Κυριακή του Πάσχα: - Μητροπολίτης Χονγκ Κονγκ Νεκτάριος

Κυριακή του Πάσχα: Ιωάννης 1:1–17

Μητροπολίτης Χονγκ Κονγκ Νεκτάριος

Η περικοπή Ιωάννης 1:1–17, που διαβάζεται στην Αναστάσιμη Θεία Λειτουργία, είναι το θεολογικό «κλειδί» για να κατανοηθεί το Πάσχα όχι μόνο ως ιστορικό γεγονός, αλλά ως φανέρωση του ίδιου του Θεού μέσα στην ιστορία. Η Εκκλησία δεν αρχίζει την αναστάσιμη χαρά από τον κενό τάφο, αλλά από την αιώνια αρχή: «Ἐν ἀρχῇ ἦν ὁ Λόγος». Έτσι δηλώνεται ότι ο Αναστάς Χριστός δεν είναι απλώς ένας δίκαιος άνθρωπος που δικαιώθηκε από τον Θεό, αλλά ο προαιώνιος Υιός, ο Λόγος του Πατρός, ομοούσιος με Αυτόν: «καὶ Θεὸς ἦν ὁ Λόγος».

Ο Ευαγγελιστής τονίζει ότι «πάντα δι’ αὐτοῦ ἐγένετο». Η κτίση δεν είναι προϊόν τυφλής ανάγκης, αλλά καρπός θελήσεως και αγάπης του Τριαδικού Θεού. Εδώ βρίσκεται και η βάση της πασχαλινής ελπίδας: Εκείνος που δημιούργησε τα πάντα, είναι ο ίδιος που ανακαινίζει τα πάντα με την Ανάστασή Του. Η Ανάσταση δεν είναι μια απλή επιστροφή στη βιολογική ζωή, αλλά η είσοδος της κτίσης σε νέα κατάσταση ύπαρξης, σε σχέση κοινωνίας με τον Δημιουργό.

«Ἐν αὐτῷ ζωὴ ἦν, καὶ ἡ ζωὴ ἦν τὸ φῶς τῶν ἀνθρώπων». Η ζωή δεν είναι κάτι που ο Χριστός «δίνει» εξωτερικά· είναι Αυτός ο ίδιος η Ζωή. Στην Ορθόδοξη εμπειρία, η σωτηρία δεν νοείται κυρίως ως νομική απαλλαγή, αλλά ως θεραπεία και θέωση: η αποκατάσταση της ανθρώπινης ύπαρξης με μετοχή στη ζωή του Θεού. Το «φῶς» δεν είναι ηθική ιδέα ή διανοητική γνώση, αλλά άκτιστη ενέργεια του Θεού που φωτίζει τον άνθρωπο και τον κάνει ικανό να επικοινωνεί με Αυτόν.

Το σκοτάδι «οὐ κατέλαβεν» το φως. Η φράση δηλώνει και νίκη και κρίση: το σκότος ούτε μπόρεσε να το σβήσει, ούτε να το κατανοήσει. Με την Ανάσταση φανερώνεται ότι ο θάνατος δεν έχει τον τελευταίο λόγο. Το Πάσχα γίνεται έτσι αποκάλυψη ότι το φως του Χριστού είναι ακατάλυτο, ακόμη κι όταν φαίνεται να σκεπάζεται από τον σταυρό και τον τάφο.

Ο Ιωάννης ο Πρόδρομος παρουσιάζεται ως μάρτυρας: «ἦλθεν εἰς μαρτυρίαν». Η πίστη υπάρχει μέσα στην Εκκλησία ως μαρτυρία: από τους Προφήτες, τον Πρόδρομο, τους Αποστόλους, τους Μάρτυρες, τους Αγίους. Δεν είναι ιδιωτική επινόηση, αλλά συμμετοχή σε ζωντανή παράδοση εμπειρίας του Αναστάντος Χριστού.

Κορύφωση του Ευαγγελικού αναγνώσματος είναι το γεγονός ότι: «ὁ Λόγος σὰρξ ἐγένετο». Η ενανθρώπηση είναι ο δρόμος της σωτηρίας: ο Θεός προσλαμβάνει την ανθρώπινη φύση για να τη θεραπεύσει εκ των έσω. Κατά τον άγιο Αθανάσιο, ο Λόγος έγινε άνθρωπος «ἵνα ἡμεῖς θεοποιηθῶμεν». Στο Πάσχα βλέπουμε τον σκοπό της ενανθρωπήσεως να φανερώνεται πλήρως: η ανθρώπινη φύση, ενωμένη με τον Θεό Λόγο, περνά μέσα από τον θάνατο και ανασταίνεται, ανοίγοντας τον δρόμο για όλη την ανθρωπότητα.

