«Έριν Μπρόκοβιτς» και «Πράσινος Πατριάρχης» - Του Σεβασμιωτάτου Μητροπολίτη Κλεόπα Σουηδίας

«Έριν Μπρόκοβιτς» και «Πράσινος Πατριάρχης»

Του Σεβασμιωτάτου Μητροπολίτη Κλεόπα Σουηδίας

Πρόσφατα παρακολούθησα την ταινία του 2000 «Erin Brockovich», με πρωταγωνίστρια την Julia Roberts. Αυτή η ταινία δεν είναι απλώς μια δραματική βιογραφική αφήγηση, ένα κινηματογραφικό έργο κοινωνικής ευαισθησίας, αλλά μια ισχυρή καταγγελία της αδικίας που δημιουργείται από την καταστροφή του περιβάλλοντος και, ταυτόχρονα, ύμνος στην ανθρώπινη ικανότητα αντίστασης στην αδικία.

Το περιεχόμενό του είναι εγγενώς συνδεδεμένο με τη σύγχρονη θεολογική οικολογική σκέψη, αγγίζει άμεσα το ζήτημα της προστασίας του περιβάλλοντος και προσφέρει γόνιμο έδαφος για σύγκριση με τις μακροχρόνιες πνευματικές και κοινωνικές προσπάθειες του Οικουμενικού Πατριάρχη Βαρθολομαίου στον ίδιο τομέα.

Η ταινία αφηγείται την αληθινή ιστορία της Erin Brockovich, μιας άνεργης, ανύπαντρη μητέρα τριών παιδιών η οποία, χωρίς ακαδημαϊκή κατάρτιση στη νομική, καταφέρνει να αποκαλύψει ένα από τα μεγαλύτερα περιβαλλοντικά εγκλήματα στην ιστορία των Ηνωμένων Πολιτειών της Αμερικής. Εταιρεία είχε μολύνει τα υπόγεια ύδατα της πόλης Hinkley με εξασθενές χρώμιο, προκαλώντας σοβαρά προβλήματα υγείας στους κατοίκους.

Η Erin Brockovich μάχεται ενάντια στην εταιρική εξουσία που θυσιάζει ανθρώπινη ζωή και περιβάλλον στο όνομα του κέρδους.

Τα κύρια μηνύματα της ταινίας μπορούν να συνοψιστούν ως εξής:

α) Η ρύπανση του περιβάλλοντος δεν αποτελεί αφηρημένο πρόβλημα, αλλά επηρεάζει άμεσα τον άνθρωπο, την υγεία και την αξιοπρέπειά του.

β) Η αλήθεια και η υπευθυνότητα μπορούν να υπερισχύσουν ακόμη και πάνω από εξαιρετικά ισχυρά οικονομικά συμφέροντα. Το απλό άτομο μπορεί να γίνει παράγοντας αλλαγής όταν ενεργεί με ακεραιότητα, συνείδηση και υπευθυνότητα.

γ) Η κοινωνική δικαιοσύνη και η περιβαλλοντική δικαιοσύνη είναι άρρηκτα συνδεδεμένες.

Μέσα από τον αγώνα της, η Erin Brockovich υπερασπίζεται το δικαίωμα των ανθρώπων σε ένα καθαρό και ασφαλές περιβάλλον. Η στάση της έχει ισχυρή ηθική διάσταση: η ρύπανση παρουσιάζεται όχι μόνο ως νομικό αδίκημα, αλλά ως βαθιά ανθρώπινη αδικία.

Σε διαφορετικό πλαίσιο, παρόμοιο ηθικό περιεχόμενο, το έργο του Οικουμενικού Πατριάρχη Βαρθολομαίου ανέδειξε διεθνώς τη σημασία της προστασίας της Δημιουργίας.

Ο Πατριάρχης Βαρθολομαίος ήταν ο θρησκευτικός ηγέτης που χαρακτήρισε ρητά την περιβαλλοντική ρύπανση ως «αμαρτία. ” Χρησιμοποιώντας αυτόν τον όρο, απέδωσε στο οικολογικό ζήτημα όχι μόνο μια κοινωνική ή επιστημονική, αλλά μια βαθιά πνευματική και ηθική διάσταση.

Στις διευθύνσεις του έχει τονίσει μεταξύ άλλων: «Το να διαπράττεις έγκλημα κατά της φύσης είναι αμαρτία, γιατί καταστρέφουμε το δώρο του Θεού στην ανθρωπότητα. ” "Το να καταστρέφεις το φυσικό περιβάλλον σημαίνει να αμαρτάνεις ενάντια στον Θεό, ενάντια στον πλησίον μας και ενάντια στις μελλοντικές γενιές. ” “Η γη δεν μας ανήκει. Μας δόθηκε ως δώρο, το οποίο είμαστε υποχρεωμένοι να παραδώσουμε ανέπαφο σε εκείνους που μας κυνηγούν. ” “Ο κόσμος δεν μας ανήκει· μας έχει ανατεθεί ως δώρο για τη διαχείριση, όχι για εκμετάλλευση. ”

Το οικολογικό του όραμα δεν περιορίζεται σε ηθικές προτροπές αλλά είναι θεολογικά θεολογικά. Το ανθρώπινο ον είναι διαχειριστής της Δημιουργίας, όχι ο κύριος της. Ως εκ τούτου, η κατάχρηση των φυσικών πόρων δεν συνιστά απλώς ένα οικολογικό λάθος, αλλά μια πνευματική απόκλιση.

Σύμφωνα με τον Πατριάρχη Βαρθολομαίο, η οικολογική κρίση δεν είναι απλώς μια τεχνολογική αποτυχία, αλλά μια πνευματική διαστρέβλωση της σχέσης της ανθρωπότητας με τον κόσμο.

Το διεθνές περιβαλλοντικό συμπόσιο που διοργάνωσε για θάλασσες, ποτάμια και οικοσυστήματα σε όλο τον κόσμο είχε ως στόχο, όπως επανειλημμένα δήλωσε, «να αφυπνίσει τη συνείδηση της ανθρωπότητας στην ιερότητα της Δημιουργίας. ” Δεν είναι απλώς ενημερωτικές πρωτοβουλίες, αλλά μια συνεκτική θεολογική πρόταση. Η ανθρωπότητα δεν είναι ο ιδιοκτήτης της φύσης αλλά ο επιστάτης της.

Για το λόγο αυτό, δίκαια του έχει δοθεί διεθνώς ο τίτλος «ο Πράσινος Πατριάρχης! ”

Η οικολογική θεολογία και η ευαισθησία του Πατριάρχη Βαρθολομαίου δεν αποτελούν σύγχρονη εφεύρεση αλλά έχουν τις ρίζες τους στη Βιβλική και Πατριστική Παράδοση της Εκκλησίας.

Στο Βιβλίο της Γένεσης διαβάζουμε: «Και ο Θεός είδε όλα όσα είχε φτιάξει, και ιδού, ήταν πολύ καλό» (Γεν. 1:31). Η δημιουργία είναι εκ φύσεως καλή και ιερή, παρουσιάζεται ως ιερό δώρο, όχι ως αντικείμενο αυθαίρετης εκμετάλλευσης. Η ανθρωπότητα τοποθετείται στον Παράδεισο «για να την καλλιεργεί και να την διατηρεί» (Γεν. 2:15), δηλαδή όχι για να την καταστρέφει και να την λεηλατεί, αλλά για να την καλλιεργεί και να την προστατεύει.

Οι Πατέρες της Εκκλησίας επιβεβαιώνουν αυτή την κατανόηση. Ο Άγιος Βασίλειος ο Μέγας, στο «Εξαήμερον» του παρουσιάζει τη φύση ως χώρο εκδήλωσης της σοφίας του Θεού (θεοφάνια) και καλεί την ανθρωπότητα να σεβαστεί κάθε πλάσμα: «Εκ του ορατού, το αόρατο γίνεται κατανοητό. ” Η δημιουργία οδηγεί την ανθρωπότητα στη γνώση του Θεού και επομένως απαιτεί ευλάβεια, όχι περιφρόνηση.

