Η ΑΓΙΑ ΑΝΑΦΟΡΑ ΕΚΦΩΝΑ ΕΥΑΚΟΥΣΤΑ ΕΥΛΑΒΙΚΑ - ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ ΚΟΤΤΑΔΑΚΗΣ

Η  ΑΓΙΑ  ΑΝΑΦΟΡΑ     

 ΕΚΦΩΝΑ  ΕΥΑΚΟΥΣΤΑ  ΕΥΛΑΒΙΚΑ    

ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ ΚΟΤΤΑΔΑΚΗΣ

      Μέρος 2^ο Θ. Λειτουργίας Αγίου Ιωάννη του Χρυσόστομου, «Λειτουργία των Πιστών», ως λεγόταν παλιά, γιατί μετά το Ευαγγέλιο αποχωρούσαν Κατηχούμενοι και λοιποί, έκλειναν οι θύρες, έμεναν μόνο οι πιστοί. Που μετά την απαγγελία του «Συμβόλου της Πίστεως», άκουγαν τον Ιερέα «προεξάρχοντα της αδελφότητος», του χορού εκείνων «που ενωμένοι εν τω συνδέσμω της αγάπης ευχαριστούν»-Απολογία Αγίου Ιουστίνου 150-155-να διαβάζει εις επήκοον όλων τις σχετικές ευχές. Και, μετά ταύτα Αγίου Ιωάννη του Χρυσόστομου την «Τριαδική Δοξολογική και Ευχαριστήρια ευχή». «Ουδέ γαρ εκείνος-ο ιερέας-ευχαριστεί μόνος, αλλά και ο λαός άπας … Ίνα μάθωμεν ότι σώμα εσμέν εν-ένα-τοσαύτην έχοντες προς αλλήλους διαφοράν, όσην μέλη προς μέλη», γράφει.

     Ήτοι, ο Ιερέας «της θείας Χάρης που τα ασθενή θεραπεύει και τα ελλείποντα αναπληρώνει» ως κεφαλή και στόμα της εκκλησιαστικής κοινότητας-Ενορίας-διαβάζει στο όνομα της Εκκλησίας και για λογαριασμό καθενός εις επήκοον όλων αυτή την ευχή που ολοκληρώνεται-κλείνει με το αντίστοιχο «Αμήν»-ας γίνει- όλων των πιστών» !

   Αρχές 6^ου αιώνα όμως τα μυστικιστικά, θεολογικά, και φιλοσοφικά γραπτά ψευδοΔιονύσιου Αρεοπαγίτη αρχίζουν να τονίζουν έντονα το Μυστηριακό δέος του θέματος, και να αναδείχνουν την προτεραιότητα, αν μη τον αποκλειστικό ρόλο του κλήρου επ’ αυτού-κλειστές πόρτες, χωριστά από το λαό, χαμηλή φωνή, μυστικές ευχές … Μάταια και ανώφελα ο αυτοκράτορας Ιουστινιανός-527/565-διαμηνύει.

«Κελεύομεν πάντας, επισκόπους τε και πρεσβυτέρους μη κατά το σεσιωπημένον, αλλά μετά φωνής τω πιστοτάτω λαώ εξακουομένης την θείαν προσκομιδήν … ποιείσθαι, ίνα και προς το καντεύθεν τας των ακουόντων ψυχάς εις πλείονα κατάνυξιν και την προς τον Δεσπότην διανίστασθαι δοξολογίαν»-Νεαρά 137. Τέλη του 7^ου αιώνα και εξής η λειτουργική πράξη επικεντρώνεται και εξαίρει το μυστικό δέος της στιγμής του Καθαγιασμού σε συνάρτηση με τη χαμηλόφωνη του Ιερέα ευχή. 

