Κυριακή 27 Οκτωβρίου 2024

ΟΙ ΙΤΑΛΟΠΑΤΡΙΝΟΙ

 

ΙΤΑΛΙΚΕΣ ΠΑΡΟΙΚΙΕΣ ΣΤΗΝ ΠΑΤΡΑ ΚΑΙ ΤΗΝ ΚΕΡΚΥΡΑ (1940-1944)    
απο το σαιτ     http://www.iospress.gr
και την εφημεριδα      Ελευθεροτυπία, 25/10/2009
Η ξεχασμένη μειονότητα
Μια από τις πληθυσμιακές ομάδες που στις 28 Οκτωβρίου 1940 βρέθηκαν στο στόχαστρο των υπηρεσιών ασφαλείας ήταν, αναπόφευκτα, και οι ιταλικές παροικίες της Κέρκυρας και της Πάτρας.
Συγκροτημένες κατά κύριο λίγο από απογόνους πολιτικών προσφύγων των επαναστάσεων του 1848, οι κοινότητες αυτές αριθμούσαν τουλάχιστον 1.500 άτομα στην Κέρκυρα και 2-3.000 στην Πάτρα. Πολιτικά δεν διαφοροποιούνταν ιδιαίτερα από τον ελληνόφωνο περίγυρό τους, παρά την ύπαρξη οργανωμένων πυρήνων του ιταλικού φασιστικού κόμματος. Οι Ιταλοπατρινοί άλλωστε είχαν παίξει παλιότερα καθοριστικό ρόλο στην ανάπτυξη του τοπικού σοσιαλιστικού και αναρχικού κινήματος.
Με το ξέσπασμα του ελληνοϊταλικού πολέμου, το σύνολο αυτής της μειονότητας αντιμετωπίστηκε από τις αρχές ως de facto πέμπτη φάλαγγα. «Από της πρώτης ημέρας των εχθροπραξιών, η Αστυνομία της Κερκύρας προέβη εις την σύλληψιν και συγκέντρωσιν εντός του παλαιού φρουρίου απάντων των Ιταλικής καταγωγής Κερκυραίων και άλλων υπόπτων ή επικινδύνων δια την εθνικήν ασφάλειαν ατόμων. Το έργον τούτο ήχθη εις πέρας εντός ελαχίστου χρόνου», μας πληροφορεί χαρακτηριστικά το λεύκωμα της Αστυνομίας Πόλεων (σ.19).
Παρόμοιο ανθρωποκυνηγητό εξαπολύθηκε και στην Πάτρα: «Στις 5 το πρωί αστυνομικές δυνάμεις κυκλώσανε τη συνοικία του Αγίου Διονυσίου, όπου κατοικούσαν πολλοί ιταλοπατρινοί, για να τους συλλάβουνε. Πιάσανε όμως τους πιο ακίνδυνους, γιατί οι οργανωμένοι φασίστες ειδοποιημένοι από το τοπικό φάτσιο δεν κοιμηθήκανε εκείνο το βράδι στα σπίτια τους». Οι συλληφθέντες «κλειστήκανε στις φυλακές του Μαργαρίτη και στη Μέση Σχολή» (Βασίλης Λάζαρης, «Πολιτική ιστορία της Πάτρας», τ.Β΄, Αθήνα 1986, σ.403).
Η καταδίωξη συνεχίστηκε όλο το Νοέμβριο. Με έγγραφό της προς τις κατά τόπους αστυνομικές αρχές, η Στρατιωτική Διοίκηση Πατρών διαβίβασε π.χ. στις 19.11.40 καταστάσεις «ιταλών το γένος προσώπων, κατοικούντων και διαμενόντων εν Πάτραις και εν τοις περιχώροις», τα οποία σύμφωνα με πληροφορίες «δρώσιν αντεθνικώς, προπαγανδίζουν ιδέας και διασπείρουν φήμας προς τον σκοπόν να αποθαρρύνουν τον πληθυσμόν», ζητώντας την άμεση σύλληψή τους (όπ.π., τ.Γ΄, Αθήνα 1989, σ.43).
Αναλυτικές πληροφορίες παρέχει το πρόσφατα δημοσιευμένο «Ημερολόγιο» της τοπικής Χωροφυλακής (Ξενοφών Παπαευθυμίου, «Εδέχθημεν αεροπορικήν επιδρομήν, Πάτρα 2005).
Ηδη από τα ξημερώματα της 28ης Οκτωβρίου, οι σταθμάρχες ενημερώνονται «να ώσιν έτοιμοι να συλλάβουσι τους Ιταλούς βάσει καταστάσεων» και λίγο μετά περνούν στη δράση:  «Κατά διαταγήν Υφυπουργείου Δημοσίας Ασφαλείας συνελήφθησαν άπαντες οι Ιταλοί μέχρι της 8ης πρωινής ώρας» (σ.9). Το επόμενο διήμερο, ο επικεφαλής της Υποδιοίκησης πηγαίνει με 22 στρατιώτες στο Προάστειο, συλλαμβάνει 300 Ιταλούς και τους στέλνει «εις το στρατόπεδον συγκεντρώσεως εις Πάτρας» (σ.10-11). Μεταξύ 4–30 Νοεμβρίου ασχολείται, τέλος, «με την εκκαθάρισιν της περιφερείας από κρυπτομένους Ιταλούς υπηκόους και αλβανούς τοιούτους από ηλικίας 16-60 ετών» (σ.13).
Υπήρξαν και «παράπλευρα» θύματα: στις 29.10.40 στα Ζαρουχλέϊκα «δύο στρατιώται καταδιώκοντες φεύγοντα Ιταλόν και πυροβολούντες, εφόνευσαν εξαμελείας δύο γυναίκας» (σ.10). Τρεις πάλι από τους 7 νεκρούς του ιταλικού βομβαρδισμού της 2.11.40 ήταν Ιταλοπατρινοί (σ.12). Εξίσου προδιαγεγραμμένο υπήρξε το τέλος αυτής της «αλλογενούς» μειονότητας. Ηδη από την άνοιξη του 1944, ο βρετανός πρεσβευτής Ρέτζιναλντ Λίπερ προεξοφλούσε πως «οι 2.000 περίπου Ιταλοί της Πάτρας δεν μπορούν να παραμείνουν» μεταπολεμικά στη χώρα (FO 371/43775, Leeper to Eden 29.5.44, No 107). Την επαύριο της απελευθέρωσης καταγράφηκαν στην πόλη 1.943 άτομα, εργάτες κατά 90%, που περίμεναν μέρα με τη μέρα την εκδίωξή τους. «Τελικά το σύνολο σχεδόν των ιταλοπατρινών αναχώρησε για την Ιταλία, στα τέλη ου Δεκέμβρη του 1945 με τις κορβέτες ‘Πάτραι’και ‘Θεσσαλονίκη’, ενώ στην αχαϊκή πρωτεύουσα παρέμειναν μόνο εκατό οικογένειες» (Β. Λάσκαρης, όπ.π., τ.Δ΄, Πάτρα 1990, σ.53-4).
Συνοπτικότερες διαδικασίες υιοθετήθηκαν στην Κέρκυρα. Με την απελευθέρωση, η αστυνομία συνέλαβε όχι μόνο «τους Ιταλούς υπηκόους, οίτινες διέπραξαν εγκλήματα κατά του λαού» αλλά και «τα λοιπά μέλη της Ιταλικής παροικίας, προς πρόληψιν αυτοδικιών και αντεκδικήσεων εις βάρος των» (Λεύκωμα, σ.19-20). Στις 13.10.44 πραγματοποιήθηκε «αυθόρμητο συλλαλητήριο» με αίτημα την εκδίωξή τους κι αποτέλεσμα τον εγκλεισμότους στο φρούριο της πόλης. Τέλος, «στις 7 Νοέμβρη φορτωθήκανε σε νορβηγικό φορτηγό που στείλανε οι Αγγλοι και πήγανε στην Ιταλία» (Οδυσσέας-Κάρολος Κλήμης, «Ιστορία νήσου Κέρκυρας», Κέρκυρα 1992, σ.174).
Πηγή:   astorianoncancella

1 σχόλιο:

Αναστάσιος είπε...

