Μητροπολίτης Χονγκ Κονγκ Νεκτάριος
Το Ευαγγελικό ανάγνωσμα του Σαββάτου πριν τα Θεοφάνεια είναι η περικοπή Ματθαίος 3:1–6, η οποία παρουσιάζει τον Ιωάννη ως προφήτη εσχατολογικής εγρήγορσης: κηρύσσει μετάνοια, καλεί σε έμπρακτη αλλαγή και βαπτίζει πλήθη που εξομολογούνται τις αμαρτίες τους.
1) Πού βάπτιζε ο Ιωάννης;
Ο Ματθαίος τοποθετεί το έργο του «ἐν τῇ ἐρήμῳ τῆς Ἰουδαίας» και τη βάπτιση «ἐν τῷ Ἰορδάνῃ ποταμῷ» (Ματθ. 3:1, 6). Η «ἔρημος τῆς Ἰουδαίας» δεν είναι άμμος χωρίς ζωή, αλλά η αραιοκατοικημένη, άγρια περιοχή ανατολικά της Ιουδαίας, προς την κοιλάδα του Ιορδάνη και τη Νεκρά Θάλασσα. Άλλες ευαγγελικές μαρτυρίες μιλούν για «Βηθανία πέραν του Ιορδάνου» (Ιω. 1:28, κατά μία παράδοση τοποθεσία ανατολικά του ποταμού) και για την περιοχή «Αἰνών… ὅτι ὕδατα πολλὰ ἦν ἐκεῖ» (Ιω. 3:23). Το θεολογικό μήνυμα είναι σαφές: σύνορο–διάβαση–ποταμός, ένας τόπος που “μιλά” συμβολικά για πέρασμα και νέα αρχή. Σήμερα ως παραδοσιακός τόπος που συνδέεται με τη δράση του Ιωάννου και ιδίως με τη Βάπτιση του Χριστού τιμάται η περιοχή «Βηθανία πέραν του Ιορδάνου», στην ανατολική όχθη του ποταμού Ιορδάνη, απέναντι από την Ιεριχώ, μέσα στα σύνορα της σύγχρονης Ιορδανίας. Η τοποθεσία είναι γνωστή και ως Al-Maghtas (Ελ-Μαγκτάς) και έχει αναγνωρισθεί διεθνώς ως χώρος χριστιανικού προσκυνήματος, με αρχαιολογικά κατάλοιπα από παλαιοχριστιανικές εγκαταστάσεις. Εκεί υπάρχει και Ναός του Πατριαρχείου Ιεροσολύμων.
2) Τι ήταν το βάπτισμα του Ιωάννου;
Το βάπτισμα του Ιωάννου περιγράφεται ως «βάπτισμα μετανοίας» (Μάρκ. 1:4, Λουκ. 3:3). Δεν είναι ίδιο με το χριστιανικό βάπτισμα (που θα συνδεθεί με τον θάνατο και την ανάσταση του Χριστού και τη δωρεά του Αγίου Πνεύματος), αλλά μια προφητική πράξη–σημείο: δημόσια ομολογία αμαρτιών και απόφαση επιστροφής στον Θεό. Θυμίζει τις τελετουργικές καθάρσεις της ιουδαϊκής παράδοσης, όμως εδώ υπάρχει κάτι διαφορετικό: δεν πρόκειται για επαναλαμβανόμενη καθημερινή τελετουργική καθαρότητα, αλλά για μία δραματική κλήση σε αλλαγή ζωής ενόψει της Βασιλείας που έρχεται. Ο Ιωάννης λειτουργεί ως «φωνή» που ξυπνά τους ράθυμους από τον ύπνο της λησμοσύνης, επαναφέρει τον λαό στην καρδιά της Διαθήκης και τον ετοιμάζει να αναγνωρίσει τον Ερχόμενο Μεσσία.
3) Υπήρχε παράδοση ασκητικής ζωής στον Ισραήλ;
Η ασκητική/προφητική λιτότητα έχει βαθιές ρίζες. Ο Ηλίας παρουσιάζεται με λιτό ένδυμα και ασκητική ζωή ερήμου· η περιγραφή «ἀνὴρ δασὺς καὶ ζώνην δερματίνην περιεζωσμένος» (πρβλ. Β΄ Βασ. 1:8) γίνεται σχεδόν “σημείον” προφητικής ταυτότητας. Κοντά του κινείται και ο κύκλος των «υἱῶν τῶν προφητῶν» στην εποχή του Ελισσαίου (Β΄ Βασ. 2), ομάδες μαθητών με πνευματική πειθαρχία και έντονο προφητικό προσανατολισμό. Επιπλέον, η πρακτική του ναζιραίου (Αρ. 6) δείχνει ότι υπήρχαν γνωστές μορφές αφιερωμένης, αυστηρής ζωής. Ο Ιωάννης, λοιπόν, δεν εμφανίζεται ως “παράδοξο”, αλλά ως κορύφωση μιας γραμμής προφητικής ασκητικής ζωής.