     Σήμερα όμως δεν υπάρχουν κλειστές πόρτες, όλα είναι ορθάνοιχτα. Και η  εκφώνηση. «Τας θύρας, τας θύρας εν σοφία πρόσχωμεν», ακούγετια-πέφτει εκφωνείται σε κενό αέρα, δε βγαίνουν Διάκονοι ν’ απομακρύνουν κάποιον, ακόμα και αλλότριο που έχει ξεμείνει στο Ναό. Μέρος 2^ο Λειτουργίας Αγίου Ιωάννη του Χρυσόστομου, ατόφιο και απαράλλακτο στην ίδια γραφή, θα έλεγα και φωνή ! Το όνομα αυτού, «Λειτουργία της Ευχαριστίας» ! Το πιο σπουδαίο, και το όλο, ευλογημένοι εμείς και ευτυχείς, την κρατούμε και την τελούμε όπως απειράριθμοι από τότε ως σήμερα χριστιανοί.

    Μετά την απαγγελία του «Συμβόλου της Πίστεως», όρος απαράβατος αυτό, νυν όμως σε εντελώς άλλες συνθήκες, και δεδομένα διαφορετικά, γιατί δεν μπορούμε να ακούμε να αναγιγνώσκεται από τον προεστώτα Ιερέα κεφαλή και στόμα μας, έκφωνα, ευάκουστα, λέξη τη λέξη, ευλαβικά, αυτή η τόσο θαυμάσια και εξόχως περιεκτική «Τριαδική Δοξολογική και Ευχαριστήρια ευχή»-που ακολουθεί με ενδιάμεση διακριτική μεταγραφή νεοελληνική για ευρύτερη προσέγγιση και κατανόηση-έτι δε και τα καθ’ εξής της όλης Αγίας Αναφοράς;

******   ***   ******

Τριαδική δοξολογική και Ευχαριστήρια Ευχή. 

     «Άξιον και δίκαιον-είναι-σε υμνείν, σε ευλογείν, σε αινείν, σοι ευχαριστείν, σε προσκυνείν εν παντί τόπω της δεσποτείας-κυριαρχίας-σου. Να θαυμάζουμε, να μένουμε έκπληκτοι, και να ομολογούμε: «Συ γαρ ει Θεός ανέκφραστος-ανείπωτος με λέξη-απερινόητος-δε σε χωράει ο νους μας-αόρατος, ακατάληπτος-δε σε βλέπουμε, δεν μπορούμε να σε καταλάβουμε-αεί ων, ωσαύτως ων-πάντοτε όμως και αυτή τη στιγμή υπάρχων και παρών. Συ και ο μονογενής σου Υιός και το Πνεύμα σου το Άγιον. Συ εκ του μη όντος εις το είναι ημάς παρήγαγες-Εσύ που από την ανυπαρξία μας έφερες στην ύπαρξη-και παραπεσόντας ανέστησας πάλιν-και όταν ξεπέσαμε, μας ξανασήκωσες-και ουκ απέστης πάντα ποιών-και δε στάθηκες μακριά κι αδιάφορα, έκανες τα πάντα-έως ημάς εις τον ουρανών ανήγαγες και την Βασιλείαν σου εχαρίσω την μέλλουσαν-αλλά στάθηκες πλάι μας, κι έφτασες να μας ανεβάσεις στα ύψη, και να μας χαρίσεις-κάνεις μέλη της μελλοντικής Βασιλείας σου, της αιώνιας Κοινωνίας της Αγάπης σου !

     Υπέρ τούτων απάντων-για όλα αυτά-ευχαριστούμεν σοι, και τω μονογενεί σου Υιώ, και το Πνεύματί σου τω Αγίω, υπέρ πάντων ων ίσμεν, και ων ουκ ίσμεν, των φανερών και αφανών ευεργεσιών των εις ημάς γεγενημένων-για όλα αυτά που ξέρουμε και αναφέραμε, και όσα άλλα που δεν ξέρουμε, αλλά αποτελούν   φανερές και αφανείς ευεργεσίες που μας έχεις προσφέρει. Ευχαριστούμεν σοι και υπέρ της Λειτουργίας ταύτης, ην εκ των χειρών ημών δέξασθαι κατηξίωσας-Σε ευχαριστούμε και γι αυτή την επίγεια Λειτουργία, που καταδέχτηκες να δεχθείς από τα αμαρτωλά χέρια μας-καίτοι σοι παρεστήκασι χιλιάδες Αρχαγγέλων και μυριάδες Αγγέλων, τα Χερουβείμ, και τα Σεραφείμ, εξαπτέρυγα, πολυόμματα, μετάρσια, πτερωτά. Τον επινίκιον ύμνον-τον ύμνο της νίκης και της χαράς- άδοντα, βοώντα, κεκραγότα και λέγοντα».

