“Poi si tornó all’etterna fontana” (Έπειτα στράφηκε στην Αιώνια Πηγή) [Ο Πατριάρχης της Ρώμης-Πάπας Φραγκίσκος 2013-2025] - π. Θεοδόσιος Μαρτζούχος

“Poi si tornó all’etterna fontana”

(Έπειτα στράφηκε στην Αιώνια Πηγή)

[Ο Πατριάρχης της Ρώμης-Πάπας Φραγκίσκος 2013-2025]

π. Θεοδόσιος Μαρτζούχος

Ήταν 1982 ή 1983 και για τις σπουδές φιλοξενούμουν σε ένα σπίτι (πρώην οικοτροφείο) στα Κάτω Πατήσια, συνυπάρχοντας και με έναν ακόμα κληρικό και την γνωστή (και τώρα αγία) Γαβριηλία. Ερχόταν εκεί και μία μεσήλικας μοναχή, από κάποιο μοναστήρι της Αργολίδος, προκειμένου να κάνει αιμοκάθαρση (που τότε μόνον στην Αθήνα υπήρχε ως δυνατότητα να κάνει κάποιος) και η οποία τα Σαββατοκύριακα επέστρεφε στην Μονή της. Έφτασε και το Πάσχα εκείνης της χρονιάς και στην αρχή της Μεγάλης Εβδομάδας χαιρετηθήκαμε για το Πάσχα λέγοντας πως θα ξαναβρεθούμε του Θωμά. Του Θωμά ήρθε, αλλά η Χριστοφόρα (έτσι λεγόταν η μοναχή) δεν ήρθε. Περιμέναμε και τις επόμενες μέρες… Τίποτε! Απούσα…

Την αναζητήσαμε και μάθαμε ότι στην Αγρυπνία της Αναστάσεως, αφού ήταν σε όλη την Λειτουργία, αφού κοινώνησε και επέστρεψε στο στασίδι της και κάθισε, της έπεσε από τα χέρια η λαμπάδα της Αναστάσεως! Αδιαφόρησε…! Όταν η διπλανή της μοναχή έσκυψε και την πήρε να της την δώσει… η Χριστοφόρα της “είπε” (χωρίς να μιλάει) ότι δεν την χρειαζόταν πια, γιατί είχε τελειώσει για αυτήν η ανάγκη των συμβόλων και βρισκόταν στο Φως του Αναστημένου Χριστού! “Κοιμήθηκε”, πέθανε αν θέλετε, στη Γιορτή της Αναστάσεως του Χριστού με την Ευχαριστία στο στόμα [«…τῆς νοτίδος ἔτι οὔσης ἐν τῷ στόματι αὐτῆς…» Ιωάννης Χρυσόστομος (PG 63,898)] .

Θυμήθηκα όλα αυτά την επομένη του φετινού Πάσχα, όταν αναγγέλθηκε ο μακάριος Πασχάλιος θάνατος, του Πάπα Φραγκίσκου! Όταν ο Χριστός επικύρωσε ότι ο δούλος του ήταν «υἱός τῆς Αναστάσεως» (Λουκ. 20,35) στον οποίον ανέθεσε την ανάσταση της Εκκλησίας Του! Το γεγονός μας έκανε να ξαναθυμηθούμε τον πατριώτη του τον Δάντη… “Poi si tornó all’etterna fontana” (Divina Comendia, Paradiso XXXI, 93) – «και ύστερα στράφηκε–επέστρεψε στην Αιώνια Πηγή».

Τι μακάριος θάνατος… Ελεύθερος από ανθρώπινες ταλαιπωρίες και «προεικάζων τά μέλλοντα ἔσεσθαι»! Και αυτός με την Ευχαριστία στο στόμα! Ενωμένος στην Εκκλησία του Χριστού και στη γιορτή του Πάσχα επέστρεψε… στην Αιώνια Πηγή! Ή όπως όμορφα ανήγγειλαν το γεγονός: «Επέστρεψε στο σπίτι του Πατέρα μας».

Αρχετυπικά ουσιαστικά σύμβολα, ο πατρικός οίκος και το τραπέζι του κοινού φαγητού-Μυστικού Δείπνου, είναι οι συνθήκες συσσωμάτωσης στην Εκκλησία του Χριστού. Γι’ αυτό και η αγωνία των χριστιανών να κοινωνήσουν πριν πεθάνουν. Όχι μαγικά, αλλά de facto ενωμένοι με το Σώμα της Εκκλησίας– Σωτηρίας. 

