Ο Ρελατιβισμός, η εξόδιος ακολουθία, και η καύση των νεκρών - Μητροπολίτης Χονγκ Κονγκ Νεκτάριος

 

Ο Ρελατιβισμός, η εξόδιος ακολουθία, και η καύση των νεκρών

Μητροπολίτης Χονγκ Κονγκ Νεκτάριος

Ο ρελατιβισμός (σχετικισμός) είναι μια φιλοσοφική και ιδεολογική άποψη που υποστηρίζει ότι η αλήθεια, η ηθική και οι αξίες δεν είναι απόλυτες ή αμετάβλητες, αλλά σχετικές με παράγοντες όπως το πολιτισμικό πλαίσιο, τον χρόνο, τις κοινωνικές συνθήκες ή τις προσωπικές εμπειρίες. Σε απλά λόγια, σύμφωνα με τον ρελατιβισμό, «όλα είναι σχετικά» – δεν υπάρχουν σταθερές αλήθειες, αλλά εξαρτώνται από το πώς τα βλέπει ο καθένας ή η εποχή.

Στη σύγχρονη θεολογία, ο ρελατιβισμός εμφανίζεται συχνά με αρνητική σημασία, ιδιαίτερα σε παραδοσιακές προσεγγίσεις, όπως η Ορθόδοξη και η Ρωμαιοκαθολική. Ο Πάπας Βενέδικτος XVI, χαρακτήρισε το φαινόμενο ως «δικτατορία του ρελατιβισμού» επειδή υπονομεύει τις απόλυτες αλήθειες της Αποκάλυψης, της Γραφής και της Παράδοσης. Αντί να βασίζεται σε θεμελιώδεις θεολογικές αρχές, ο ρελατιβισμός προωθεί μια υποκειμενική ερμηνεία, όπου η θρησκεία προσαρμόζεται στις κοινωνικές τάσεις. Αυτό μπορεί να οδηγήσει σε αμφισβήτηση βασικών δογμάτων, όπως η Ανάσταση ή η ιερότητα του σώματος, κάνοντας τη θεολογία «ευέλικτη» αλλά αποστασιοποιημένη από την εν Χριστώ Αποκάλυψη. Σε «προοδευτικές θεολογίες», όλες οι θρησκείες θεωρούνται εξίσου έγκυρες ανάλογα με το πλαίσιο, κάτι που επικρίνεται ως αμφισβήτηση της μοναδικότητας της Χριστιανικής πίστεως.

Στην Ορθοδοξία, θεολόγοι όπως ο Χρήστος Γιανναράς βλέπουν τον ρελατιβισμό ως άρνηση της αλήθειας ως «γεγονότος» και προσωπικής σχέσης με τον Θεό, μετατρέποντάς την σε απλή «γνώμη».

Αυτή η αρνητική διάσταση του ρελατιβισμού φαίνεται ξεκάθαρα στο επιχείρημα ορισμένων κληρικών και λαϊκών θεολόγων σχετικά με την αποτέφρωση (καύση) νεκρών και την τέλεση εξοδίου ακολουθίας. Λένε: «Σε 10 χρόνια, όλοι θα έχουν συνηθίσει την πρακτική, και θα θεωρείται θεμιτή και αποδεκτή από την Ορθόδοξη Εκκλησία». Αυτό το σχήμα επιχειρηματολογίας παραπέμπει σε ηθικό σχετικισμό, επειδή κριτήριο γίνεται η κοινωνική εξοικείωση. Η αλήθεια δεν βασίζεται στην Παράδοση (Γραφή, Πατέρες, Σύνοδοι), αλλά στη «συνήθεια» και τον χρόνο. Αν η κοινωνία «συνηθίσει» κάτι, γίνεται «σωστό» – μία λογική που αγνοεί ότι η Εκκλησία δεν λειτουργεί με δημοσκοπήσεις ή τάσεις.

Ωστόσο, η Ορθόδοξη Παράδοση αντικρούει τη ρελατιβιστική αντίληψη. Το σώμα είναι «ναός του Αγίου Πνεύματος» (Α' Κορ. 6:19), και η ταφή μιμείται την ταφή του Χριστού (Ματθ. 27:59-60), διδάσκοντας την Γενική Ανάσταση (Α' Κορ. 15:42-44). Η καύση, συνδεδεμένη ιστορικά με τον παγανισμό και την απαξίωση του σώματος, απορρίπτεται. Οι Πατέρες της Εκκλησίας δεν «αποδέχθηκαν» αιρέσεις επειδή ήταν δημοφιλείς – τις πολέμησαν. Αν σε 10 χρόνια η καύση γίνει «αποδεκτή και συνηθισμένη πρακτική», η Εκκλησία θα συνεχίσει να την απορρίπτει, πιστή στην αμετάβλητη αλήθεια του Χριστού.