Ο Άγιος Ιωάννης ο Χρυσόστομος καταδικάζει την απληστία και την καταχρηστική εκμετάλλευση των αγαθών, τονίζοντας ότι ο κόσμος ανήκει σε όλους και όχι σε λίγους: «Η φύση δεν πάσχει από έλλειψη· μάλλον, είναι η ανθρώπινη απληστία που είναι ανεπαρκής. ” Το πρόβλημα δεν είναι η δημιουργία αλλά η ανθρώπινη πλεονεξία.

Ο Άγιος Μάξιμος ο Ομολογητής βλέπει όλη τη δημιουργία ως έναν ενιαίο οργανισμό, στον οποίο η ανθρώπινη αμαρτία διαταράσσει την αρμονία του συνόλου. Θεωρεί την ανθρωπότητα ως τον δεσμό της ενότητας όλης της δημιουργίας. Η ανθρωπότητα καλείται να ενώσει τη δημιουργία με τον Θεό, όχι να την διαλύσει.

Ο Άγιος Ισαάκ ο Σύρος εκφράζει μια βαθιά συγκινητική οικολογική πνευματικότητα: «Μια φιλεύσπλαχνη καρδιά καίγεται από αγάπη για το σύνολο της δημιουργίας... για τους ανθρώπους, για τα ζώα, για τα πουλιά, για κάθε πλάσμα. ” Αυτές οι λέξεις αντηχούν άμεσα στη σύγχρονη οικολογική ευαισθησία.

Υπό αυτό το πρίσμα, η οικολογική κρίση δεν είναι απλώς ένα τεχνικό πρόβλημα, αλλά μια πνευματική κρίση στη σχέση της ανθρωπότητας με τον Θεό, τον κόσμο και τον πλησίον.

Είναι εντυπωσιακό το γεγονός ότι αυτή η ίδια θεμελιώδης ιδέα επανεμφανίζεται στη σύγχρονη θεολογία, φιλοσοφία και επιστήμη. Ο αείμνηστος καθηγητής Χρήστος Γιανναράς σημείωσε ότι η σύγχρονη ανθρωπότητα μετατρέπει τη φύση σε αντικείμενο κατανάλωσης, χάνοντας τη σχέση κοινωνίας μαζί της. Η οικολογική κρίση, στη σκέψη του, είναι καρπός ενός πολιτισμού αποκομμένου από το ήθος της ευχαριστικής σχέσης με τον κόσμο.

Ο αείμνηστος Μητροπολίτης Ιωάννης (Ζιζιούλας) Περγάμου τόνισε ότι η οικολογική κρίση είναι πρωτίστως κρίση πολιτισμού και σχέσης, όχι απλώς περιβαλλοντικό πρόβλημα.

Ο βιολόγος Ε. Ο. Ο Wilson, ένας από τους σημαντικότερους επιστήμονες της βιοποικιλότητας, υποστήριξε ότι η ανθρωπότητα φέρει ηθική ευθύνη απέναντι σε κάθε μορφή ζωής, όχι μόνο για λόγους επιβίωσης αλλά για λόγους εγγενούς αξίας.

Η περιβαλλοντολόγος Rachel Carson, στο εμβληματικό της έργο «Silent Spring», έδειξε ότι η ανθρώπινη αλαζονεία προς τη φύση αναπόφευκτα οδηγεί στην αυτοκαταστροφή.

Ο φιλόσοφος Hans Jonas διατύπωσε την «Αρχή της Ευθύνης», σύμφωνα με την οποία κάθε ανθρώπινη ενέργεια πρέπει να λαμβάνει υπόψη τις συνέπειες της για τις μελλοντικές γενιές και για τον πλανήτη.

Ακόμα και εκτός θρησκευτικού πλαισίου, η σύγχρονη επιστημονική σκέψη αναγνωρίζει όλο και περισσότερο ότι η οικολογική κρίση είναι ηθικό ζήτημα παγκόσμιας ευθύνης.

Παρόλο που η Έριν Μπρόκοβιτς ενεργεί σε νομικό και κοινωνικό επίπεδο, ενώ ο Πατριάρχης Βαρθολομαίος λειτουργεί σε πνευματικό και θεολογικό επίπεδο, αυτές οι δύο προσεγγίσεις συγκλίνουν σε βασικά σημεία.