«Ο χριστιανισμός δεν είναι μια διδασκαλία, που θα μπορούσε κάποιος να αποκτήσει μετά από ορισμένη εξωτερικής φύσεως εκπαίδευση, αλλά ζωή στην οποία πρέπει να μετάσχει ουσιαστικά. Ο χριστιανισμός είναι εμπειρία» (π. Γεωργίου Φλορόφσκι, Ανατομία Προβλημάτων Πίστεως, Ο Οίκος του Πατρός, Εκδ. Ρηγόπουλος, μετάφρ. Μελέτιος Καλαμαράς, σελ. 101). «Συ είσαι συγγενής δικός μας κατά την σάρκα και εμείς συγγενείς δικοί σου κατά την Θεότητά σου! Πήρες την σάρκα μας και μας μετέδωκες το Άγιο Πνεύμα σου. Έτσι γίναμε όλοι μαζί, λόγω της συγγενεύσεως με Σένα, ο ένας Οίκος του Δαβίδ» (Άγ. Συμεών ο Νέος θεολόγος, Λόγος ΛΑ΄). 

Ο Πάπας Φραγκίσκος λοιπόν επέστρεψε στο Πατρικό μας Οίκο. Γίνεται χαρά ἐν τῷ οὐρανῷ. Εμείς οι Ορθόδοξοι «ας μη μένουμε απ’ έξω» (Λουκ. 15,28) γκρινιάζοντας από έλλειψη αγάπης σαν τον πρεσβύτερο υιό. Δεν θα “καταλάβει” ο Φραγκίσκος τη θέση μας στον Παράδεισο! «Μοναί πολλαί εἰσί». 

Ο Πάπας Φραγκίσκος αγωνίστηκε να αναδείξει την υπόληψη της Αγίας Ιερωσύνης και να παρουσιάσει το όντως πρόσωπο του Χριστού και της Εκκλησίας, που είναι «…οἰκτίρμων καί ἐλεήμων καί δίκαιος»!! Ο Πάπας μάς φανέρωσε την αγάπη de facto όχι στα λόγια! Όπως έγραφε ο C. S. Lewis:

«Το να αγαπάς, εξ’ ορισμού σημαίνει να είσαι ευάλωτος. 

Αγαπήστε οτιδήποτε και σίγουρα θα νιώσετε την καρδιά σας να σφίγγεται. Είναι πολύ πιθανό ακόμα να σπάσει. Αν θέλετε να βεβαιωθείτε ότι θα παραμείνει ανέπαφη, δεν πρέπει να την δώσετε σε κανέναν ούτε καν σε ένα ζώο. Τυλίξτε τη προσεκτικά με διάφορα χόμπι και μικρές πολυτέλειες, αποφύγετε κάθε μπλέξιμο, κλειδώστε την ερμητικά στο φέρετρο του εγωισμού σας. 

Εκεί όμως, “ασφαλής πλέον”, μέσα στο σκοτάδι, στην ακινησία, χωρίς αέρα, η καρδιά σας θ’ αλλάξει. Δεν θα σπάσει, αλλά θα γίνει άθραυστη, αδιάτρητη, και θα χάσει την ικανότητα να μεταμορφωθεί. Η εναλλακτική λοιπόν λύση αντί της “τραγωδίας”, ή τουλάχιστον του ρίσκου της τραγωδίας να υποφέρετε από αγάπη, είναι η καταδίκη! 

Το μόνο μέρος εκτός του Παραδείσου όπου μπορείτε να είστε απόλυτα ασφαλείς από όλους τους κινδύνους και τις ενοχλήσεις της αγάπης, είναι η Κόλαση.»

C. S. Lewis «ΟΙ ΤΕΣΣΕΡΙΣ ΑΓΑΠΕΣ»

Εκδ. ΙΩΝΑΣ, Πρέβεζα 2022, σελ. 155-157

Ο Πάπας Φραγκίσκος έβλεπε σωστά το Νόμο του Θεού ως θεραπεία των τραυμάτων της αμαρτίας, σε αντίθεση με όσους βλέπουν το Νόμο του Θεού ως περιφρούρηση της “ποιότητας” και του κύρους τους! Ως αυτοκαταξίωση! Ξαναδιαβάστε το διάλογο του Ντοστογιέφσκι μεταξύ Χριστού και Ιεροεξεταστή. Στη θέση του Χριστού είναι ο Φραγκίσκος και από την άλλη, ΟΛΟΙ οι κάθε Εκκλησίας… Ιεροεξεταστές!

Άκουσε πολλά από όσους θεωρούν αυτοκαταξίωση την συντηρητικότητα. Καρδινάλιοι, παγωμένοι όσο και ο Θισνέρος του Μοντερλάν (βλ. Μοντερλάν, «Ο Καρδινάλιος της Ισπανίας»), και ζηλωτές κουτσομπόληδες κακεντρεχείς (αμερικανικά site) επικεντρώθηκαν στα λάθη του (φυσικά έκανε λάθη γιατί ΔΕΝ ήταν αλάθητος· το ήξερε και γι’ αυτό ζητούσε τις προσευχές των χριστιανών…) για να τον απαξιώσουν! Έγινε κι αυτός, όπως ο Κύριος του, …φάγος και οινοπότης, αμαρτωλών φίλος… Η Εκκλησία στην οποία ανήκει “βουλιαγμένη” στην μακρά… «Πολωνική αιχμαλωσία» ξέχασε γρήγορα το aggiornamento και ξαναγύρισε στα μεσαιωνικά της τερτίπια, βρίζοντας τον γονατιστό Καρντενάλ, και διαλύοντας Πανεπιστήμια και θεολογίες, αντί να αγωνιά και να σκέφτεται… Γιατί άραγε γεννήθηκε Θεολογία απελευθέρωσης;

Η οκταετία του σοφού scholar Βενεδίκτου, γοήτευε τον Σαλβίνι (My Pope is Benedict, αδικώντας, ομολογουμένως, τον Βενέδικτο!), ο οποίος Σαλβίνι φυσικά δεν άντεχε τον Φραγκίσκο να διακηρύσσει: «Καλύτερα άθεος πάρα ρατσιστής» και φυσικά επίσης δε χώραγε στο μυαλό (του Σαλβίνι και των ομογνωμόνων του, κληρικών και λαϊκών) η εναντίωση του Φραγκίσκου στην υποχρεωτική επιβολή του Σταυρού στα δημόσια κτίρια! «Ο Σταυρός δεν μπορεί και δεν πρέπει να είναι σύμβολο ταυτότητας, αλλά φανέρωση τρόπου ζωής και διαμαρτυρίας απέναντι στην αδικία της βίας και τον θάνατο» (Φραγκίσκος). Όσο για την πικρή διαπίστωσή του: «Κανείς δεν αντιδρά αν ευλογήσω ένα επιχειρηματία που εκμεταλλεύεται τους υπαλλήλους του… ποικιλοτρόπως, αλλά κάποιοι αντιδρούν αν ευλογήσω έναν ομοφυλόφιλο», είναι τραγική πραγματικότητα, που προκύπτει όταν η εποχιακή διοίκηση της κάθε Εκκλησίας θέλει να έχει καλό πρόσωπο με τους κρατούντες…!! 

Μόνον άρρωστοι δυαλιστές, που κόβουν τον κόσμο σε μαύρο-άσπρο και χτίζουν αγάλματα υπερεγώ για τον εαυτό τους, δεν μπορούν να διαβάσουν την πανέμορφη ειρωνεία του Χριστού στις ανάλογες αντιρρήσεις των σύγχρονων του: «Δεν έχουν ανάγκη οι… υγιείς γιατρού, αλλά οι άρρωστοι». Όποιος χριστιανός δεν αντιλαμβάνεται ότι είναι άρρωστος, τότε είναι… πολύ άρρωστος! Όποιος δεν καταλαβαίνει ότι ο Χριστός δεν μας είπε ότι ο ποιμένας είναι άγιος, αλλά ότι δεν πρέπει, κανένας… ποιμένας να είναι “μισθωτός”, δεν μπορεί να κατανοήσει αυτά τα κριτήρια αξιολόγησης. Δεν υπονοιάζεται επιπλέον ότι η χειρότερη… εκμίσθωση του ποιμένα είναι στο τυραννικό ΥΠΕΡΕΓΩ! Τότε χρειάζεται την προτροπή από εκείνον τον αρχαίο Πατριάρχη της Ρώμης Λιβέριο (352-366 μ.Χ.), τον υπερασπιστή και συνεργό του Μεγάλου Αθανασίου, που απευθυνόμενος στον ευνούχο του αυτοκράτορα Κωνστάντιου του Β΄, Ευσέβιο, στην προσπάθεια εξαγοράς του από εκείνον του είπε: «…Ὕπαγε πρῶτον γενοῦ χριστιανός» (P.G. 82,1040)!!

Ο Πάπας Φραγκίσκος πλήρωσε το κοινόφλειτον χρέος του θανάτου και βρίσκεται στην Βασιλεία του Θεού, προσδοκών τήν κοινήν Ανάσταση. Εκεί μαζί με τον εκ των προκατόχων του εγγύτερό του Γρηγόριο τον Διάλογο (όλος ο Φραγκίσκος ήταν ένας διάλογος με ΚΑΘΕ άνθρωπο… “ελεύθερο” τυπικά αλλά και φυλακισμένο) coram fratribus (μαζί με τους αδελφούς) ας τον παρακαλέσουμε να προσεύχεται για όλους εμάς τους αδελφούς του. 

Σ’ αυτήν την δωδεκαετία της Πατριαρχίας του Φραγκίσκου παρατηρεί κάθε ειλικρινής άνθρωπος το… απίθανο φαινόμενο-εκδήλωμα, οι γενικώς απλά βαπτισμένοι χριστιανοί να ενθουσιάζονται με τις ενέργειες του και να κατανοούν τα λάθη του και τις αποτυχίες του και συγχρόνως κάποιοι κληρικοί και λαϊκοί (από κάθε Εκκλησία!!! Ιδίως Καθολικοί) να εξοργίζονται και να τον θεωρούν δημαγωγό. Να φρίττουν μπροστά στην ελευθερία του από τύπους, λες και ξέχασαν την στάση του Χριστού μπροστά στο θρησκευτικό κατεστημένο της εποχής Του και το μέτρο που Εκείνος θέσπισε λέγοντας: «Τό Σάββατον διά τόν ἄνθρωπο ἐγένετο, οὐχ ὁ ἄνθρωπος διά τό Σάββατον» (Μαρκ. 2,27).

Φώναζε ο Φραγκίσκος μαζί με τον άγιο μάρτυρα Κυπριανό της Καρχηδόνας: «Ο Χριστός μας είπε ότι είναι η αλήθεια, όχι η συνήθεια. Η αρχαιότητα καθ’ εαυτήν είναι δυνατόν να είναι αθεράπευτη προκατάληψη» (epist. 74). «Ο Κύριος Ιησούς Χριστός απεκάλυψε τον εαυτό του όχι ως έθιμο αλλά ως αλήθεια» (Τερτυλιανός, De Virginibus valandis 1,1). 

Η γνώμη των σημερινών ανθρώπων, από, και για την Εκκλησία, είναι ότι πρόκειται για μια θεσμοποιημένη θρησκευτικότητα επιλεγόμενη από κάποιους και για την πλειοψηφία αδιάφορη ή απλώς… παραδοσιακά «μέσα στα πόδια μας»… Πάντως οι πιο πολλοί… ακόμα και βαπτισμένοι αμφισβητούν τα δεδομένα της Εκκλησίας και την “χρησιμότητα” της, ενώ κάποιοι φτάνουν να την θεωρούν κοινωνικά χρήσιμη, κατά την αναλογία της Αστυνομίας! Κάποιοι την κατηγορούν για υπερβολικό πλούτο! Για ψυχολογικές αγκυλώσεις στο παρελθόν! Για καταπίεση… Όταν οι σημερινοί “χριστιανοί”- άνθρωποι, λένε-νομίζουν-παραδέχονται όλα τα παραπάνω, το κάνουν διότι οι διοικούντες την Εκκλησία, τούς έχουν αποκλείσει από την συνδιοίκηση! Τους θέλουν ως ποίμνιο… όχι πνευματικής φροντίδας μόνον, αλλά και ως… κολλήγους που “πρέπει” να αγνοούν τις τεχνικές υποθέσεις της καθημερινότητας της κάθε τοπικής Εκκλησίας! Το ΕΝΑ σώμα του Ζώντος Χριστού αποκεφαλίστηκε με ενέργειες της “αυτονομημένης” κεφαλής, που κατάντησε μόνο να κρίνει και να διαμαρτύρεται για τις λογικές αντιρρήσεις και την “απόρριψη” εκ μέρους του Σώματος.

Ο Πάπας Φραγκίσκος (δώρο του Χριστού στην Εκκλησία Του και στον κόσμο ολόκληρο) έκανε πολλά σε μια δωδεκαετία για να αλλάξει πολλές άρρωστες καταστάσεις και προβληματικά θέματα. Αγωνίστηκε να ενώσει τα διεστώτα (…κλήρος-λαός) de facto. Διόρισε γυναίκες σε θέσεις ανδροκρατούμενές-κληρικοκρατούμενες. Απέρριψε θεωρητικά και στην πράξη τον κληρικαλισμό! “Έφτυσε” την θεολογική κατάψυξη, που απαιτούσε αποδοχή με δόγμα το: «Πάντα το κάναμε έτσι»!!! Ξεκίνησε και την προσπάθεια Συνοδικότητας σωστά-ελεύθερα-οδυνηρά. Ποιος να του έλεγε ότι στο θέμα Συνοδικότητα, οι φλυαρούντες Ορθόδοξοι συνάδελφοι-αδελφοί του ΑΤΥΧΩΣ “υπογράφουν” το θέμα με τον ακροτελεύτειο στίχο από το «Όνομα του Ρόδου» του Umberto Eco: NOMINA NUDA TENEMUS!

Τρία μεγάλα θεμελιακά θέματα και συγχρόνως υποθέσεις προσδιοριστικές του τρόπου πορείας και του επιδιωκόμενου στόχο για την ωφέλεια της Εκκλησίας ως Σώματος εἰς Χριστόν πιστευόντων, ήταν και είναι και έγιναν «Κεφάλαια» (με την Θεολογική έννοια) ασχολίας του Φραγκίσκου.

Πρώτον η κακοποιημένη έννοια της Παραδόσεως, που αντί πυξίδας έγινε και γίνεται… επιτόπιο τροχάδην κουραστικό και αμετακίνητο και μάλιστα σήμερα σε ένα κόσμο που το χαρακτηριστικό του είναι… η ταχύτητα! «Η παράδοση δεν είναι κάτι το εξωτερικό, κάτι που το προσκτάσαι από μακριά»! Δεν είναι μια ιστορική μαρτυρία. Ο ζωντανός φορέας της Παραδόσεως είναι η Εκκλησία. Μόνο από μέσα και μέσα στην Εκκλησία, μονάχα για αυτόν που ζει μέσα στην Εκκλησία η Παράδοση είναι κάτι το χειροπιαστό και αξιόπιστο. Η Παράδοση είναι εικόνα και φανέρωση του Αγίου Πνεύματος που παραμένει στην Εκκλησία. Είναι ένας αδιάκοπος ευαγγελισμός, μια αδιάκοπη και συνεχής αποκάλυψη» (π. Γεωργίου Φλωρόφσκι, Ανατομία Προβλημάτων Πίστεως, Εκδ. Ρηγόπουλος,  μετάφρ. Μελέτιος Καλαμαράς, σελ. 130).

Γραφείο ο Φραγκίσκος στην αυτοβιογραφία του «ΕΛΠΙΔΑ»:

«Η παράδοση δεν είναι ένα άγαλμα. Ούτε ο Χριστός είναι άγαλμα. Ο Χριστός ζει. Παράδοση σημαίνει εξέλιξη.

Παράδοση σήμερα να πηγαίνουμε μπροστά.

Η Εκκλησία δεν μπορεί να είναι σύναξη για αναπόληση “των παλιών καλών εποχών”, που, όπως μας θυμίζει ένας Γάλλος στοχαστής, ο Μισέλ Σερ, έχουν σίγουρα παρέλθει και δεν ήταν αναγκαστικά και τόσο ωραίες από κάθε τους άποψη. Η ευθύνη μας είναι να βαδίζουμε στην δική μας εποχή, να συνεχίζουμε να εξελισσόμαστε στην τέχνη του να συλλαμβάνουμε τις ανάγκες της και να προνοούμε γι’ αυτήν με την δημιουργικότητα του Αγίου Πνεύματος, που είναι πάντα σύνεση στην πράξη.

Εξάλλου, η Εκκλησία δεν είναι βέβαια ούτε μία ορχήστρα όπου όλοι παίζουν τις ίδιες νότες, αλλά στην οποία ο καθένας εκτελεί την δική του παρτιτούρα, και ακριβώς έτσι πρέπει να δημιουργείται η αρμονία. Είναι ωραίο σαν αδέλφια να έχουμε το θάρρος της γνώμης μας, ν’ αντιπαρατιθέμεθα, να λέμε τα πράγματα καταπρόσωπο: ενότητα δε σημαίνει ομοιομορφία. Έπειτα όμως πρέπει πάντα να ξαναβρισκόμαστε γύρω από το ίδιο τραπέζι.»

Σελ. 238 

Και επαναλαμβάνοντας το σχόλιο του συνθέτη και μουσουργού Γκούσταβ Μάλερ, «η Παράδοση δεν είναι λατρεία της στάχτης αλλά το συνδαύλισμα της φωτιάς», επεξηγεί: «Δεν είναι μουσείο η παράδοση, είναι η εγγύηση του μέλλοντος. Η ιδέα της διαρκούς επιστροφής στις στάχτες είναι η νοσταλγία των φονταμενταλιστών, όμως δεν πρέπει να είναι αυτό το αληθινό νόημα της λέξης: αντίθετα, η παράδοση δεν είναι μια ρίζα, απαραίτητη προκειμένου να μπορεί το δέντρο να δίνει πάντα νέους καρπούς» (Πάπα Φραγκίσκου, ΕΛΠΙΔΑ, σελ. 114).

Παράδοση είναι η πηγή καλών καρπών που χρειάζεται “έγνοια” επιλογής και φροντίδας που φυσικά έχει κόπο, όπως επεξηγεί ο Χριστός για «τα καλά δένδρα». Πολλές φορές όμως μια ιδιότυπη οκνηρία επαναπαύεται ψυχολογικά στην άκοπη επανάληψη της πεπατημένης, λες και δεν διάβασε ποτέ το Ευαγγέλιο και την απορριπτική διδασκαλία του Χριστού… «διά τήν παράδοσιν ὑμῶν…» (ΜΑτθ. 15,6-7).