4) Γιατί ο Ιωάννης δεν ταυτίζεται με τους Εσσαίους;
Κατά καιρούς προτείνεται «συγγένεια» με τους Εσσαίους (λόγω ερήμου, ασκητικότητας, έμφασης στην κάθαρση). Ωστόσο υπάρχουν σοβαρές διαφορές. Οι Εσσαίοι, όπως τους περιγράφουν πηγές της εποχής (π.χ. Ιώσηπος), ζούσαν σε κλειστές κοινότητες με αυστηρή ένταξη, κοινόβιο, εσωτερική ιεραρχία και συγκεκριμένους κανόνες. Ο Ιωάννης, αντίθετα, δρα δημόσια, στην ανοικτή περιοχή του Ιορδάνη, απευθύνεται σε όλους (όχι σε “μυημένους”), και το κάλεσμά του είναι άμεσο και προφητικά αιχμηρό. Το βάπτισμά του είναι μία εφάπαξ πράξη μετανοίας-προετοιμασίας και όχι μέρος ενός καθημερινού συστήματος τελετουργικών πλύσεων εντός κοινότητας. Κυρίως: ο Ιωάννης ορίζει τον εαυτό του ως πρόδρομο ενός Προσώπου που έρχεται· δεν χτίζει “καταφύγιο καθαρότητας”, αλλά δείχνει τον Μεσσία.
5) Προφητείες για την έλευση και το έργο του Προδρόμου
Ο Ματθαίος συνδέει ρητά τον Ιωάννη με τον Ησαΐα: «φωνὴ βοῶντος ἐν τῇ ἐρήμῳ· ἑτοιμάσατε τὴν ὁδὸν Κυρίου» (Ματθ. 3:3 = Ησ. 40:3). Στην ίδια τροχιά κινείται και η προσδοκία του Μαλαχία: «ἰδοὺ ἐγὼ ἐξαποστέλλω τὸν ἄγγελόν μου» (Μαλ. 3:1) και η αναφορά στην επιστροφή του Ηλία «πρὸ τοῦ ἐλθεῖν ἡμέραν Κυρίου» (Μαλ. 4:5–6). Η Εκκλησία βλέπει στον Ιωάννη τη συνάντηση “Νόμου και Προφητών” με το Ευαγγέλιο: ο τελευταίος μεγάλος προφήτης που δεν δείχνει απλώς τον δρόμο, αλλά δείχνει τον ίδιο τον Κύριο που εισέρχεται στην ιστορία.
***
Saturday before Theophany
The Gospel reading for the Saturday before Theophany is the passage Matthew 3:1–6, which presents John as a prophet of eschatological vigilance: he proclaims repentance, calls people to concrete change, and baptizes crowds who confess their sins.
1) Where did John baptize?
Matthew places his ministry “in the wilderness of Judea” and the baptizing “in the Jordan River” (Matt. 3:1, 6). The “wilderness of Judea” is not lifeless sand, but the sparsely inhabited, rugged region east of Judea, stretching toward the Jordan Valley and the Dead Sea. Other Gospel testimonies speak of “Bethany beyond the Jordan” (John 1:28, according to one tradition a location on the east side of the river) and of the area “Aenon… because there was much water there” (John 3:23). The theological message is clear: border–crossing–river, a place that speaks symbolically of passage and a new beginning. Today, the traditional site associated with John’s activity—and especially with the Baptism of Christ—is honored at “Bethany beyond the Jordan,” on the eastern bank of the Jordan River, opposite Jericho, within the borders of modern Jordan. The site is also known as Al-Maghtas and has been internationally recognized as a Christian pilgrimage place, with archaeological remains from early Christian installations. There is also a church there belonging to the Patriarchate of Jerusalem.
2) What was John’s baptism?
John’s baptism is described as a “baptism of repentance” (Mark 1:4; Luke 3:3). It is not the same as Christian baptism (which will be linked to the death and resurrection of Christ and the gift of the Holy Spirit), but a prophetic act-sign: a public confession of sins and a decision to return to God. It recalls the ritual purifications of the Jewish tradition, yet here something is different: it is not a repeated, everyday ritual cleanliness, but a dramatic call to a change of life in view of the Kingdom that is coming. John functions as a “voice” that awakens the sluggish from the sleep of forgetfulness, brings the people back to the heart of the Covenant, and prepares them to recognize the coming Messiah.
3) Was there a tradition of ascetic life in Israel?
Ascetic/profhetic simplicity has deep roots. Elijah is presented with simple clothing and an ascetic life in the wilderness; the description “a hairy man with a leather belt around his waist” (cf. 2 Kings 1:8) becomes almost a “mark” of prophetic identity. Near him we also find the circle of the “sons of the prophets” in the time of Elisha (2 Kings 2), groups of disciples with spiritual discipline and a strong prophetic orientation. Moreover, the Nazirite practice (Num. 6) shows that there were recognized forms of dedicated, strict living. John, therefore, does not appear as a “strange exception,” but as the culmination of a line of prophetic ascetic life.
4) Why is John not identified with the Essenes?
At times a “connection” with the Essenes is proposed (because of the wilderness setting, asceticism, and emphasis on purification). However, there are serious differences. The Essenes, as described by sources of the period (e.g., Josephus), lived in closed communities with strict admission, communal life, internal hierarchy, and specific rules. John, by contrast, acts publicly in the open region of the Jordan, addresses everyone (not “initiates”), and his call is immediate and prophetically sharp. His baptism is a one-time act of repentance and preparation, not part of a daily system of ritual washings within a community. Above all, John defines himself as the forerunner of a Person who is coming; he does not build a “refuge of purity,” but points to the Messiah.
5) Prophecies about the coming and work of the Forerunner
Matthew explicitly links John with Isaiah: “The voice of one crying in the wilderness: Prepare the way of the Lord” (Matt. 3:3 = Isa. 40:3). Along the same line stands the expectation in Malachi: “Behold, I send my messenger” (Mal. 3:1) and the reference to the return of Elijah “before the coming of the day of the Lord” (Mal. 4:5–6). The Church sees in John the meeting of “Law and Prophets” with the Gospel: the last great prophet who does not simply show the road, but points to the Lord Himself who enters history.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου