση.

Γιατί; Διότι με την άσκηση περιορίζεις τον εγωισμό σου, οπότε σού ελευθερώνεται αγάπη περισσότερη. Ενώ, αντίθετα, όταν κάνουμε όλα τα χατίρια του εαυτού μας, σε όλες τις απολαύσεις, αυξάνεται ο ναρκισσισμός και ο εγωισμός, και δεν μπορούμε να αγαπήσουμε. Γινόμαστε εγωκεντρικοί. Γι’ αυτό καταλήγουν όλα αυτά στο ότι δεν έχει νόημα ότι έκανες πάρα πολλές νηστείες, σημασία έχει πόση αγάπη έδειξες. Αλλά η νηστεία βοηθάει σ’ αυτό. Δηλαδή, δεν μπορείς χωρίς εγκράτεια να δείξεις αγάπη.

Χαλινούς ἀποπτύσας τούς πατρικούς ἀστάτῳ φρενί, τοῖς κτηνώδεσι τῆς ἁμαρτίας λογισμοῖς συνέζησα ὅλον μου τόν βίον δαπανήσας ἀσώτως, ὁ τάλας ἐγώ. Πέταξα, λέει, μακριά τα χαλινάρια τα πατρικά, δηλαδή αυτά που μέ συγκρατούσαν από τον Πατέρα που μέ αγαπούσε, τον Θεό δηλαδή, τις εντολές Του. Και έζησα μαζί, έκανα σύντροφό μου όλη μου τη ζωή, τους κτηνώδεις λογισμούς της αμαρτίας.

Οι λογισμοί της αμαρτίας, ονομάζονται κτηνώδεις. Δηλαδή, δεν ανήκουν σε αυτό για το οποίο είναι ο άνθρωπος πλασμένος, δεν είναι του επιπέδου του ανθρώπου. Είναι ζωικού επιπέδου, οι λογισμοί της αμαρτίας, όποιοι και να είναι αυτοί. Μπορεί να είναι λογισμοί υπερηφάνειας, μπορεί να είναι λογισμοί σαρκικοί, μπορεί να είναι λογισμοί συμφέροντος ή ιδιοτέλειας, μίσους, αντιπάθειας.

«Και σπατάλησα με ασωτεία όλη μου την περιουσία που μού έδωσε ο Θεός». Βίος είναι η περιουσία. Δηλαδή, ξόδεψα τον εαυτό μου, θέλει να πει. Γιατί, τό καταλαβαίνετε, αν τις ψυχικές του λειτουργίες ο καθένας τίς ξοδεύει σε αρνητικούς λογισμούς, το μυαλό του, τα συναισθήματα κτλ, τότε τά σπαταλά αντί να τά αξιοποιεί προς την αγάπη.

Τροφῆς δέ λειπόμενος, βεβαιούσης καρδίαν, πρός καιρόν λιπαίνουσαν, ἡδονήν ἐσιτούμην. Λειπόμενος, λιπαίνουσαν· κάνει λογοπαίγνια. Θυμάται ότι ξέμεινε χωρίς τροφή ο άσωτος και λέει: «Όταν έφτασα στο σημείο να υπολείπομαι από την τροφή που βεβαιώνει την καρδιά»· αυτό είναι φράση του Αποστόλου Παύλου, οποίος γράφει: «Καλόν χάριτι βεβαιοῦσθαι τήν καρδίαν». Είναι καλό η καρδιά σας να στερεώνεται με τη χάρη του Θεού. Οὐ βρώμασιν, ἐν οἶς οὐκ ὠφελήθησαν οἱ περιπατήσαντες. «Η καρδιά σας δεν θα στερεωθεί με τα φαγητά, δεν ωφελήθηκαν αυτοί που ασχολήθηκαν με αυτά. Καλό είναι με τη χάρη του Θεού η καρδιά σας να στηρίζεται». Όχι με τα φαγητά, εννοεί με τις απολαύσεις που υπάρχουν.