Η Έριν Μπρόκοβιτς εκφράζει, σε κοσμικό επίπεδο, την ίδια ηθική ανησυχία που διατυπώνει ο Πατριάρχης Βαρθολομαίος στη θεολογική γλώσσα.

Και οι δύο καταγγέλλουν την περιβαλλοντική ρύπανση ως μορφή αδικίας.

Και οι δύο υπερασπίζονται τα θύματα: ευάλωτες κοινότητες, μελλοντικές γενιές και τον ίδιο τον πλανήτη.

Και οι δύο εκδίδουν έκκληση για προσωπική ευθύνη και συλλογική αφύπνιση.

Και στις δύο περιπτώσεις, η προστασία του περιβάλλοντος συνδέεται με την ηθική συνείδηση και την ανθρώπινη αξιοπρέπεια.

Η Erin Brockovich υπερασπίζεται τους ανθρώπους που έχουν υποστεί περιβαλλοντική μόλυνση, ενώ ο Πατριάρχης Βαρθολομαίος υπερασπίζεται το σύνολο της δημιουργίας ως θύμα της ανθρώπινης αλαζονείας.

Η ταινία «Erin Brockovich» λειτουργεί ως σύγχρονη κοινωνική παραβολή. Αποκαλύπτει ότι η περιβαλλοντική αδικία είναι μια μορφή αμαρτίας κατά της ανθρωπότητας, ενώ ο Οικουμενικός Πατριάρχης δίνει το ίδιο θέμα θεολογικό βάθος· η οικολογική κρίση είναι πνευματική κρίση.

Η Erin Brockovich και το έργο του Οικουμενικού Πατριάρχη Βαρθολομαίου, αν και προέρχεται από διαφορετικές σφαίρες, συγκλίνουν σε ένα κοινό μήνυμα: η προστασία του περιβάλλοντος είναι μια πράξη δικαιοσύνης, ευθύνης και βαθιάς ηθικής σημασίας. Η ρύπανση δεν καταστρέφει μόνο τη φύση, πληγώνει την ανθρωπότητα και προσβάλλει την ίδια τη Δημιουργία.

Η ταινία αποτελεί μια σύγχρονη αφήγηση ηθικής πάλης. Το περιεχόμενό του ξεπερνά τα όρια της κοινωνικής διαμαρτυρίας και εγείρει βαθύτερα ερωτήματα για τη σχέση της ανθρωπότητας με τη φύση, την ευθύνη και τη δικαιοσύνη.

Το μήνυμά του αποκτά ακόμα μεγαλύτερο βάθος όταν τίθεται σε διάλογο με το έργο του Οικουμενικού Πατριάρχη Βαρθολομαίου, της Πατριστικής Θεολογίας και της σύγχρονης πνευματικής και επιστημονικής σκέψης, επειδή όλα συγκλίνουν σε ένα θεμελιώδες σημείο· η καταστροφή της φύσης δεν είναι απλώς ένα τεχνικό λάθος αλλά μια βαθιά αποτυχία της ανθρώπινης συνείδησης.

Η ταινία αποκαλύπτει την ανθρώπινη διάσταση της οικολογικής αδικίας. Η Θεολογία προσφέρει το πνευματικό της βάθος. Η επιστήμη επιβεβαιώνει τις καταστροφικές συνέπειες. Μαζί σχηματίζουν ένα ισχυρό κάλεσμα για υπευθυνότητα.

Σε έναν κόσμο όπου η οικολογική κρίση εντείνεται, τέτοιες φωνές -είτε προέρχονται από τον κινηματογράφο είτε από την Εκκλησία- μας υπενθυμίζουν ότι η ευθύνη για το μέλλον του πλανήτη δεν είναι επιλογή αλλά καθήκον. Η ανθρωπότητα δεν καλείται να είναι τύραννος και παραβάτης της φύσης, αλλά ταπεινός φύλακας ενός θείου και ανεκτίμητου δώρου.