Στέλνοντάς μου την δημοσίευση αυτή ο εν Χριστώ αδελφός αποστολέας μου σημείωσε:
«O "ιός της Ελευθεροτυπίας" βλέπει τα πράγματα από τη σκοπιά της "καταπίεσης των μειονοτήτων", είναι γνωστό ότι υποστήριζε πάντα τους δήθεν "Μακεδόνες"- σλαβομακεδόνες.
Από το υλικό που εγώ έχω στα χέρια μου η Ιταλική παροικία στην Πάτρα αριθμούσε προπολεμικά περί τα 3500- 4000 μέλη, ενεργούς φασίστες στην πλειοψηφία τους ενώ με την κήρυξη του πολέμου βρέθηκαν όπλα και πυρομαχικά σε αποθήκη της "μονής καλογραιών".
Θα σας στείλω το σχετικό υλικό»

Επιθυμώ να καταθέσω την προσωπική μου εμπειρία. Ο παππούς μου Νικόλαος που γεννήθηκε στην Πάτρα από Ιταλούς γονείς (Ιταλός υπήκοος) νυμφεύθηκε την νόνα (γιαγιά) μου Μικρασιάτισσα πρόσφυγα από τα Αλάτσατα Ερυθραίας Μ. Ασίας.
Όταν ήλθαν οι Γερμανοί στην Πάτρα ο Παππούς μου αριστερών πεποιθήσεων και αγωνιστής για την ελευθερία της Ελλάδας φυλακίσθηκε στην Ακροναυπλία. Ο γιός του (θείος μου) Δημήτριος πήγε για «διακοπές» στο Άουσβιτς όπου και ελευθερώθηκε μετά το τέλος του πολέμου αφήνοντάς του πολλά… μεταξύ των άλλων ψυχολογικά προβλήματα. Η Ελλάδα για τους αγώνες τους, τους επιβράβευσε με απέλαση στην Ιταλία όπως γράφει και ο συντάκτης του άρθρου. Όπως έλεγε η Μητέρα μου, δύο μέρες μετά την επιστροφή και την χαρά του θείου, ήλθε το μπουγιουρντί της άμεσης απέλασης μόνο με τα αναγκαία. Κάτω από αντίξοες συνθήκες βρέθηκε πρόσφυγας ο Παππούς μου με την πολύτεκνη οικογένειά του στην Φλωρεντία διωγμένος από το μέρος που γεννήθηκε και θεωρούσε Πατρίδα την ΕΛΛΑΔΑ. Να σημειώσω ότι η Νόνα μου υπήρξε για δεύτερη φορά πρόσφυγας σε άγνωστο μέρος, που δεν γνώριζε την γλώσσα (ο Θεός της αξίωσε να προσαρμοσθεί να μάθει να ομιλεί και να γράφει την Ιταλική) στην Φλωρεντία όπου και έγινε και η ταφή της.
Κλείνοντας προσθέτω ο Παππούς που υπήρξε ένας σπουδαίος άνθρωπος που με την τίμια εργασία του -στην Πάτρα ήταν ψαράς- στην Φλωρεντία έγινε έμπορος δημιούργησε περιουσία και παιδιά άξια στην κοινωνία.
Ο πατριωτισμός του υπέρ της Ελλάδος φαινόταν όταν ως μέλος του (Partito Comunista Italiano PCI) και φίλος του Ενρίκο Μπερλινγκουέρ υπερασπιζόταν τα Ελληνικά ζητήματα. Όταν τα χρόνια περάσαν τον συνόδευσα στο Νοσοκομείο για να δει την άρρωστη Νόνα μου. Ο ίδιος είχε άνοια στον διάδρομο άρχισε να τραγουδά τον Εθνικό μας Ύμνο Προς την Ελευθερία προχωρώντας σε στροφές που μου ήταν άγνωστες. Του είπα Παππού σταμάτα μπορεί να παρεξηγηθούμε αλλά αυτός συνέχισε φωνάζοντας δυνατότερα «Ζήτω η Ελλάς» πολλές φορές.
Αυτό ήταν το πιστεύω ενός πληγωμένου και καταφρονημένου Ελληνοϊταλού της Πάτρας.