Εδώ λοιπόν λέει: «Μού έλειψε η τροφή που θα στήριζε την καρδιά και έτσι, προς καιρόν, για ένα διάστημα, τρεφόμουν» με την λιπαίνουσαν ἡδονήν. Ας πούμε, με την ευχαρίστηση που μού έδιναν οι αμαρτίες μου, όποιες ήταν του καθενός. Ἀλλά, Πάτερ ἀγαθέ, μή κλείσῃς μοι τά φιλάνθρωπα σπλάγχνα, ἀλλ’ ἀνοίξας δέξαι με, ὡς τόν Ἄσωτον Υἱόν, καί σῶσόν με.

Αυτά είναι τροπάρια μετανοίας, λοιπόν, που μάς δημιουργούν μιαν άλλη κατάσταση, μια κατάνυξη. Ας πάμε σε ένα άλλο, πολύ ωραίο και αυτό. Εδώ εμπνέεται ο υμνογράφος από την παραβολή του Καλού Σαμαρείτη:

Τοῖς τῶν ἐμῶν λογισμῶν, λησταῖς περιπεσών, ἐσυλήθην ὁ τάλας τόν νοῦν καί δεινῶς πληγωθείς, ὅλην μου τήν ψυχήν τετραυμάτισμαι, καί ἔνθεν κεῖμαι γυμνός ἀρετῶν, ἐν τῇ τοῦ βίου ὁδῷ. «Έπεσα σε ληστές των λογισμών». Η αλήθεια είναι ότι έχουμε όλοι εμπειρία από το πόσο τυραννικοί και καταστροφικοί μπορεί να γίνουν οι προβληματικοί λογισμοί στον άνθρωπο, έτσι; Έχουν τη δύναμη να τόν τρελάνουν, να τού δημιουργήσουν μίσος εναντίων άλλων ανθρώπων, να τόν κάνουν να χάσει την αυτοσυγκράτησή του και τα λογικά του κτλ, αν δώσει βάση στους λογισμούς.

Έτσι λοιπόν, «έπεσα σε ληστές οι οποίοι μού πήραν το μυαλό. Ἐσυλήθην τόν νοῦν. Μού λαφυραγώγησαν το μυαλό. Και  είμαι δεινῶς πληγωθείς, πολύ τραυματισμένος, πεταμένος στο δρόμο, γυμνός αρετών, στην οδό του βίου, στη ζωή μου».

Ἱερεύς δέ ἰδών με τῷ μώλωπι ὀδυνώμενον, διά τό ανίατον παρορῶν, οὐκ ἐπιβλέπει. Λευΐτης δέ πάλιν, μή φέρων τήν ψυχοφθόρον ἀλγηδόνα, καί αὐτός κατιδών ἀντιπαρῆλθέ μοι. «Πέρασαν ο ιερέας και ο λευίτης και μέ άφησαν αβοήθητο, γιατί ο ένας μέ θεώρησε ανίατο και ο άλλος δεν άντεχε τα τραύματα αυτά, που τού έφερναν πόνο στην ψυχή, τόν αηδίαζαν». Και κάνει το εξής ωραίο ποιητικό λογοπαίγνιο:

Σύ δέ ὁ εὐδοκήσας, οὐκ ἐκ Σαμαρείας, ἀλλ’ ἐκ Μαρίας σαρκωθῆναι, τῇ φιλανθρωπίᾳ σου, παράσχου μοι τήν ἴασιν, ἐπιχέων ἐπ ἐμέ τό μέγα σου ἔλεος.

Άλλο ένα ακόμα. Οὐκ ἔστιν ἡ Βασιλεία τοῦ Θεοῦ βρῶσις καί πόσις, ἀλλά δικαιοσύνη καί ἄσκησις, σύν ἁγιασμῷ. Δεν είναι η Βασιλεία του Θεού καλοπέραση δηλαδή, αλλά αρετή (δικαιοσύνη θα πει αρετή εδώ) και άσκηση με αγιασμό. Ὅθεν οὐδέ πλούσιοι εἰσελεύσονται ἐν αὐτῇ, άλλ’ ὅσοι τούς θησαυρούς αὑτῶν ἐν χερσί πενήτων ἀποτίθενται. Έτσι δεν θα μπούνε πλούσιοι στη Βασιλεία του Θεού, αλλά όσοι αφήνουν τους θησαυρούς τους στα χέρια των φτωχών.

Ταῦτα καί Δαυΐδ ὁ Προφήτης διδάσκει λέγων: Δίκαιος ἀνήρ, ὁ ἐλεῶν ὅλην τήν ἡμέραν, ὁ κατατρυφῶν τοῦ Κυρίου, καί τῷ φωτί περιπατῶν, ὅς οὐ μή προσκόψῃ. Γι αυτό λέει και ο Δαυΐδ σε ένα Ψαλμό ότι δίκαιος (στην εκκλησιαστική γλώσσα σημαίνει άγιος, ενάρετος) είναι αυτός που ελεεί συνεχώς, αυτός που κατατρυφά του Κυρίου. Η τρυφή είναι η απόλαυση. Κατατρυφά, τό κάνει πιο έντονο με το κατά. Αυτός του οποίου ο Θεός είναι η χαρά του συνεχώς και περπατά μέσα στο φως κι έτσι δεν θα σκοντάψει.

Ταῦτα δέ πάντα, πρός νουθεσίαν ἡμῶν γέγραπται, για να βάλουμε μυαλό γράφτηκαν, ὅπως νηστεύοντες χρηστότητα ποιήσωμεν. Ώστε νηστεύοντας να πραγματοποιούμε την αγάπη στην πράξη. Δηλαδή δεν είναι μόνο η νηστεία, είναι να γίνουμε πιο ελεήμονες άνθρωποι. Καί δώη ημῖν Κύριος, ἀντί τῶν ἐπιγείων τά ἐπουράνια. Και έτσι, είθε να μάς δώσει ο Κύριος, αντί των επιγείων, τα επουράνια αγαθά.

Και κάτι από την προς Εβραίους επιστολή, το βιβλίο που μάς χαρίζει τα αποστολικά αναγνώσματα της Μεγάλης Σαρακοστής. Είναι μια επιστολή που δεν είμαστε σίγουροι ποιος τήν έγραψε, αλλά πολύ δυνατή. Aπευθύνεται σε αυτούς που έγιναν Χριστιανοί από Εβραίοι προηγουμένως και τούς εξηγεί ότι όλα αυτά που διάβαζαν στο Νόμο και στις Προφητείες πραγματοποιούνται στο Πρόσωπο του Χριστού.

Όπως ξέρετε, στην Παλαιά Διαθήκη προσφέρονταν θυσίες. Οι ιερείς και ο αρχιερέας πρόσφεραν θυσίες ζώων για εξιλασμό του λαού, ο οποίος μετανοούσε για τις αμαρτίες του. Και έρχεται τώρα ο συγγραφέας αυτής της επιστολής και λέει ότι όλες αυτές οι θυσίες και ο νόμος καταργήθηκαν, είναι περιττά, τίποτα πια δεν μάς προσφέρουν από τη στιγμή που ήλθε ο Χριστός, διότι τώρα προσφέρεται μόνο μία θυσία, η θυσία του Χριστού. Ο Χριστός είναι και το σφάγιο που προσφέρεται πάνω στο βωμό και ο Αρχιερέας. Ο Ίδιος κάνει τη θυσία και ο Ίδιος είναι η θυσία.

Και μάλιστα περιέχει και άλλες αντιθέσεις. Τότε ο Ναός του Σολομώντος είχε το κύριο μέρος, τα Άγια, και τα Άγια των Αγίων. Στα Άγια των Αγίων έμπαινε μόνο ο αρχιερέας μια φορά το χρόνο. Το καταπέτασμα χώριζε το Ναό από τα Άγια. Και στην προς Εβραίους επιστολή λέει ότι τώρα έχει σκιστεί το καταπέτασμα, δεν χωρίζει τον λαό καταπέτασμα από τα Άγια. Διότι καταπέτασμα (χώρισμα, δηλαδή, αυτή η βαρειά κουρτίνα) τώρα έχει γίνει ο Ίδιος ο Χριστός. Το σώμα και η σάρκα του έχει γίνει το νέο καταπέτασμα το οποίο τώρα, αντί να χωρίζει, ενώνει, κάνει γέφυρα προς τα Άγια των Αγίων.