Ο Φραγκίσκος αγωνίστηκε να ελευθερώσει την Εκκλησία από νεκροποιές ριτουαλιστικές «παραδόσεις»… άκαιρες και “ενοχλητικές” στον σημερινό άνθρωπο. Η ευκινησία του Φραγκίσκου ίσως για κάποιους γινόταν ψυχολογική αγωνία μήπως… το παν απωλεσθεί… χωρίς να αντιλαμβάνονται όσοι φοβούνται κάτι τέτοιο, ότι υπογραμμίζουν με μία τέτοια σκέψη και στάση, μια ιδιότυπη εγωιστική “αθεΐα”! Όμως κατά την επιτυχή έκφραση του Αλέξη Χομιακώφ: «Την Παράδοση της Εκκλησίας ούτε την φυλάνε ούτε την γράφουν κάποια πρόσωπα ή έστω ένα πλήθος προσώπων, αλλά το Πνεύμα του Θεού, που ζει στο Εκκλησιαστικό σύνολο» (Αλέξη Χομιακώφ, «Η Εκκλησία είναι μία»).

Η… απογείωση των αντιδράσεων στην ελευθερία της διδαχής και των ενεργειών του Φραγκίσκου ήρθε με την Fiducia Supplicans-«Παράκληση Εμπιστοσύνης», μία διακήρυξη που επέτρεπε την ευλογία «σε ζευγάρια που βρίσκονται σε αντικανονικές καταστάσεις» και δημοσιεύθηκε από την Διδασκαλία της Πίστεως στις 18 Δεκεμβρίου 2023. Σεισμός Αγαδίρ! Θεολογικές ασαφείς αγωνίες. Βιασύνη. Κακή διάθεση. Κόμπλεξ στερητικά. Όλα μαζί έφτιαξαν… “θεολογία” ανυπόστατη, που δεν κατενόησε το περιεχόμενο της διακήρυξης και συγχρόνως όμως… κορυβαντιούσε!

Η Fiducia Supplicans δεν έλεγε τίποτα διαφορετικό από την διδαχή της Εκκλησίας για το Μυστήριο του γάμου. Επικύρωνε τα ισχύοντα. Μάλιστα «απαγόρευε ρητά κάθε χειρονομία–ενέργεια που θα μπορούσε να δώσει εντύπωση σχετικοποίησης του Μυστηρίου και να προκαλέσει σύγχυση». Προσπαθούσε να συνδυάσει την υπεύθυνη φιλανθρωπία και την ποιμαντική διακριτικότητα. Έγινε αφορμή για συγγραφή ενός επεξηγηματικού θεολογικότατου κειμένου από τους επισκόπους της Σκανδιναβίας (Επίσκοπος Τρόντχαΐμ Έρικ Βάρντεν) για την σημασία και τον τρόπο των ευλογιών στην Γραφή και κατ’ επέκταση στην Εκκλησία. Η ανάγνωση αυτού του κειμένου κάνει τον αναγνώστη θεολογικά και ουσιαστικά πλουσιότερο.

Δεύτερο θέμα ο κληρικαλισμός. Αυτό το εγωκεντρικό καρκίνωμα… αυτών που διδάσκουν την ελευθερία από τέτοιους καρκίνους! Εν ονόματι της διδασκαλίας τα όρια «γίνονται τείχη» όσον αφορά την διάκριση ποιμένας και ποίμνιο, και ας φωνάζει ο άγιος Ιωάννης ο Χρυσόστομος ότι η διάκριση είναι στα ανθρώπινα και ότι για τον Θεό… πάντες πρόβατα… αλλά και όσον αφορά την ελευθερία του ποιμνίου η αντίρρηση και αμφισβήτηση, γίνεται «έγκλημα καθοσιώσεως».

Γράφει ο Φραγκίσκος την ομιλία του στην 60ή επέτειο της Β΄ Βατικανής Συνόδου, την Τρίτη 11 Οκτωβρίου 2022:

Η Διοίκηση της Εκκλησίας πρέπει να βρίσκεται ανάμεσα στους ανθρώπους και όχι πάνω από τους ανθρώπους, που είναι το κακό αμάρτημα του κληρικαλισμού που σκοτώνει τα πρόβατα αντί να τα καθοδηγεί ή να τα βοηθά να αναπτυχθούν.Πόσο επίκαιρη παραμένει η Σύνοδος! Μας βοηθά να απορρίψουμε τον πειρασμό να κλειστούμε στα όρια της δικής μας άνεσης και των δικών μας πεποιθήσεων. Μας βοηθά να μιμηθούμε την προσέγγιση του Θεού, την οποία μας περιέγραψε σήμερα ο προφήτης Ιεζεκιήλ: “Αναζητήστε τα χαμένα πρόβατα και οδηγήστε πίσω στο μαντρί τα αδέσποτα, δέστε τους τραυματισμένους και ενισχύστε τους αδύναμους” (βλ. Ιεζεκ 34:16).