«Ἐσκήνωσεν ἐν ἡμῖν» σημαίνει ότι ο Θεός “κατασκηνώνει” ανάμεσά μας. Η Εκκλησία βλέπει εδώ και Ευχαριστιακή προοπτική: ο Χριστός παραμένει παρών, όχι ως ανάμνηση, αλλά ως ζωντανή παρουσία μέσα στην εκκλησιαστική κοινότητα. Το «πλήρης χάριτος καὶ ἀληθείας» δηλώνει ότι η αλήθεια δεν είναι ιδεολογία, αλλά πρόσωπο, και η χάρη δεν είναι απρόσωπη δύναμη, αλλά δωρεά κοινωνίας.

Η αντίθεση «ὁ νόμος διὰ Μωϋσέως… ἡ χάρις καὶ ἡ ἀλήθεια διὰ Ἰησοῦ Χριστοῦ» δεν υποτιμά την Παλαιά Διαθήκη· δείχνει τη μετάβαση από την προετοιμασία στην εκπλήρωση. Ο νόμος παιδαγωγεί, η χάρη ζωοποιεί. Στην Ανάσταση, ο άνθρωπος δεν καλείται απλώς να τηρήσει εντολές, αλλά να γίνει «τέκνον Θεοῦ» «ἐκ Θεοῦ ἐγεννήθησαν»—δηλαδή να ζήσει νέα γέννηση, που στην εκκλησιαστική ζωή φανερώνεται στο Βάπτισμα και τρέφεται στην Ευχαριστία.

Έτσι, η ανάγνωση του Προοιμίου του Ιωάννη την Κυριακή του Πάσχα διακηρύσσει: ο Αναστάς είναι ο Δημιουργός, η Ζωή, το Φως, ο Ενανθρωπήσας και Δοξασθείς Λόγος. Και η Ανάσταση προσκαλεί τον άνθρωπο να εξέλθει από την τυραννία της αμαρτίας και του θανάτου και να εισέλθει στο φως της εν Χριστώ κοινωνίας, ώστε από το «πλήρωμά» Του να λαμβάνει «χάριν ἀντὶ χάριτος» ως καθημερινή εμπειρία ζωής μέσα στο σώμα της Εκκλησίας.

***

Sunday of Pascha: John 1:1–17

The passage John 1:1–17, read at the Paschal (Resurrection) Divine Liturgy, is the theological “key” for understanding Pascha not only as a historical event, but as the revelation of God Himself within history. The Church does not begin Paschal joy from the empty tomb, but from the eternal beginning: “In the beginning was the Word.” In this way it is proclaimed that the Risen Christ is not simply a righteous man vindicated by God, but the pre-eternal Son, the Word of the Father, consubstantial with Him: “and the Word was God.”

The Evangelist emphasizes that “all things were made through Him.” Creation is not the product of blind necessity, but the fruit of the will and love of the Triune God. Here also lies the foundation of Paschal hope: He who created all things is the same One who renews all things by His Resurrection. The Resurrection is not a mere return to biological life, but the entrance of creation into a new mode of existence—into a relationship of communion with the Creator.

“In Him was life, and the life was the light of men.” Life is not something Christ “gives” externally; He Himself is Life. In Orthodox experience, salvation is not understood primarily as a legal acquittal, but as healing and theosis: the restoration of human existence through participation in the life of God. The “light” is not a moral idea or intellectual knowledge, but the uncreated energy of God that illumines the human person and makes him capable of communion with Him.

The darkness “did not overcome” the light. This phrase signifies both victory and judgment: darkness neither managed to extinguish it nor to comprehend it. Through the Resurrection it is revealed that death does not have the final word. Thus Pascha becomes the disclosure that the light of Christ is indestructible, even when it seems to be covered by the Cross and the tomb.

John the Forerunner is presented as a witness: “he came for testimony.” Faith exists within the Church as testimony: from the Prophets, the Forerunner, the Apostles, the Martyrs, the Saints. It is not a private invention, but participation in a living tradition of experiencing the Risen Christ.

The climax of the Gospel reading is the fact that: “the Word became flesh.” The Incarnation is the path of salvation: God assumes human nature in order to heal it from within. According to Saint Athanasius, the Word became man “that we might be deified.” At Pascha we see the purpose of the Incarnation fully revealed: human nature, united to God the Word, passes through death and rises again, opening the way for all humanity.

“And dwelt among us” means that God “pitches His tent” among us. The Church also sees here a Eucharistic horizon: Christ remains present, not as a memory, but as a living presence within the ecclesial community. “Full of grace and truth” signifies that truth is not an ideology but a Person, and grace is not an impersonal force but the gift of communion.

The contrast “the law was given through Moses… grace and truth came through Jesus Christ” does not belittle the Old Testament; it shows the passage from preparation to fulfillment. The law educates; grace gives life. In the Resurrection, the human person is not called merely to keep commandments, but to become a “child of God”—“born of God”—that is, to live a new birth, which in the Church’s life is manifested in Baptism and nourished in the Eucharist.

Thus, the reading of John’s Prologue on Easter Sunday proclaims: the Risen One is the Creator, the Life, the Light, the Incarnate and Glorified Word. And the Resurrection calls the human person to depart from the tyranny of sin and death and to enter the light of communion in Christ, so that from His “fullness” he may receive “grace upon grace” as a daily lived experience of life within the Body of the Church.