Δια του Χριστού άνοιξε ο δρόμος προς τα Άγια των Αγίων. Και εισέρχονται όλοι εκεί. Ποιοι όλοι; Ποια είναι τα Άγια των Αγίων; Η Θεία Ευχαριστία, το Σώμα και το Αίμα του Χριστού, όπου εισέρχονται πλέον οι πάντες οι βαπτισμένοι εάν μετανοούν και προσπαθούν να ζουν κατά Θεό. Εισέρχονται εκεί όπου δεν υπάρχει πιο πέρα να πας. Μην κοιτάτε ότι στο ιερό δεν μπαίνουν όλοι· αυτό είναι καθαρά πρακτικό, για λόγους τάξεως και να μην γίνεται έτσι ακαταστασία. Στα Άγια των Αγίων της Εκκλησίας (η Εκκλησία είναι ένας ναός), μπαίνουν όλοι τώρα, μέσω της Θείας Ευχαριστίας. Αυτό το δρόμο τον άνοιξε ο Χριστός που έγινε αρχιερέας και ταυτόχρονα και το θύμα, η τροφή, το σφάγιο δηλαδή.

Λοιπόν η προς Εβραίους επιστολή κινείται πάνω στην ιδέα της ιερωσύνης του Μεγάλου Αρχιερέως Χριστού, ο οποίος έφερε μια καινούργια ιερωσύνη και στην οποία τώρα συμμετέχουμε όλοι. Τι θα πει όλοι; Ο κόσμος, οι περισσότεροι τι ξέρουν; Ξέρουν ότι στην ιερωσύνη του Χριστού συμμετέχουν οι ιερείς. Όχι, μάς λένε οι Πατέρες και τα θεολογικά κείμενα της Εκκλησίας. Στην ιερωσύνη του Χριστού συμμετέχουν όλοι οι πιστοί. Απλώς ορισμένοι από τους πιστούς γίνονται και πρεσβύτεροι ή επίσκοποι. Δηλαδή αποκτούν μια ιερωσύνη πάρα πάνω, που έχει ως σκοπό να προΐσταται των  μυστηρίων, να είναι επικεφαλής της συνάξεως της Θείας Ευχαριστίας, και να καθοδηγεί τους πιστούς.

Αλλά όλοι συμμετέχουν στη ιερωσύνη. Τι θα πει αυτό; Αυτό είναι δύσκολο να τό καταλάβει κανείς. Πώς ο καθένας από σάς συμμετέχει στην ιερωσύνη του Χριστού;

Εδώ λοιπόν έχει γίνει πολλή δουλειά από τους Πατέρες, με την διαφορά ότι παραμένει άγνωστη ακόμη. Ο Χριστός έχει ένα τριπλό αξίωμα. Είναι Βασιλιάς (Κύριος δηλαδή, αν βασιλιάς μάς φαίνεται παρωχημένη λέξη), Προφήτης (διδάσκαλος), και Αρχιερέας. Αυτό το τριπλό αξίωμα σε όποιον βαπτίζεται και χρίεται με Άγιο Πνεύμα, με το μύρο, τό μεταδίδει ο Χριστός στον καθένα από μάς.

Πότε γινόμαστε κύριοι; Όταν επιβαλλόμαστε πάνω στα πάθη μας και γινόμαστε κύριοι των παθών μας. Όχι απλώς για να πετύχουμε μια αυτοκυριαρχία, την οποία μπορεί να τήν έχει και ένας άνθρωπος εκτός Εκκλησίας. Καλή είναι, πολύ καλή και χρήσιμη. Αλλά δεν είναι αυτό που δίνει ο Χριστός. Όταν επιβαλλόμαστε στα πάθη μας στο όνομα του Χριστού, για να γίνει ο Χριστός και με εμάς Κύριος, τότε συμμετέχουμε σ’ αυτή την ιδιότητα του Χριστού ως Κυρίου. Είμαστε ελεύθεροι, κύριοι του εαυτού μας. Δεν είμαστε σκλάβοι των παθών μας. Κρατήστε το αυτό για τη Σαρακοστή που θα πούμε σε λίγο.