Και όταν ο κληρικαλισμός κακοφορμίζει (κακής πηγής, κάκιστος απόγονος!), τότε και οι χριστιανοί… διαιρούνται στο εσωτερικό της Εκκλησίας (Α΄ Κορ. 1,12) γινόμενοι φανατικοί και εξαρτημένοι αντί ελεύθεροι. Γράφει στην ίδια ομιλία:

Πόσο συχνά οι χριστιανοί προτίμησαν να επιλέξουν πλευρές στην Εκκλησία, χωρίς να συνειδητοποιήσουν ότι πλήγωναν την καρδιά της Μητέρας τους! Πόσες φορές προτίμησαν να επευφημούν το δικό τους κόμμα, αντί να είναι υπηρέτες όλων. Να είναι προοδευτικοί ή συντηρητικοί αντί να είναι αδελφοί και αδελφές. Να είναι στα “δεξιά” ή στα “αριστερά”, αντί να είναι με τον Ιησού. Να παρουσιάζονται ως “φύλακες της αλήθειας” ή “πρωτοπόροι της καινοτομίας”, αντί να βλέπουν τους εαυτούς τους ως ταπεινά και ευγνώμονα παιδιά της Αγίας Μητέρας Εκκλησίας. Όλοι μας είμαστε παιδιά του Θεού, όλοι αδελφοί και αδελφές στην Εκκλησία, όλοι μας που απαρτίζουμε την Εκκλησία, όλοι μας. Έτσι θέλει ο Κύριος να είμαστε. Είμαστε τα πρόβατά Του, το ποίμνιό Του, και μπορούμε να είμαστε έτσι μόνο Του μαζί και ως Ένα.

Ρωτούσαν τον “προχθεσινό” άγιο Πιέρ Τζόρτζιο Φρασάτι (1901-1925):

– Είσαι φανατικός;

Και εκείνος απαντούσε στην αναίδεια έξυπνα και θεολογικά:

– Όχι. Παρέμεινα χριστιανός!!

Έτσι και ο πάπας Φραγκίσκος… παρέμεινε χριστιανός μέσα σε μια “θάλασσα” κληρικαλισμού και μονομέρειας.

Τρίτο και διαρκές θέμα, ο ευαγγελισμός του Δυτικού κόσμου… του βαπτισμένου, που όμως δεν είναι χριστιανικός! Έλεγε το Σάββατο 28 Σεπτεμβρίου 2024 στις Βρυξέλλες σε κληρικούς και υποψήφιους κληρικούς:

Ο δρόμος που πρέπει να ακολουθήσουμε είναι ο ευαγγελισμός. Οι αλλαγές της εποχής μας και η κρίση πίστης που βιώνουμε στη Δύση μας έχουν ωθήσει να επιστρέψουμε στο ουσιώδες, δηλαδή στο Ευαγγέλιο. Τα καλά νέα που έφερε ο Ιησούς στον κόσμο πρέπει να διακηρυχθούν και πάλι σε όλους και να αφεθούν να λάμψουν σε όλη τους την ομορφιά. Η παρούσα κρίση, όπως κάθε κρίση, είναι μια στιγμή που δίνεται για να μας συγκλονίσει, να μας κάνει να αναρωτηθούμε και να αλλάξουμε. Είναι μια πολύτιμη ευκαιρία, που στη βιβλική γλώσσα αναφέρεται ως «καιρός», μια ειδική περίσταση, όπως συνέβη στον Αβραάμ, τον Μωυσή και τους προφήτες. Πράγματι, όταν βιώνουμε την ερήμωση, πρέπει πάντα να αναρωτιόμαστε τι μήνυμα θέλει να μας μεταφέρει ο Κύριος. Και τι μας δείχνει αυτή η κρίση; Δείχνει ότι έχουμε μετακινηθεί από έναν χριστιανισμό που βρίσκεται μέσα σε ένα φιλόξενο κοινωνικό πλαίσιο σε έναν «μειονοτικό» χριστιανισμό, ή καλύτερα σε έναν χριστιανισμό της μαρτυρίας. Αυτό απαιτεί το θάρρος να αναλάβουμε μια εκκλησιαστική μεταστροφή για να ενεργοποιήσουμε εκείνους τους ποιμαντικούς μετασχηματισμούς που αφορούν τους καθιερωμένους τρόπους δράσης μας και τη γλώσσα με την οποία εκφράζουμε την πίστη μας, έτσι ώστε να κατευθύνονται πραγματικά στον ευαγγελισμό (βλ. Αποστολική προτροπή Evangelii Gaudium, 27).

Οι ιερείς χρειάζονται επίσης αυτό το θάρρος προκειμένου να είναι ιερείς που δεν συντηρούν ή διαχειρίζονται απλώς μια κληρονομιά του παρελθόντος, αλλά ποιμένες που είναι ερωτευμένοι με τον Χριστό και που προσέχουν να ανταποκρίνονται στις συχνά σιωπηρές απαιτήσεις του Ευαγγελίου καθώς πορεύονται με τον άγιο λαό του Θεού. Με τον τρόπο αυτό, οι ποιμένες περπατούν άλλοτε μπροστά από τους ανθρώπους τους, άλλοτε ανάμεσά τους και άλλοτε πίσω τους. Υπάρχει χώρος για όλους – για όλους! – στην Εκκλησία και κανείς δεν πρέπει να είναι ένα απλό αντίγραφο κάποιου άλλου. Η ενότητα στην Εκκλησία δεν είναι ομοιομορφία, αλλά μάλλον η εύρεση αρμονίας μέσα στην ποικιλομορφία! 