     Ποιον ύμνο; Αυτόν που είδε σε ουράνιο  όραμα ο προφήτης Ησαϊας και είναι αυτός που ψάλλουν στο όνομα όλων μας οι ψάλτες. «Άγιος, Άγιος, Άγιος, Κύριος Σαβαώθ-ο Κύριος που αναπαύεται στα ύψη-πλήρης ο ουρανός και η γη της δόξης σου. Ωσαννά εν τοις υψίστοις ευλογημένος ο ερχόμενος εν ονόματι Κυρίου, ωσαννά εν τοις υψίστοις»

    Έτι δε, καθώς η επίγεια αυτή Λειτουργία μας έτσι κατά έναν τρόπο μυστικό είναι παράλληλη με την άνω, και γίνεται δεκτή ως εκείνη των Αγγέλων στον ουρανό, ο Ιερέας συνεχίζει την ανάγνωση και εμείς την ακρόαση με όση πιο δυνατή προσοχή-θέμα προσωπικό πάντα αυτό. «Μετά τούτων και ημείς των μακαρίων Δυνάμεων, Δέσποτα φιλάνθρωπε βοώμεν και λέγομεν. Άγιος ει και Πανάγιος και μεγαλοπρεπής η δόξα σου. Ος-εσύ ο οποίος- τον κόσμον σου ούτως ηγάπησας-τον κόσμο που δημιούργησες τόσο πολύ αγάπησες-ώστε τον Υιόν σου τον μονογενή  δούναι-ώστε να δώσεις σε θυσία, να θυσιάσεις-ίνα πας ο πιστεύων εις αυτόν μη απόλητε-να μη χάνεται-αλλ’ έχη ζωήν αιώνιον.

     Ος-ο οποίος Υιός-ελθών και πάσαν την υπερ ημών οικονομίαν πληρώσας-όταν ήλθε και ολοκλήρωσε όλο το έργο της σωτηρίας που του είχε από τον Πατέρα ανατεθεί-τη νυκτί η παρεδίδοτο, μάλλον δε εαυτόν παρεδίδου-τη νύχτα που παραδίνονταν με προδοσία, ή καλύτερα που θεληματικά παρέδιδε τον εαυτό του- υπέρ της του κόσμου ζωής και σωτηρίας, λαβών άρτον εν ταις αγίαις αυτού, και αχράντοις και αμωμήτοις χερσίν-άγια αυτού αμόλυντα και άμεμπτα χέρια-ευχαριστήσας, ευλογήσας, αγιάσας, κλάσας-κόψας-έδωκε τοις αγίοις αυτού Μαθηταίς και αποστόλοις ειπών: Λάβετε φάγετε τούτο εστί το σώμα μου το υπέρ ημών κλώμενον-κοπτόμενο και μοιραζόμενο- εις άφεσιν αμαρτιών ! Αμήν ! Ας γίνει έτσι, απαντούν οι ψάλτες εκ μέρους ημών. Ομοίως και το ποτήριον μετά το δειπνήσαι λέγων-Όμοια και το Ποτήρι συνεχίζει ο Ιερέας μετά το Δείπνο και προσθέτει. «Πίετε εξ αυτού πάντες τούτο εστί το αίμα μου, το της Καινής Διαθήκης-Νέας Συμφωνίας του Θεού με όσους πιστεύουν-το υπέρ υμών και πολλών εκχυνόμενον εις άφεσιν αμαρτιών». «Αμήν». Ας γίνει έτσι, απαντούν οι ψάλτες εκ μέρους ημών.