Η δεύτερη ιδιότητα. Πότε γίνεται προφήτης και διδάσκαλος ο πιστός; Όταν αγρυπνεί για την αλήθεια: να μην ξεχάσει την αλήθεια του Θεού, να μην τήν αλλοιώσει, να μην τήν παραχαράξει. Να παραμείνει στην αλήθεια της πίστης. Άρα διαβάζει, καταρτίζεται, εμβαθύνει στην αλήθεια κι έτσι γίνεται δάσκαλος του εαυτού του και των άλλων, γύρω από την αλήθεια. Μετέχει στην αλήθεια του Χριστού και τήν μεταδίδει δηλαδή.

Και πότε γίνεται ιερέας; Όταν αγαπά. Λέει ο άγιος Ιωάννης ο Χρυσόστομος: «Όταν προσφέρεις αγάπη, οτιδήποτε σε κάποιον που έχει ανάγκη, είτε είναι υλικό ή είτε μπορεί να είναι κάτι άλλο, τελείς λειτουργία. Είσαι ιερέας και θυσιαστήριο μαζί». Διότι αφαιρείς κάτι από τον εαυτό σου, χρήματα, κάτι από την καρδιά σου. Εκείνη την ώρα είναι θυσία αυτό πάνω στην Αγία Τράπεζα της ύπαρξής σου. Είσαι ο ιερέας, και η Αγία Τράπεζα ταυτόχρονα, και το δώρο που δίνεις στον άλλο. Λειτουργείς μυστικά.

Επίσης ιερατικό αξίωμα, ιερατική λειτουργία επιτελεί ο Χριστιανός στην προσευχή. Όταν προσεύχεται, αλλά όχι τυπικά, δηλαδή απλώς να λέει δυο λόγια πριν κοιμηθεί και το μυαλό του να είναι αλλού. Λέει κάπου στην Παλαιά Διαθήκη ο Θεός: «Μέ τιμούν με τα λόγια αυτοί οι άνθρωποι, κάνουν τις προσευχές δηλαδή, αλλά η καρδιά τους απέχει μακριά από μένα». Όταν  λοιπόν προσεύχεται κανείς με την καρδιά του, ολόψυχα, εκείνη την ώρα ασκεί Θεία Λειτουργία στην ύπαρξή του, τήν προσφέρει θυσία στο Θεό, όπως τα δώρα μας όταν πάμε την Κυριακή στην Αγία Τράπεζα.

Λοιπόν, πολύ περιληπτικά, έτσι συμμετέχει ο πιστός στο τριπλό αξίωμα του Χριστού (Κύριος, Προφήτης, Αρχιερέας) και έτσι πραγματοποιεί τη δωρεά που έλαβε όταν βαπτίστηκε και χρίσθηκε. Γι’ αυτό λοιπόν, η προς Εβραίους επιστολή διαβάζεται την Μεγάλη Σαρακοστή επειδή είναι ιερατική επιστολή. Μιλάει για την θυσία του Χριστού ως Αρχιερέα. Γιατί; Διότι η Μεγάλη Σαρακοστή θα καταλήξει στον Σταυρό και στην Ανάσταση, δηλαδή στην κορυφαία Λειτουργία κατά την οποία ο Χριστός προσέφερε τον Εαυτό Του ως Μέγας Αρχιερέας.

