"Παγκόσμια Ημέρα Ελληνικής Γλώσσας" - ΘΑΝΑΣΗΣ Ν. ΠΑΠΑΘΑΝΑΣΙΟΥ

Δύει η "Παγκόσμια Ημέρα Ελληνικής Γλώσσας", κι ολημερίς πάλευε η καρδιά μου με την ενθύμηση ανθρώπων που πάλεψαν πολύ για να γίνουν συμπαίχτες της επικοινωνίας σε αυτή την γλώσσα... Μια τέτοια πάλη είναι ιλιγγιώδης, και πολλοί δεν πρόκειται ποτέ να υποψιαστούν τον ίλιγγό της. Χρειάζεται γαρ να χαμηλώσεις τα δικά σου ντεσιμπέλ για να ακούσεις την αγωνία και να νιώσεις την ψυχάρα ανθρώπων που πάλεψαν πολύ για να γίνουν συμπαίχτες της επικοινωνίας σε αυτή την γλώσσα...

Καρδιά είναι αυτή, και δεν τα αντέχει όλα. Θα γράψω λοιπόν εδώ μόνο μια κουβέντα, μόνο για έναν από τους ανθρώπους αυτούς. Για άλλους, ίσως άλλοτε...

Στο οικογενειακό τραπέζι, κάπου γύρω στο 1970, που ήμασταν παιδιά, είχαμε μουσαφίρισσα και ομοτράπεζη την γιαγιά μας την Μαρία, από τη μεριά της μάνας μας. Λέω κάποια στιγμή σε μια αδερφή μου: "Δώσε μου την ΕΚΜΑ" (ήταν η μουστάρδα που έπαιρναν τότε οι γονείς μας), και η καλή μας η γιαγιά σπεύδει και μου δίνει ψωμί!... Πάει μετά η κουβέντα στον πόλεμο του Βιετνάμ, που τότε ήταν σε εξέλιξη, και η γιαγιά μας πήγε να μας φέρει βούτυρο ΒΙΤΑΜ.

Στιγμές από την πάλη ανθρώπων με ψυχάρα. Ανθρώπων μεθόριων κυριολεκτικά. Όχι παίξε - γέλασε.

Η γιαγιά μού έδωσε ψωμί, γιατί στα Τούρκικα το ψωμί είναι εκμέκ. Και μας έδωσε Βιτάμ διότι, ούσα άνθρωπος που μόνο τους αριθμούς γνώριζε (κι όχι ανάγνωση και γραφή), ήταν ενός πολιτισμού της μοιρασιάς. Πού να διάβαζε εφημερίδες για βόμβες ναπάλμ...

Η γιαγιά Μαρία είχε γεννηθεί κοντά στο Ικόνιο. Ήταν περίπου 10 ετών όταν η φαμίλια της λειψή (με τον πατέρα χαμένο σε πορεία εξόντωσης) ξεριζώθηκε και, μετά από πέρασμα από το συριακό Χαλέπι και την Κέρκυρα, κατέληξε στον Πειραιά. Απταίστως τουρκόφωνη και ολόψυχα Ορθόδοξη, έμεινε μέχρι το τέλος της ζωής της (το 1985) με σπασμένα Ελληνικά. Αλλά ταυτόχρονα με ένα αισθητήριο που χρειάζεται να χαμηλώσεις τα δικά σου ντεσιμπέλ για να το νιώσεις. Η γιαγιά Μαρία δεν με είπε ποτέ Θανάση. Όχι από ιδεολογική άποψη, αλλά από αυτό που αυθόρμητα ζούσε, από αυτά με τα οποία είχε ζυμωθεί (έχω ξαναγράψει γι' αυτό). Με έλεγε Αθανάση. Ήταν το πιο πετυχημένο υποκοριστικό του Αθανάσιος: Λαϊκότροπο, δίχως να χάνει το πολύτιμο στερητικό α-

Η μικτή -συχνά υβριδική- γλώσσα της γιαγιάς Μαρίας εξέφραζε μια βαθιά πίστη τίγκα στην θεολογία της προκοπής: Πίστη στον σπλαχνικό Θεό (πάνω απ' όλα έτσι αντιλαμβανόταν τον Θεό. Τι μπαμπούλα και πράσινα άλογα...). Και μας έλεγε πως αν χτυπήσει την πόρτα σου φτωχός, μην τον διώξεις. "Μπορεί να είναι", μας έλεγε, "ο Χριστός μεταμορφωμένος". Θεολογία της σάρκωσης, θα διορθώναμε εμείς οι τάχα μορφωμένοι. Θεολογία που δεν άφηνε χαραμάδες για μισαλλοδοξία. Όπως το Πάσχα στο Ικόνιο, όπου η μάνα της έδινε τσουρέκι και κόκκινα αυγά στις Τούρκισσες γειτόνισες που της ζητούσαν...

Είμαι βέβαιος ότι ο Θεός, που μιλά πάντα τη γλώσσα του συνομιλητή του, θα έχει την γιαγιά Μαρία στο τραπέζι του με καλό, ζυμωτό Εκμέκ και με κρασί απ' το πλευρό Του...

Για άλλους, μπορεί να μαρτυρήσω άλλοτε... Αλλά εκεί, αν αντέξει η καρδιά...

ΘΑΝΑΣΗΣ Ν. ΠΑΠΑΘΑΝΑΣΙΟΥ / 9-2-2026

YΓ¨ Η ζωγραφιά, του Matthias Stom (π.1600), https://www.artsy.net/artist/matthias-stom