     Και βγαίνουμε έτσι και φτάνουμε στην κορύφωση, την τελική πράξη, το πώς και το γιατί. Διαβάζει ο Ιερέας και ακούμε τώρα εμείς με ακόμα πιο μεγάλη προσοχή. «Μεμνημένοι τοίνυν της σωτηρίου ταύτης εντολής και πάντων των υπέρ ημών γεγενημένων-ενθυμούμενοι, λοιπόν, ή λαμβάνοντας υπόψη αυτή τη σωτήρια εντολή του Χριστού, ποια; Τούτο ποιείτε εις την εμήν ανάμνησιν-Αυτό να κάνετε για να με θυμόσαστε»-και όλα όσα έχουν γίνει από μέρους του Χριστού για τη σωτηρία μας, συγκεκριμένα ποια: «Του Σταυρού, του Τάφου, της Τριημέρου Αναστάσεως, της εις ουρανούς αναβάσεως, της εκ δεξιών καθέδρας, της δευτέρας και ενδόξου πάλιν παρουσίας». Για όλα αυτά τα μεγάλα και σωτήρια τολμούμε και. «Τα σα εκ των σων σοι προσφέρομεν κατά πάντα και διά πάντα»-Αυτά τα από δικά σου δώρα-Ψωμί και κρασί-τα από τις δικές σου δωρεές-εμείς δεν έχουμε τίποτα-σου προσφέρουμε ως μια τέλεια καθ’ όλα θυσία, και  ως ευχαριστία για όλα και για πάντα. Και οι Ψάλτες στο όνομα ημών, επικυρώνουν. «Σε υμνούμεν, σε ευλογούμεν, σοι ευχαριστούμεν, και δεόμεθά σου ο Θεός ημών».

     Και ο Ιερέας γονατιστός με όση δυνατή ευλάβεια ακούγεται να διαβάζει. «Έτι προσφέρομεν σοι την λογικήν ταύτην και αναίμακτον λατρείαν, και παρακαλούμεν, και δεόμεθα, και ικετεύομεν-τρία ρήματα με παραπλήσιο νόημα για επίταση. Κατάπεμψον το Πνεύμα σου το Άγιον εφ’ ημάς και επί τα προκείμενα δώρα ταύτα. Και ποίησον τον μεν άρτον τούτον τίμιον Σώμα του Χριστού σου. Αμήν. Το δε εν τω ποτηρίω τούτο, Τίμιον αίμα του Χριστού σου. Αμήν. Μεταβαλών τω πνεύματί σου τω Αγίω ! Αμήν. Αμήν. Αμήν».  Τα «Αμήν», βασικά είναι η κατάφαση ημών των πιστών. Από αυτή τη στιγμή ο Άρτος και ο Οίνος είναι το Πανάγιο Σώμα και Αίμα του Κυρίου και Θεού και Σωτήρος ημών Ιησού Χριστού. Για όσους πιστεύουν, βέβαια, έτοιμο. «Ώστε γενέσθαι τοις μεταλαμβάνουσιν εις νήψιν ψυχής-για νηφιαλιότητα και αγρύπια ψυχική-εις άφεσιν-συγχώρεση-αμαρτιών, εις κοινωνίαν του Αγίου σου Πνεύματος, εις Βασιλείας ουρανών πλήρωμα, εις παρρησίαν την προς σε-ως έμπρακτη απόδειξη πιστότητας στο Χριστό-και μη εις κρίμα ή εις κατάκριμα-και όχι ως αφορμή κρίσης ή πολύ χειρότερο κατάκρισή σου.

******   ***   ******

     Κάποτε πρέπει να μάθουμε ποιο είναι το εσωτερικό και ουσιαστικό και περιλαμβάνεται στο χρέος να το σεβαστούμε και να το τηρήσουμε ατόφιο και απαράλλακτο ! Και πιο είναι το εξωτερικό που ανάλογα με τις συνθήκες εποχής μπορεί και είναι καλύτερο να γίνει αλλιώς. Με υπεύθυνη μελέτη και αντίστοιχη απόφαση κατά το στην Εκκλησία . «Πάντα ευσχημόνως και κατά τάξιν γινέσθω» -Παύλος.  Και όχι να κάνουμε μια το ένα και μια το άλλο, για διαφόρους λόγους, ενίοτε αν μη και απαράδεκτους.

Αθανάσιος Κοτταδάκης