Γιατί πετσοκόβονται οι νεραντζιές της Αθήνας;

Η νεραντζιά είναι ένα πολύ ανθεκτικό δέντρο, ακόμα και χωρίς θεραπεία μπορεί να επιβιώσει αν δεν αγγίξεις το φύλλωμά της. Εικονογράφηση: Γιάννης Καρλόπουλος / LiFO

Γιατί πετσοκόβονται οι νεραντζιές της Αθήνας;

To κλάδεμα στην Αθήνα μοιάζει να έχει ξεφύγει. Ειδικοί μιλούν για μια καταστροφική πρακτική που έχει παγιωθεί, ένα ζωντανό παράδειγμα του συνδρόμου της μετατοπιζόμενης βάσης αναφοράς, όπου αυτό που κάποτε θα θεωρούνταν περιβαλλοντική υποβάθμιση σήμερα περνά απαρατήρητο.

M. Hulot

να κάνω την έρευνα με αφορμή την καρατόμηση των νεραντζιών το τελευταίο δίμηνο στην Αθήνα –του πιο χαρακτηριστικού αστικού δέντρου τα τελευταία διακόσια χρόνια–, διαπίστωσα με έκπληξη ότι ήταν δύσκολο να βρω ειδικούς, με γνώση για το κλάδεμα των δέντρων στην Αθήνα, που να δεχτούν να μιλήσουν επώνυμα για το θέμα. Ο τρόπος που κόβονται τα δέντρα στην Αθήνα, και όχι μόνο, όπως μπορεί να διαπιστώσει κανείς παρακολουθώντας ομάδες στο Facebook, όπως η «Cut it Right» ή η «SOSε τα δέντρα», που ασχολούνται με την καταστροφή των δέντρων σε όλη την Ελλάδα, σχολιάζεται εύκολα off the record και δύσκολα επώνυμα. Όλοι συμφωνούν ότι υπάρχει πρόβλημα. Η καρατόμηση έχει γίνει νέα κανονικότητα και μια πρακτική που εφαρμόζεται τα τελευταία δέκα χρόνια σε μεγάλη κλίμακα σε λίγο θα είναι κανόνας, ενώ είναι εντελώς λάθος. Σύμφωνα με τον οδηγό κλαδεύσεων της Δασοκομίας, «κανένα δέντρο δεν κλαδεύεται εάν η κλάδευση δεν είναι απολύτως αναγκαία», άρα ακόμα και το ήπιο κλάδεμα πρέπει να γίνεται με προσοχή και όχι κάθε χρόνο.

Το 1995 ο Ντάνιελ Πόλι επινόησε έναν όρο, το Shifting Baseline Syndrome (Σύνδρομο της Μετατοπιζόμενης Βάσης Αναφοράς), που είναι «μια σταδιακή μεταβολή των αποδεκτών προτύπων για την κατάσταση του φυσικού περιβάλλοντος, λόγω έλλειψης εμπειρίας, μνήμης ή/και γνώσης της παλαιότερης κατάστασής του». Σε αυτό το πλαίσιο, αυτό που θεωρούμε σήμερα ως υγιές περιβάλλον οι προηγούμενες γενιές θα το θεωρούσαν ήδη υποβαθμισμένο, ενώ αυτό που σήμερα θεωρούμε υποβαθμισμένο οι επόμενες γενιές θα το θεωρούν φυσιολογικό ή «κανονικό».

Ο τρόπος που κλαδεύονται τα δέντρα τώρα είναι λάθος, εντελώς καταστροφικός, και αυτό συμβαίνει σε όλη τη χώρα, και σε χωριά και στην ύπαιθρο. Αυτός ο τρόπος κλαδέματος γίνεται εδώ και δέκα χρόνια μόνο στην Ελλάδα, στον υπόλοιπο κόσμο είναι σπάνιο να δεις κάτι τέτοιο.

Ο τρόπος που κλαδεύονται σήμερα τα δέντρα της Αθήνας είναι χαρακτηριστικό παράδειγμα αυτού του συνδρόμου και τα επόμενα χρόνια η εξοικείωση με τα πετσοκομμένα δέντρα θα δημιουργήσει μια καινούργια κατάσταση στην Αθήνα – η Ελλάδα είναι η μόνη χώρα της Ευρώπης στην οποία υπάρχουν τόσο αυστηρά κλαδέματα, για να το πούμε κομψά. «Ο τρόπος που κλαδεύονταν τα δέντρα πριν από τριάντα χρόνια δεν είχε καμία σχέση με αυτή την καταστροφή που βλέπουμε σε κεντρικές οδούς, σε γειτονιές, στους περιφερειακούς δήμους σήμερα», μου λέει η Λ., γεωπόνος, που δεν θέλει να αποκαλύψει το όνομά της.

«Η νεραντζιά είναι από τα δέντρα που ενοχλούν πολύ, έχει καρπούς που βρομίζουν τα πεζοδρόμια, έχει αρρώστιες που δημιουργούν επίσης βρομιά στον δρόμο. Αν την έχεις μπροστά στο μαγαζί ή στο σπίτι σου, είναι μπελάς που θέλεις να ξεφορτωθείς. Ειδικά τα τελευταία χρόνια που οι άνθρωποι έχουν λιγότερη επαφή με τη φύση και ενδιαφέρονται περισσότερο για τα φυτά που έχουν στο μπαλκόνι τους και σχεδόν καθόλου για τα δέντρα στον δημόσιο χώρο, οι νεραντζιές έγιναν ανεπιθύμητες και βρομερές. Στην πραγματικότητα, η νεραντζιά είναι ένα πολύ ανθεκτικό δέντρο, ακόμα και χωρίς θεραπεία μπορεί να επιβιώσει αν δεν αγγίξεις το φύλλωμά της. Αυτό που έκαναν φέτος με τα βαθιά κλαδέματα –κάποιες τις πετσόκοψαν εντελώς– είναι καταστροφικό, γιατί ακόμα και αν επιβιώσουν, αποκλείεται να ξαναγίνουν υγιή, φουντωτά δέντρα. Το σχήμα τους δεν θα επανέλθει ποτέ».   

Ελένη Ιωαννίδου, μέλος του δικτύου για το αστικό πράσινο «SOSε τα δέντρα»

Η Ελένη Ιωαννίδου, μέλος του δικτύου για το αστικό πράσινο «SOSε τα δέντρα», εντοπίζει το πρόβλημα και στη Θεσσαλονίκη. «Εδώ και τρία χρόνια συμμετέχω σε μια ομάδα που λέγεται “SOSε τα δέντρα, Save Trees!”, η οποία εδρεύει στη Θεσσαλονίκη. Μέσα από αυτήν ασχολούμαστε συνολικά με το θέμα της κοπής και του κλαδέματος των δέντρων. Έχουμε κάνει πολλές κινητοποιήσεις, μάλιστα μέλη της ομάδας έχουν συλληφθεί γιατί έκαναν μια ειρηνική διαμαρτυρία καθιστοί κάτω από δέντρα για να μην κοπούνε, και ο προηγούμενος δήμαρχος έστειλε στην αστυνομία. Συνελήφθησαν, εκκρεμεί δικαστήριο, κατηγορήθηκαν για παράνομη βία, ενώ ήταν απόλυτα ειρηνική διαμαρτυρία. Έχουμε κάνει και πολλές άλλες διαμαρτυρίες και νομικές προσφυγές, και γενικά ασχολούμαστε χρόνια με το θέμα.

Ο τρόπος που κλαδεύονται τα δέντρα τώρα είναι λάθος, εντελώς καταστροφικός, και αυτό συμβαίνει σε όλη τη χώρα, και σε χωριά και στην ύπαιθρο. Αυτός ο τρόπος κλαδέματος γίνεται εδώ και δέκα χρόνια μόνο στην Ελλάδα, στον υπόλοιπο κόσμο είναι σπάνιο να δεις κάτι τέτοιο. Εδώ πλέον αυτός ο τρόπος κλαδέματος είναι κανόνας, κι ας αντίκειται στις οδηγίες. Η Ελληνική Δασολογική Εταιρεία έβγαλε πριν από τρία χρόνια μια ανακοίνωση, χαρακτηρίζοντας αυτόν τον τρόπο κλαδέματος “ζημία επί πληρωμή”, που σημαίνει ότι καταστρέφονται τα δέντρα και πληρώνουμε τα συνεργεία για τη ζημία αυτή. Προκαλεί πολύ μεγάλες φθορές στα δέντρα αυτού του τύπου το κλάδεμα, πρόκειται για καρατόμηση, γιατί αφήνει το δέντρο εκτεθειμένο σε μύκητες, υγρασία και έντομα. Τις περισσότερες φορές δεν μπαίνει καν επουλωτική πάστα στα σημεία και αρκετές φορές, όπως φέτος, γίνεται εκτός εποχής, δηλαδή την εποχή που βγάζουν φύλλωμα τα δέντρα και ετοιμάζονται να κάνουν άνθη. Κάτι που επίσης είναι απαράδεκτο είναι ότι κλαδεύεται όλη η κόμη, δηλαδή όλο το φύλλωμα, ενώ σύμφωνα με τους δασολόγους και αυτούς που ασχολούνται επιστημονικά με την αστική δασοκομία, επιτρέπεται να κλαδεύεται το πολύ το ένα τρίτο της κόμης, και όχι κάθε χρόνο, μόνο όταν είναι απαραίτητο. Οι δήμοι στην Ελλάδα κλαδεύουν ολόκληρες δεντροστοιχίες, κάτι που επίσης θεωρείται επιστημονικά απαράδεκτο. Πρέπει να κλαδεύονται μόνο τα δέντρα που το χρειάζονται. Δηλαδή πρέπει να γίνεται τεχνική έκθεση για κάθε δέντρο και να αποφασίζεται αν, πόσο και πώς θα κλαδευτεί.

