Οι γυναίκες είναι σαν τα φακελάκια του τσαγιού...

  Νέα Υόρκη, 1952. Η αίθουσα τοκετού ήταν ένα πεδίο μάχης, γεμάτο με την αδρεναλίνη και την αγωνία. Μόλις είχε γεννηθεί ένα μωρό, αλλά η κραυγή που όλοι περίμεναν δεν ακούστηκε ποτέ. Το νεογέννητο ήταν μπλε, άσφυγμο, μια τρομακτική σιωπή. Ο πανικός άρχιζε να σκεπάζει σαν ομίχλη τα μάτια του ιατρικού προσωπικού. Κοιτάχτηκαν, με την αποτυχία να κρέμεται στον αέρα. Ήδη, κάποιοι είχαν αρχίσει να εγκαταλείπουν.

Και τότε, μια φωνή, σταθερή σαν βράχος μέσα στο χαοτικό ωκεανό, έκοψε την αμηχανία:
«Ας βαθμολογήσουμε το μωρό».

Η γυναίκα που μίλησε ήταν η Δρ. Βιρτζίνια Άπγκαρ. Εκείνη η απλή, σχεδόν καθημερινή φράση, ήταν η σπίθα που θα άλλαζε για πάντα την ιατρική και θα χάριζε ζωή σε εκατομμύρια πλάσματα.

Η πορεία της Βιρτζίνια ως εκείνη τη στιγμή δεν ήταν στρωμένη με ροδοπέταλα. Το όνειρό της ήταν να γίνει χειρουργός. Μα η δεκαετία του ’40 ήταν σκληρή για τις γυναίκες που τολμούσαν να ονειρεύονται νυστέρι. Οι πόρτες των χειρουργείων ήταν ερμητικά κλειστές, σφραγισμένες με την προκατάληψη. Της το είπαν ωμά: κανένα νοσοκομείο δεν θα προσλάμβανε γυναίκα χειρουργό. Άλλοι θα είχαν παραιτηθεί, θα είχαν μαραζώσει. Εκείνη, όμως, απλά προσάρμοσε την πυξίδα της. Στράφηκε στην αναισθησιολογία. Μια στροφή που δεν ήταν υποχώρηση, αλλά μια νέα αφετηρία για ένα ταξίδι που θα έσωζε εκατομμύρια ψυχές.

Εργαζόμενη στη μαιευτική κλινική του Columbia-Presbyterian, η Άπγκαρ βίωνε καθημερινά μια σιωπηλή τραγωδία. Έβλεπε νεογέννητα, μέσα σε λίγα λεπτά από την έλευσή τους στον κόσμο, να σβήνουν σαν κεράκια. Οι γιατροί δεν είχαν κανένα κοινό κώδικα, καμία κοινή γλώσσα για να κρίνουν αν ένα μωρό κινδύνευε ή ήταν απλά ληθαργικό. Ήταν ένα παιχνίδι εικασιών, διαίσθησης και συχνά, μοιραίας καθυστέρησης. Δεν υπήρχε σύστημα, δεν υπήρχε κανόνας, μόνο το ένστικτο που συχνά αποτύγχανε όταν οι δείκτες έπεφταν.

Ένα πρωινό του 1952, η Άπγκαρ αποφάσισε να τελειώνει με αυτή την αβεβαιότητα. Κάθισε με ένα κομμάτι χαρτί και ένα στυλό. Μόνη. Και εκεί, πάνω σε εκείνο το λευκό χαρτί, γέννησε ένα θαύμα. Δημιούργησε μια απλή, πενταβάθμια δοκιμασία για την αξιολόγηση της υγείας ενός νεογνού, κοιτάζοντας πέντε ζωτικά σημεία: τον καρδιακό ρυθμό, την αναπνοή, τον μυϊκό τόνο, την αντανακλαστική απάντηση και το χρώμα του δέρματος. Το ονόμασε «Βαθμολογία Άπγκαρ» (Apgar Score).

Η ιατρική κοινότητα δεν την αποδέχτηκε απλά. Την αγκάλιασε με πάθος. Μέσα σε μια δεκαετία, σχεδόν κάθε νοσοκομείο στις Ηνωμένες Πολιτείες είχε υιοθετήσει τη μέθοδό της. Για πρώτη φορά, οι γιατροί είχαν μια παγκόσμια γλώσσα για να καταλάβουν την κραυγή βοήθειας ενός βρέφους. Ήξεραν πλέον με βεβαιότητα πότε να επέμβουν, πότε να παλέψουν. Η βρεφική θνησιμότητα κατακρημνίστηκε. Μελέτες έδειξαν ότι η εφαρμογή της μείωσε τους θανάτους σε ομάδες υψηλού κινδύνου έως και 40-50%. Βρέφη που στο παρελθόν θα είχαν εγκαταλειφθεί στη μοίρα τους, χαμένα σε μια γκρίζα ζώνη αμφιβολίας, ξαφνικά ανασταίνονταν. Η βαθμολογία έδινε την άδεια για τη μάχη.

Η Βιρτζίνια Άπγκαρ, όμως, δεν σταμάτησε εκεί. Πήρε πτυχίο Δημόσιας Υγείας και εργάστηκε ακούραστα για το Ίδρυμα March of Dimes, ταξιδεύοντας σε όλο τον κόσμο ως υπέρμαχος των δικαιωμάτων μητέρων και παιδιών. Γκρέμιζε τα εμπόδια, όχι φωνάζοντας, αλλά με την αδιαμφισβήτητη ικανότητά της. Ήταν πάντα η πιο έτοιμη, η πιο ενημερωμένη, η πιο ουσιαστική παρουσία σε κάθε δωμάτιο.

Κάποτε, όταν τη ρώτησαν πώς κατάφερε να ανθίσει σε έναν κόσμο που δεν την ήθελε, εκείνη χαμογέλασε με εκείνο το γνωστό, ήρεμο χαμόγελο γνώσης. Εξήγησε την ανθεκτικότητά της με μια φράση που έγινε θρύλος:
«Οι γυναίκες είναι σαν τα φακελάκια του τσαγιού. Ποτέ δεν ξέρεις πόσο δυνατές είναι, μέχρι να μπουν στο καυτό νερό.»

Η Δρ. Βιρτζίνια Άπγκαρ έφυγε από τη ζωή το 1974, αλλά το έργο της παραμένει παντού γύρω μας, αόρατο μα ουσιαστικό σαν τον αέρα. Κάθε δύο δευτερόλεπτα, κάπου στον πλανήτη, ένα μωρό παίρνει την πρώτη του ανάσα. Και εκείνη τη στιγμή, ένας γιατρός ή μια μαία υπολογίζει σιωπηλά μια βαθμολογία. Ελέγχει, μετράει, αποφασίζει.