Εκεί όπου κατοικεί το σήμερα / Σκέψεις πάνω στη μέριμνα, τον χρόνο και την εμπιστοσύνη. - γ.χ.γ.

ΚΥΡΙΑΚΗ Γ΄ ΜΑΤΘΑΙΟΥ

Εκεί όπου κατοικεί το σήμερα

Σκέψεις πάνω στη μέριμνα, τον χρόνο και την εμπιστοσύνη.

 γ.χ.γ.

            Υπάρχουν φορές που το σημαντικότερο μέρος ενός κειμένου βρίσκεται ακριβώς εκεί όπου σταματά η δημόσια ανάγνωσή του. Έτσι συμβαίνει και με την ευαγγελική περικοπή της Γ΄ Κυριακής του Ματθαίου. Το λειτουργικό ανάγνωσμα ολοκληρώνεται με την προτροπή «ζητεῖτε πρῶτον τὴν βασιλείαν τοῦ Θεοῦ». Όμως το Ευαγγέλιο συνεχίζει για έναν ακόμη στίχο, έναν στίχο που μοιάζει να συνοψίζει ολόκληρη την προηγούμενη διδασκαλία: «μὴ οὖν μεριμνήσητε εἰς τὴν αὔριον…». Από αυτή την καταληκτική φράση αξίζει να ξαναδιαβάσουμε όλη την περικοπή.

            Αν απομονώσουμε τη λέξη που κυριαρχεί ως υπόγειο, ανήσυχο ρεύμα στο ευαγγελικό απόσπασμα του Ματθαίου (στ΄ 22-33), αυτή είναι η λέξη «μέριμνα». Είναι κρίσιμο, ωστόσο, να διακρίνουμε ανάμεσα στην πρακτική φροντίδα της ζωής και το παραλυτικό άγχος. Το Ευαγγέλιο δεν μας καλεί να αδιαφορήσουμε για το ψωμί, την εργασία ή το αύριο· μας καλεί να μην επιτρέψουμε στην αγωνία να γίνει ο κυρίαρχος της καρδιάς μας. Η μέριμνα δεν είναι απλώς μια σκέψη· είναι η απόπειρα του ανθρώπου να ιδιοποιηθεί τον χρόνο και να ελέγξει ό,τι δεν του ανήκει. Γι' αυτό και η κορύφωση του λόγου του Χριστού συμπυκνώνεται στον τελευταίο στίχο του έκτου κεφαλαίου (Ματθ. στ΄34): «μὴ οὖν μεριμνήσητε εἰς τὴν αὔριον· ἡ γὰρ αὔριον μεριμνήσει τὰ ἑαυτῆς· ἀρκετὸν τῇ ἡμέρᾳ ἡ κακία αὐτῆς».

            Στα αυτιά του σύγχρονου ανθρώπου, η προτροπή αυτή ακούγεται σχεδόν ουτοπική. Πώς είναι δυνατόν να μη μεριμνά κανείς σε έναν κόσμο που μοιάζει να διοικείται από μια άτυπη αλλά απόλυτη «δικτατορία του άγχους»; Το άγχος έχει μετατραπεί σε ολόκληρο σύστημα ζωής, που απαιτεί συνεχή – νευρωτική -  παραγωγικότητα, διαρκή έλεγχο του απρόβλεπτου και αδιάκοπη οχύρωση του μέλλοντος.

            Απέναντι σε αυτή την πίεση, ο Χριστός αντιπροτείνει το μυστήριο της εμπιστοσύνης. Όχι μια παθητική παραίτηση, αλλά μια βαθιά επαναστατική πράξη: την απόφαση να εγκαταλείψει κανείς την ψευδαίσθηση του απόλυτου ελέγχου και να σπάσει τα δεσμά του αύριο.

            Το να αδειάσουμε την καρδιά μας από την αγωνιώδη προτεραιότητα των υλικών αγαθών δεν σημαίνει ότι παραιτούμαστε από την αναζήτηση του αληθινού πλούτου. Η επιθυμία για τον θησαυρό είναι βαθιά ανθρώπινη· το ερώτημα είναι ποιον θησαυρό επιλέγουμε και πού αποφασίζουμε να δέσουμε την καρδιά μας.

            Εδώ ακριβώς ελλοχεύει η παγίδα του βολικού συμβιβασμού. Υπάρχει μια ψεύτικη ειρήνη που γεννιέται από την άνεση, την αδράνεια και την αποδοχή του άδικου, αρκεί να μη διαταραχθεί η προσωπική μας ηρεμία. Η αυθεντική πνευματική ζωή, όμως, δεν οδηγεί σε αυτή τη νωθρότητα. Μας καλεί σε μια δημιουργική ανησυχία, να μη συμφιλιωνόμαστε με το κακό, αλλά να επιδιώκουμε το αγαθό με επιμονή.

            Η εμπιστοσύνη αυτή έχει πάντοτε κόστος. Υπάρχει μια «φτηνή χάρη», μια πίστη που δεν απαιτεί καμία μεταμόρφωση, και υπάρχει η «ακριβή χάρη», που μας καλεί να βαδίσουμε πάνω στα ταραγμένα νερά της αβεβαιότητας. Από αυτή τη σκοπιά, η εμμονική μέριμνα για το αύριο αποκαλύπτεται ως μια κρυφή προσπάθεια του ανθρώπου να γίνει ο απόλυτος κυρίαρχος του χρόνου. Μεριμνώντας πέρα από τα όρια της σημερινής ημέρας, φορτωνόμαστε έναν σταυρό που δεν μας αναλογεί ακόμη και εξαντλούμε τις δυνάμεις μας σε υποθετικά σενάρια.

            Είναι εντυπωσιακό ότι αυτή η πνευματική αλήθεια συναντά τη σύγχρονη ψυχολογία. Σύμφωνα με τη «Θεωρία της Προοπτικής» (Prospect Theory, Daniel Kahneman & Amos Tversky, 1979), ο άνθρωπος δεν αξιολογεί την ευτυχία ή την ευημερία του με βάση ένα απόλυτο, σταθερό επίπεδο, αλλά πάντα σε συνάρτηση με ένα υποκειμενικό σημείο αναφοράς (reference point).

            Αν αυτό το σημείο μετατοπίζεται διαρκώς στις μελλοντικές προσδοκίες, στους φόβους ή στις συγκρίσεις με τους άλλους, τότε η ζωή βιώνεται ως μόνιμη έλλειψη. Ο νους, προγραμματισμένος να αποφεύγει την απώλεια, εγκλωβίζεται σε μια συνεχή προβολή κινδύνων, με αποτέλεσμα το παρόν να μοιάζει πάντοτε ανεπαρκές, πάντα ελλιπές, πάντα απειλούμενο από ένα ασταθές μέλλον.

            Η ευαγγελική προτροπή δεν αρνείται αυτόν τον ανθρώπινο μηχανισμό· τον υπερβαίνει. Μεταθέτει το σημείο αναφοράς από το υποθετικό μέλλον στο παρόν της εμπιστοσύνης. «Αρκετὸν τῇ ἡμέρᾳ ἡ κακία αὐτῆς». Κάθε ημέρα φέρει το δικό της βάρος, αλλά και τη δική της χάρη. Όταν η ψυχή ριζώνει στο παρόν, παύει να ζει με σημείο αναφοράς την υποθετική καταστροφή και αρχίζει να κατοικεί στη συγκεκριμένη πραγματικότητα που της χαρίζεται. Γίνεται η παρούσα αναπνοή, η τρέχουσα δοκιμασία ή η συγκεκριμένη χαρά που καλούμαστε να διαχειριστούμε.

            Αυτό μας οδηγεί σε μια άλλη μεγάλη συνειδητοποίηση: την αιωνιότητα ως παρόν. Η αιώνια ζωή δεν είναι κάτι που αρχίζει μόνο μετά τον θάνατο, αλλά μια ποιότητα ύπαρξης διαθέσιμη ήδη από τώρα. Προϋποθέτει, όμως, την αποδοχή της περατότητάς μας. Αντί να προσπαθούμε να ελέγξουμε τον χρόνο —την πρωταρχική πηγή της μέριμνας— καλούμαστε να αναγνωρίσουμε τα όριά μας και να ζήσουμε το παρόν ως θεϊκό δώρο.

            Η προτροπή να παρατηρήσουμε τα κρίνα του αγρού και τα πετεινά του ουρανού δεν αποτελεί ρομαντική αφέλεια, αλλά υπενθύμιση της σχετικότητας των υλικών μας εμμονών. Παράλληλα, ο Χριστός μιλά για τον «ἁπλοῦν ὀφθαλμό». Ο απλός οφθαλμός δεν είναι μόνο το καθαρό βλέμμα· είναι ο αδιαίρετος οφθαλμός, η ενιαία καρδιά που δεν διχάζεται ανάμεσα στην εμπιστοσύνη και τον φόβο. Αντίθετα, ο πονηρός οφθαλμός είναι ο διχασμένος νους, που πατά στο σήμερα αλλά ζει αιχμάλωτος του αύριο, σκοτεινιάζοντας ολόκληρη την ύπαρξη.

            Αν αναλογιστούμε τη δική μας καθημερινότητα, πόσες από τις αποφάσεις μας δεν λαμβάνονται υπό το κράτος του φόβου μιας μελλοντικής απώλειας και όχι με την ελευθερία της παρούσας αγάπης; Πόσο συχνά θυσιάζουμε τις αυθεντικές μας σχέσεις στον βωμό μιας μελλοντικής εξασφάλισης που, τελικά, μπορεί να μην έρθει ποτέ;

            Η έξοδος από τη δικτατορία του άγχους απαιτεί τη γενναιότητα να μετακινήσουμε το σημείο αναφοράς μας από το άγνωστο και απειλητικό αύριο, στην ασφάλεια μιας ευρύτερης πνευματικής πρόνοιας που ξεδιπλώνεται αποκλειστικά στο τώρα. Σημαίνει να ζούμε το σήμερα με απόλυτη υπευθυνότητα, αλλά χωρίς τη φθορά της μέριμνας. Διότι το αύριο παραμένει μια αχαρτογράφητη υπόθεση· το σήμερα είναι το μόνο έδαφος όπου η ύπαρξη μπορεί να συναντήσει την αλήθειά της.

γ.χ.γ.

ΚΥΡΙΑΚΗ Γ΄ ΜΑΤΘΑΙΟΥ
ΕΥΑΓΓΕΛΙΟ: Μτθ. στ΄ 22 – 33
21 Ιουνίου 2026