Η ανάγκη για τα θεμέλια της πνευματικής ζωής στους χριστιανούς σήμερα - Μητροπολίτης Χονγκ Κονγκ Νεκτάριος

Η ανάγκη για τα θεμέλια της πνευματικής ζωής στους χριστιανούς σήμερα

Μητροπολίτης Χονγκ Κονγκ Νεκτάριος

Στις ημέρες μας παρατηρείται ένα παράδοξο φαινόμενο μέσα στην εκκλησιαστική ζωή. Πολλοί χριστιανοί, με καλή πρόθεση και πραγματική δίψα για τον Θεό, επιθυμούν να εισέλθουν στα «βαθιά» της πνευματικής ζωής, ασχολούμενοι με τη νοερά προσευχή, την κάθαρση του νου ή τη θεολογία των μεγάλων Πατέρων, όπως του Αγίου Μαξίμου του Ομολογητή ή του Συμεών του Νέου Θεολόγου. Ωστόσο, συχνά αυτή η διάθεση δεν στηρίζεται σε γερά θεμέλια βασικής πίστης και γνώσης. Το αποτέλεσμα είναι να γεννιέται σύγχυση, απογοήτευση ή ακόμη και πνευματική υπερηφάνεια.

Η πνευματική ζωή, όπως διδάσκει ο ίδιος ο Χριστός, μοιάζει με οικοδομή. «Πᾶς οὖν ὅστις ἀκούει μου τοὺς λόγους τούτους καὶ ποιεῖ αὐτούς, ὁμοιώσω αὐτὸν ἀνδρὶ φρονίμῳ, ὅστις ᾠκοδόμησε τὴν οἰκίαν αὐτοῦ ἐπὶ τὴν πέτραν» (Ματθ. 7,24). Τα θεμέλια της πίστης είναι η κατήχηση, η συμμετοχή στη λατρευτική ζωή της Εκκλησίας, η ταπείνωση, η μετάνοια και η εμπιστοσύνη στον πνευματικό πατέρα. Πριν προχωρήσει κανείς στα υψηλά θεολογικά μυστήρια, χρειάζεται να έχει αυτές τις βάσεις εδραιωμένες.

Ένα σοβαρό πρόβλημα της εποχής μας είναι η ελλιπής κατήχηση. Πολλοί χριστιανοί γνωρίζουν ελάχιστα για την ιστορία της Εκκλησίας, για τους δογματικούς αγώνες, για το τι σημαίνει Πίστη, Μυστήρια, Σώμα Χριστού. Η πνευματική ζωή γίνεται επιφανειακή, διότι δεν έχει ρίζες στην παράδοση και τη σωστή διδασκαλία. Όπως δεν μπορεί ένας μαθητής να μελετήσει ανώτερα μαθηματικά χωρίς να ξέρει πρόσθεση και αφαίρεση, έτσι και ο χριστιανός δεν μπορεί να κατανοήσει την θεολογία των Πατέρων αν δεν έχει κατανοήσει πρώτα το Σύμβολο της Πίστεως.

Η ενασχόληση με τα έργα Αγίων, όπως ο Άγιος Μάξιμος ή ο Συμεών, είναι ασφαλώς ευλογημένη και ωφέλιμη, αλλά μόνο όταν γίνεται με καθοδήγηση και πνευματική ωριμότητα. Διαφορετικά, ο άνθρωπος διακινδυνεύει να μείνει στις έννοιες, να απομακρύνεται από την πραγματική μετάνοια και να επιδιώκει «πνευματικές εμπειρίες» που στην ουσία δεν οικοδομούν. Ο Άγιος Ισαάκ ο Σύρος προειδοποιεί ότι «όποιος θέλει να ανέβει στο ύψος χωρίς να έχει ανέβει πρώτα τα σκαλοπάτια, πέφτει και συντρίβεται». Αυτό ακριβώς συμβαίνει όταν κάποιος παραμελεί τη βασική άσκηση —την προσευχή, τη νηστεία, την εξομολόγηση— για να κυνηγήσει θεωρητικές κορυφές.

Από την άλλη, το θετικό στοιχείο αυτής της σύγχρονης τάσης είναι ότι δείχνει μια πνευματική αναζήτηση. Οι άνθρωποι διψούν για ουσία και όχι για τυπικότητα. Θέλουν να κατανοήσουν βαθύτερα το μυστήριο του Θεού και της πίστης. Αυτή η επιθυμία είναι ο σπόρος της γνήσιας πνευματικής πορείας, αρκεί να συνδυάζεται με ταπείνωση και υπακοή. Η πνευματική πρόοδος δεν είναι θεωρητική γνώση αλλά βίωμα «ἐν Ἁγίῳ Πνεύματι».

Η Εκκλησία πάντοτε δίδασκε ότι η πνευματική ωριμότητα χτίζεται σιγά σιγά —με αγώνα, προσευχή, Μυστηριακή ζωή, και υπακοή. Οι άγιοι δεν έγιναν άγιοι από τη μελέτη βιβλίων, αλλά από τη μίμηση του Χριστού. Ένα απλό «Κύριε, ελέησόν με» ειπωμένο με συντριβή έχει μεγαλύτερη δύναμη από πολλές σελίδες θεολογικής ανάλυσης, όταν η καρδιά του ανθρώπου είναι καθαρή.

Είναι ωφέλιμο ο χριστιανός να χρησιμοποιεί τις παραδοσιακές προσευχές της Εκκλησίας ώστε να μάθει πώς να προσεύχεται σωστά. Μέσα από αυτές διδάσκεται τι σημαίνει ευχαριστία και ικεσία, πώς μπορεί να γνωρίσει τον εαυτό του και να καλλιεργήσει μετάνοια και ταπεινό φρόνημα. Έτσι, η προσευχή παύει να είναι απλή συνήθεια ή επανάληψη λόγων και γίνεται ειλικρινής και ζωντανός διάλογος με τον Θεό.

Επομένως, η σωστή πορεία για τον σημερινό χριστιανό είναι να ξεκινά από τα βασικά: να γνωρίσει την πίστη του, να μελετήσει την Αγία Γραφή, να κατανοήσει τι σημαίνει Εκκλησία, Μυστήριο, μετάνοια, υπακοή. Έπειτα, με τη βοήθεια του πνευματικού, μπορεί να προχωρήσει στα βαθύτερα. Μόνο τότε η ανάγνωση των Πατέρων γίνεται τροφή και όχι σύγχυση, φως και όχι σκοτάδι.

Η πνευματική ζωή δεν είναι αγώνας γνώσεων αλλά σχέση. Και κάθε σχέση απαιτεί ανθρώπους που ξέρουν να αγαπούν απλά και ταπεινά, πριν θελήσουν να φιλοσοφήσουν για την αγάπη. Γι’ αυτό, ας αρχίσουμε πρώτα από το θεμέλιο —την αγάπη, την μετάνοια και την πίστη— γιατί εκεί κρύβεται όλο το βάθος της πνευματικής σοφίας.