Κι έτσι καλεί του Χριστιανούς η Μεγάλη Σαρακοστή, να μιμηθούν το Χριστό σ’ αυτά τα τρία αξιώματα, έτσι ώστε να μπορούν να μετάσχουν στο νόημα του Σταυρού και της Αναστάσεως. Το να μετάσχουμε στη χαρά της Αναστάσεως θα εξαρτηθεί αυτό από το βαθμό στον οποίο έχουμε καλλιεργήσει αυτά τα τρία που είπαμε πριν, αλλιώς η χαρά της Αναστάσεως είναι κάτι επιφανειακό. Εντάξει, αισθάνεται κανείς ωραία άμα είναι με φίλους, με την οικογένειά του, φαγητά, κόκκινα αυγά κτλ, ή τη νύχτα με το «Χριστός Ανέστη». Δημιουργεί μια μικρή ευφορία, η οποία τελειώνει πολύ γρήγορα, εξατμίζεται. Αυτή είναι μια ευφορία φυσική, επειδή οι φυσικές συνθήκες μάς έφτιαξαν αυτό το κλίμα, αυτή την ατμόσφαιρα. Δεν πρόκειται για τη συμμετοχή στη χαρά και στην ελπίδα της Αναστάσεως και στη δύναμη που δίνει η Ανάσταση, διότι για να αποκτηθούν αυτά πρέπει ο άνθρωπος να έχει βαδίσει τη Μεγάλη Σαρακοστή ως προετοιμασία με το τριπλό αξίωμα που έλαβε από τον Χριστό.

Και ερχόμαστε στα τρία αυτά: εγκράτεια πάνω στα πάθη μας, διαφύλαξη και εμβάθυνση της αλήθειας, έμπρακτη αγάπη. Ε, αυτά τά συναντάμε διαρκώς στα τροπάρια της Μεγάλης Σαρακοστής.

Νηστεία κάνουν και άλλοι, και μη Χριστιανοί. Άλλοι τήν κάνουν για λόγους υγείας, άλλοι για λόγους αισθητικής, άλλες θρησκείες επίσης έχουν τη νηστεία τους. Το να τήν συνδέσεις, όμως, με την αγάπη, με το Πρόσωπο του Χριστού, ως προσωπική θυσία και συμμετοχή στην θυσία Του, αυτό είναι κάτι μοναδικό στην πίστη μας.

Την Κυριακή της Τυρινής, στους Αίνους του Όρθρου, ακούμε το εξής γνωστό τροπάριο:

Τό στάδιον τῶν ἀρετῶν ἠνέῳκται· οἱ βουλόμενοι ἀθλῆσαι εἰσέλθετε. «Λοιπόν, έχει ανοίξει το στάδιο των αρετών, όσοι θέλετε να αγωνισθείτε σ’ αυτό ελάτε. Αυτοί που θα αθλήσουν νόμιμα και σωστά θα στεφανωθούν δίκαια». Και συνεχίζει: «Ας αναλάβουμε την πανοπλία του Σταυρού, έτσι ώστε να τά βγάλουμε πέρα ενάντια στον εχθρό. Εχθρός είναι ο διάβολος, που μάς πολεμάει με τους πειρασμούς. Ας ντυθούμε την πίστη η οποία μάς δίνει προστασία από τα χτυπήματα του εχθρού (τώρα κάνει μια αναφορά στην ενδυμασία των τότε πολεμιστών, στην πανοπλία τους). Η πίστη μάς προστατεύει, μάς θωρακίζει· η προσευχή επίσης, η ελεημοσύνη. Αυτός που τά πραγματοποιεί αυτά, θα λάβει τον αληθινό στέφανο από τον Βασιλέα Χριστό» ἐν τῇ ἡμέρᾳ τῆς κρίσεως.

Και λίγες μέρες μετά, την πρώτη εβδομάδα δηλαδή της Σαρακοστής, το εξής:

«Ας δεχθούμε το ξεκίνημα της νηστείας με χαρά. Διότι τότε στον Παράδεισο ήταν ωραίος στην όψη και γευστικός ο καρπός εκείνος που υπήρξε η αιτία των δεινών μας». Τώρα αυτά θα τά αντιληφθούμε μεταφορικά, όχι  ότι πήραν και έφαγαν κάποιο φρούτο. Αλλά μιλά για μια εικόνα που αποτελεί πρότυπο των πτώσεων του ανθρώπου. Ας πούμε ότι όταν ο άνθρωπος πέφτει σ’ οποιαδήποτε πτώση αμαρτίας, σαγηνεύεται από την ομορφιά και την έλξη και το ευχάριστο αυτού το οποίο τον παρασύρει, όποια πτώση και να είναι. Γι  αυτό λέει πως η εγκράτεια είναι να συγκρατηθούμε και να μην δώσουμε βάση ότι αυτό είναι ωραίο, όπως φαίνεται, και μάς τραβάει σε κάποιο πάθος. «Ας αποφύγουμε την ακρασίαν», δηλαδή το να δινόμαστε στα πάθη ελεύθερα. «Και ας δεχθούμε το Αίμα Αυτού ο οποίος εκούσια ήρθε στον θάνατο, του Σωτήρα μας, και έτσι θα συμμετάσχουμε στο Πασχαλινό δείπνο του Χριστού», τό ἱερώτατον, εἰς σωτηρίαν τῶν ψυχῶν ἡμῶν.

Και σε ένα άλλο τροπάριο θα σταθώ. Δεῦτε ἐργασώμεθα ἐν τῷ μυστικῷ ἀμπελῶνι. Θυμάστε που είπαμε ότι έχουμε λάβει σπόρο; Πρέπει να τόν καλλιεργήσουμε ζώντας σωστά, για να αποκτήσουμε καρπό, δηλαδή αρετές. «Ελάτε λοιπόν», λέει, «να εργαστούμε στον μυστικό αμπελώνα». Καρπούς μετανοίας ἐν τούτῳ ποιούμενοι, οὐκ ἐν βρώμασι καί πόμασι κοπιῶντες. Δηλαδή όχι η ενέργειά μας να δοθεί στις απολαύσεις, στο τι θα φάμε και τι θα πιούμε. Ἀλλά προσευχαῖς καί νηστείαις τάς ἀρετάς κατορθοῦντες. Κατορθώνοντας τις αρετές με προσευχή και νηστεία.

Τούτοις ἀρεσκόμενος ὁ Κύριος τοῦ ἔργου, επειδή ο Κύριος του έργου, ο Κύριος του αμπελώνα αρέσκεται σε αυτά, δηνάριον παρέχει. Είναι η Παραβολή που λέει ότι κάποιος είχε ένα αμπελώνα και πήγε να βρει εργάτες να εργαστούν εκεί και στο τέλος της ημέρας τούς πλήρωσε για τον κόπο τους. Μια ακόμη μεταφορική εικόνα που χρησιμοποίησε ο Χριστός για να δείξει τις ευλογίες που θα έχει κανείς όταν ζήσει έτσι.

Να κλείσουμε αυτό το πρώτο μέρος με ένα απόσπασμα από τον Μεγάλο Κανόνα. Είναι μια ακολουθία με πάνω από διακόσια τροπάρια, όλα τροπάρια μετανοίας. Αυτός ψάλλεται την πέμπτη εβδομάδα της Σαρακοστής. Κανονικά Πέμπτη πρωί της βδομάδας αυτής, αλλά επειδή το πρωί εργάζονται οι άνθρωποι, γίνεται Τετάρτη βράδυ.

Δεν θα αναφερθούμε τώρα στα τροπάρια, αλλά στο τέλος κλείνει η ακολουθία αυτή με ένα απόσπασμα από τον Προφήτη Ησαΐα, το οποίο έκανε περισσότερη αίσθηση όταν γινόταν πρωί. Δηλαδή, νύχτα πήγαιναν οι άνθρωποι, από νωρίς στον Όρθρο που ήταν σκοτάδι, και προς το ξημέρωμα τελείωνε η ακολουθία του Μεγάλου Κανόνα και ερχόταν η ώρα της προφητείας. Και καθώς συνέπιπτε με την ανατολή του ήλιου, ακούγεται συγκλονιστική η προφητεία που είναι η φωνή του Θεού και εξαγγέλλει τα μεγαλεία που ο Υιός Του θα πραγματοποιήσει.

Ἔδωκά σε εἰς διαθήκην γένους, εἰς φῶς ἐθνῶν. Μιλάει στον Μεσσία: Σού έδωσα να είσαι φώς των εθνών, διαθήκη, υπόσχεση. Ἀνοῖξαι ὀφθαλμούς τυφλῶν, να ανοίξεις τα μάτια των πνευματικά τυφλών ανθρώπων.

Ἐξαγαγεῖν ἐκ δεσμῶν δεδεμένους καί ἐξ οἴκου φυλακῆς καθημένους ἐν σκότει. Να βγάλεις αυτούς που είναι καθηλωμένοι μες στα δεσμά τους, στο σκοτάδι της πνευματικής φυλακής τους. Θυμάστε ότι αλλού έχει πει την φράση, Ὁ λαός ὁ καθήμενος ἐν σκότει εἶδε φῶς μέγα. Ότι ο Χριστός έρχεται να ελευθερώσει τους ανθρώπους και να τούς βγάλει στο φως από το σκοτάδι.

Συνεχίζει η προφητεία: Τά ἀπ’ ἀρχῆς ἰδού ἥκασι· αυτά που από την αρχή είχαν εξαγγελθεί, να, τώρα είναι η ώρα να πραγματοποιηθούν. Καί καινά, ἅ ἐγώ ἀναγγέλλω· τα καινούργια που εγώ αναγγέλλω.

Εὐφράνθητι, ἔρημος καί αἱ κῶμαι αὐτῆς· … δότε δόξαν τῷ Θεῷ, τάς ἀρετάς αὐτοῦ ἐν ταῖς νήσοις ἀναγγελοῦσι. Κύριος ὁ Θεός τῶν δυνάμεων ἐξελεύσεται. Χαρήτε τα ερημωμένα μέρη, θα φανερωθεί η δόξα του Θεού, ο Κύριος των δυνάμεων θα εξέλθει.

Καί ἄξω τυφλούς ἐν ὁδῷ, ἧ οὐκ ἔγνωσαν: θα οδηγήσω τους τυφλούς σε δρόμο που δεν ήξεραν πριν. Και τρίβους, ἅς οὐκ ἤδεισαν, πατῆσαι ποιήσω αὐτούς: να περπατήσουν σε δρόμους που δεν γνώριζαν.

Ποιήσω αὐτοῖς τό σκότος εἰς φῶς: θα τούς μετατρέψω το σκοτάδι σε φως. Καί τά σκολιά εἰς εὐθεῖαν: τους δρόμους που είναι περίπλοκοι και δύσκολοι, θα τούς κάνω ίσιους.

Ταῦτα τά ῥήματα ποιήσω, καί οὐκ ἐγκαταλείψω αὐτούς. Αυτές τις υποσχέσεις θα πραγματοποιήσω και δεν θα τούς εγκαταλείψω.

Μάλιστα, όταν ο Χριστός για πρώτη φορά εμφανίστηκε στη Συναγωγή στην Καπερναούμ για να διδάξει, εκείνη τη μέρα παίρνει του προφήτη Ησαΐα την προφητεία, ξετυλίγει, και διαβάζει το απόσπασμα που λέει: Πνεῦμα Κυρίου ἐπ’ ἐμέ, οὖ ἕνεκεν ἔχρισέ με, εὐαγγελίσασθαι πτωχοῖς ἀπέσταλκέ με. Μιλάει ο Μεσσίας εκεί και λέει: «Το Πνεύμα του Θεού, το Άγιο Πνεύμα, είναι πάνω μου και μέ έστειλε ο Πατέρας μου στον κόσμο να ευαγγελισθώ, να πω τα χαρούμενα νέα στους φτωχούς, να κηρύξω την απελευθέρωση των αιχμαλώτων, ότι θα αναβλέψουν οι τυφλοί, να στηρίξω τους πεσμένους κάτω, τους διαλυμένους» κτλ. Αναφέρει διάφορες κατηγορίες ανθρώπων, πως θα λυτρωθούν. Και αφού διάβασε ο Χριστός αυτό το απόσπασμα, κλείνει το βιβλίο και λέει: «Σήμερα η προφητεία αυτή αρχίζει να πραγματοποιείται»!

 

Πηγή: Από το βιβλίο ‘Για να με κερδίσει ο Θεός’, εκδόσεις Επιστροφή.