Των Βαΐων... - ΘΑΝΑΣΗΣ - ΒΑΪΟΣ Ν. ΠΑΠΑΘΑΝΑΣΙΟΥ

Των Βαΐων...

ΘΑΝΑΣΗΣ - ΒΑΪΟΣ Ν. ΠΑΠΑΘΑΝΑΣΙΟΥ

Κατά κάποιον τρόπο, μεγάλωσα με δυο Βάιους. Ή μάλλον, με την απούσα παρουσία δύο Βάιων. Δεν έζησα κανέναν απ’ τους δύο, μα καθένας τους κάπως σκάλισε μπροστά στα μάτια μου τον δικό του οδοδείκτη. Φωτεινό ο ένας, σκοτεινό ο άλλος.

Ο ένας Βάιος / Βάγιας είναι ο άνθρωπος του οποίου το όνομα φέρω ως δεύτερό μου όνομα. Γράφω γι’ αυτόν κάθε χρόνο τέτοια μέρα. Ήταν ο αδερφός του πατέρα μου κι εκτελέστηκε από τους Ναζί το 1944 – δεκαπέντε χρόνια πριν γεννηθώ. Είχε συλληφθεί όχι στον σωρό, αλλά μετά από κατάδοση. Όταν εκτελέστηκε δεν είχε ούτε τα μισά χρόνια απ’ όσα έχω εγώ σήμερα. Η λαχτάρα της ελευθερίας κάνει πρώιμο τρύγο συχνά...

Για τον άλλον Βάιο / Βάγια έμαθα όταν ήμουν στην Τετάρτη Δημοτικού. Μια συμμαθήτριά μου είχε φέρει στην τάξη από το σπίτι της τα Άπαντα του Αριστοτέλη Βαλαωρίτη, για κάποια γιορτή που ετοιμάζαμε. Κάποιο συναρπαστικό απόσπασμα με έκανε να της ζητήσω να μου το δανείσει για μια μέρα. Το καταβρόχθισα, και σκάλωσα σε ένα ποίημα για έναν τύπο που τον έλεγαν ακριβώς όπως εμένα: Θανάση Βάγια. Αλλά έναν τύπο σκοτεινό, αντίποδα του θείου μου Βάγια. Συνεργάτη του Αλή πασά, που έζησε από το 1765 έως το 1834.

Το κείμενο που ακολουθεί είναι από το βιβλίο μου «Η ρήξη με το μηδέν: Σφηνάκια πολιτικής θεολογίας» (εκδ. Αρμός, σελ. 188-190). Το αναρτώ εδώ σαν να ανάβω κερί και για τους δυο, υπέρ αναπαύσεως και συγχωρήσεως. Και για να ασκούμαστε οι περιλειπόμενοι, όχι σε όποιον λάχει οδοδείκτη, αλλά στους οδοδείκτες της Ανάστασης.

........................................................

«Τη σπονδυλική μας στήλη και τα μάτια μας!

Παραθέτω αμέσως παρακάτω τη μαρτυρία του Μακρυγιάννη, για τον Θανάση Βάγια –τον δωσίλογο, με μια σημερινή έκφραση– ο οποίος υπηρέτησε τον δυνάστη Αλή Πασά και κατέσφαξε το χωριό Γαρδίκι. Στη λαϊκή συνείδηση έναν τέτοιον άδικο άνθρωπο δεν μπορούσε να τον δεχτεί ούτε η γη, και γι’ αυτό πιστεύτηκε ότι ο Θανάσης Βάγιας βρικολάκιασε (πράγμα που αποτύπωσε ο Βαλαωρίτης στο εκτενές ποίημά του). Η παρακάτω μαρτυρία του Μακρυγιάννη αφιερώνεται στους θρησκευόμενους που τηρούν ανώδυνους θρησκευτικούς τύπους, αλλά στρατεύονται στην υπηρεσία των δυναστών που λεηλατούν τον τόπο…

“Αυτόν τον καλόν άνθρωπον τον είχε ο Αλήπασας, οπούτρωγε τους ανθρώπους καλύτερα από ψωμί. Όταν έφκειανε το κάστρο των Γιαννίνων, επιστατούσε αυτός ο καλός άνθρωπος. Πόσους ανθρώπους έρριξε εις τον ασβέστη, και κάηκαν κι’ άλλους τούς τρύπαγε εις τ’ αυτιά και τους κάρφωνε! Αυτός ο καλός άνθρωπος λάδι την Τετράδη και Παρασκευή δεν έτρωγε, τους ανθρώπους τους ρωκάναγε”.

Δεν ξέρω αν ο Μακρυγιάννης (πιστός Ορθόδοξος ο ίδιος και αγωνιστής των συνταγματικών δικαιωμάτων της πατρίδας) είχε υπόψη του μια ρήση του Μ. Βασιλείου, που καυτηριάζει ακριβώς την ίδια αθλιότητα:

“Γνωρίζω πολλούς που νηστεύουν, προσεύχονται, σκληραγωγούνται και γενικά εφαρμόζουν με προθυμία κάθε θρησκευτική συνήθεια, αρκεί να μην τους κοστίζει τίποτα, και δεν δίνουν δεκάρα για όσους έχουν ανάγκη. Τι τους ωφελεί η υπόλοιπη αρετή τους; Δεν είναι κατάλληλοι για τη Βασιλεία του Θεού”.

Παρόμοιο ένα περιστατικό στη Ρωσία του 16ου αιώνα: Ο ρώσος άγιος Νικόλαος ο Σαλός τόλμησε να ελέγξει τον τυραννικό τσάρο Ιβάν τον Τρομερό που καταπίεζε το λαό. Ήταν Μεγάλη Σαρακοστή, περίοδος δηλαδή μεγάλης νηστείας πριν από το Πάσχα, νηστείας που και ο Ιβάν, ως χριστιανός μονάρχης, τηρούσε. Ο Νικόλαος διασταυρώθηκε μαζί του και του πρόσφερε να φάει ένα κομμάτι ωμό κρέας. Ο τσάρος οπισθοχώρησε αηδιασμένος, παίρνοντας το μήνυμα, ότι χειρότερο από το να φας κρέας τη Σαρακοστή είναι να “καταβροχθίζεις” ανθρώπινο κρέας με την τυραννική εξουσία σου.

Το πρωτείο της αγάπης, της αλληλεγγύης και της κοινωνικής δικαιοσύνης διαπερνά τον εκκλησιαστικό βίο ως πολύτιμη σπονδυλική στήλη του. Τον 4ον αιώνα ο Βασίλειος στην Καισάρεια, τον 16ον αιώνα ο Νικόλαος στη Ρωσία, τον 19ον αιώνα ο Μακρυγιάννης στην Ελλάδα, παντού και πάντα το Ευαγγέλιο... Αν τυχόν δεν διαπερνά τους θρησκευόμενους του σήμερα στην τυραννισμένη πατρίδα μας, τότε αυτά που εμφανίζονται ως εκκλησιαστικές κοινότητες δεν είναι παρά ασπόνδυλες σάρκες!».

ΘΑΝΑΣΗΣ - ΒΑΪΟΣ Ν. ΠΑΠΑΘΑΝΑΣΙΟΥ / Κυριακή των Βαΐων, 5-4-2026

(η ζωγραφιά, από το https://spencerboersma.com/tag/palm-sunday/)