Ο θάνατος του Φραγκίσκου τέλος ξαναβγάζει στην επιφάνεια το σκάνδαλο της διαίρεσης των χριστιανών. Εκκλησία είναι το ἡμεῖς και το ἡμῶν, που σαρκώνεται και εκφράζεται με την θεϊκή υπόδειξη της Κυριακής προσευχής: Πάτερ ἡμῶν… 

Εν προκειμένω αδέλφια γινόμαστε και είμαστε λόγω του κοινού Πατέρα, που «ἐποίησεν ἐξ ἑνός αἵματος πᾶν γένος ἀνθρώπων» και όχι από φιλοτιμία μας. Κι όταν τα αδέλφια από δαιμονική πείραξη συγκρουσθoύν εγωϊστικά και πάψουν να μιλάνε, υπάρχει λογικός άνθρωπος που να ισχυρίζεται ότι, αφού διαιρέθηκαν και δεν μιλάνε, πάψανε να είναι αδέλφια;!

Ατυχώς οι χριστιανοί πλέον, ήδη από πολλών αιώνων είμαστε διηρημένοι. Η διαίρεση των χριστιανών είναι φθορά της Εκκλησίας και καταστροφή ψυχών. Πόνος απαράκλητος! 

Όταν όμως ξέρουμε τι πιστεύουμε, δεν είμαστε αγχωμένοι απολογούμενοι, ούτε βλέπουμε παντού προδότες, εχθρούς, και κινδύνους! Ξέρουμε «ποίου πνεύματος» είμαστε και μπορούμε «διδόναι λόγον περί τῆς ἐν ἡμῖν ἐλπίδος». Δεν είμαστε ανήλικα βρέφη κινδυνεύοντα να παρασυρθούν από κακές παρέες!! Είμαστε διαμορφωτές γνώμης και πίστεως, όταν ξέρουμε τί Θεό λατρεύουμε! Είμαστε οι «ἐν ὀστρακίνοις σκεύεσιν τόν θησαυρόν κατέχοντες» ο οποίος θησαυρός της πίστεως δεν αλλοιώνεται από το φέρον οστράκινο αγγείο! Το ότι δεν είμαστε «ἕν» με τους αδελφούς μας (όπως υπέδειξε επιμένοντας ο Χριστός) αποτελεί σκάνδαλο θανατηφόρο. Το ότι έχουμε μονίμως αρνητισμό στην επικοινωνία με τους χωρισμένους αδελφούς μας, είναι θανατηφόρα αμαρτία, όχι εξασφάλιση καθαρότητας!

Εμείς ας προσευχηθούμε γι’ αυτόν τον άνθρωπο, που στην απορούσα ανθρωπότητα έδειξε ένα πρόσωπο του Χριστού γοητευτικής ομορφιάς και ισορροπίας. «Φανέρωσε ότι το Αποστολικό κήρυγμα δεν διατηρείται απλώς, αλλά ζει εντός της Εκκλησίας. Ότι η έκφραση ʺακολουθώντας τους Πατέρεςʺ δεν σημαίνει απλώς να παραθέτουμε λόγια τους αλλά να αποχτούμε το φρόνημα τους. Ότι η σωτηρία είναι κάτι περισσότερο από την μετάνοια. Είναι γνήσια ανανέωση του ανθρώπου», όπως διδάσκει ο ημέτερος μέγας θεολόγος π. Γεώργιος Φλωρόφσκι (π. Γεωργίου Φλωρόφσκι, «Αγία Γραφή, Εκκλησία, Παράδοσις», Εκδ. Πουρνάρα, σελ. 147, 161).

Ο Χριστός να αναπαύσει, εκ των κόπων του, τον Πάπα Φραγκίσκο, πρεσβείαις και της Πανυμνήτου Αγίας Του Μητρός, της Σωτήριας γέφυρας όλων των ανθρώπων προς Αυτόν (Salus Populi Christiani).

Ας του ζητήσουμε κι εμείς αυτό που εκείνος πάντοτε, κλείνοντας την ομιλία ή το κήρυγμά του, γύρευε από όλους: να προσεύχονται για αυτόν. Ας θυμόμαστε την προσευχή για την ψυχή του και συγχρόνως ας το ζητάμε κι εμείς από αυτόν: Prega per noi, Padre Santissimo.

π. Θεοδόσιος Μαρτζούχος

Πηγή: enoriako.info site του Ενοριακού Κέντρου Αγ. Ιωάννου Χρυσοστόμου Πρεβέζης.