 Τα επόμενα χρόνια η εξοικείωση με τα πετσοκομμένα δέντρα θα δημιουργήσει μια καινούργια κατάσταση στην Αθήνα. Φωτ.: Πάρις Ταβιτιάν / LIFO

Η κλαδευτική περίοδος επισήμως τελειώνει στα τέλη Μαρτίου. Φυσικά με την κλιματική κρίση θα έπρεπε να έχει μειωθεί ακόμα περισσότερο αυτό το χρονικό όριο. Δηλαδή να φτάνει μέχρι τις αρχές Μαρτίου το πολύ, και φυσικά να μην επεκτείνεται την περίοδο που τα δέντρα έχουν φύλλωμα, βγάζουν άνθη ή καρπούς. Προφανώς και δεν είμαστε εναντίον κάθε κλαδέματος. Κάποια δέντρα, όταν υπερφορτώνονται από φύλλωμα, χρειάζονται μια αραίωση για να μπορεί να περνάει ο ήλιος και να μη βαραίνουν. Αλλά αυτό πρέπει να κρίνεται κατά περίπτωση. Και φυσικά μπαίνει και το θέμα με τις φωλιές των πουλιών. Δεν ξέρω αν στις νεραντζιές υπάρχουν φωλιές πουλιών, αλλά στα μεγάλα δέντρα υπάρχουν, και την άνοιξη κλωσούν αυγά ή μεγαλώνουν τα μικρά τους. Παρ’ όλα αυτά, το κλάδεμα συνεχίζεται, καταστρέφοντας τις φωλιές των πουλιών ή εμποδίζοντάς τα να κάνουν φωλιές. Δηλαδή είναι πολύ συνολικότερο το ζήτημα. Και εννοείται ότι με το εξοντωτικό κλάδεμα μειώνεται η δυνατότητα του δέντρου να παράγει οξυγόνο και σκιά. 

Όταν αφαιρείται τόσο πολλή κόμη, χάνονται βασικές λειτουργίες των φύλλων, η φωτοσύνθεση καταρχάς. Τα δέντρα δεν έχουν φύλλωμα την άνοιξη, που ο ήλιος είναι ακόμα ήπιος, κι έτσι όταν βγαίνουν τα φυλλαράκια, κινδυνεύουν να καταστραφούν από την πολλή ζέστη. Επίσης, όταν τα δέντρα έχουν βγάλει φύλλα και άνθη, σημαίνει ότι οι χυμοί τους ανεβαίνουν από το έδαφος προς τα πάνω. Άρα, όταν τα κλαδεύεις στη φάση αυτή, τους προκαλείς σοκ. Γι’ αυτό η περίοδος κλαδέματος είναι από τον Νοέμβριο μέχρι και τον Φεβρουάριο, την περίοδο δηλαδή που το δέντρο δεν ανεβάζει χυμούς.  

Δεν ξέρω πόσο καταρτισμένοι είναι οι άνθρωποι που εργάζονται στην Υπηρεσία Πρασίνου, αλλά τα βασικά θέματα της κλάδευσης δεν είναι κάτι που χρειάζεται τρομερή εξειδίκευση. Στη Θεσσαλονίκη αποφασίζει η Διεύθυνση Πρασίνου, αλλά στην ουσία αποφασίζει η αντίστοιχη αντιδημαρχία. Ακόμα κι αν δεν καρατομούνται τα δέντρα, γίνονται λάθος κλαδεύσεις. Μάλιστα, κλαδεύονται και τα πλατάνια, τα οποία είναι μια ειδική κατηγορία δέντρων που, κατά τους δασολόγους, δεν πρέπει να κλαδεύονται καθόλου ή πρέπει να κλαδεύονται με τρομερή προσοχή, μόνο συγκεκριμένα κλαδιά που έχουν ξεραθεί, εξαιτίας του μεταχρωματικού έλκους που έχει σκοτώσει πλατάνια σε όλη τη δυτική και νότια Ελλάδα. Τα πλατάνια δύσκολα επανέρχονται, γιατί μπαίνουν σε μόνιμο στρες. Μπορεί να μην ξεραθούν, αλλά δεν θα ξαναγίνουν πάλι φουντωτά. Ούτε οι μουριές πρέπει να κλαδεύονται στην επαρχία με αυτόν τον τρόπο. 

Γιατί συμβαίνει όλο αυτό; Κατά τη γνώμη μου, είναι και οικονομικό το θέμα, γιατί έτσι χρηματοδοτούνται τα συνεργεία της κλάδευσης. Αναρωτιόμαστε πού πηγαίνει τόση ξυλεία. Γίνεται πέλετ; Πηγαίνει σε εταιρείες πώλησης καυσόξυλων; Τι γίνεται τόσο ξύλο κάθε χρόνο; Το μεταπωλούν οι εργολάβοι; Όταν κάναμε διαμαρτυρίες επί δημαρχίας Ζέρβα, μας έλεγαν ψέματα ότι τα δίνουν σε άπορους για να θερμανθούν τα σπίτια τους. Πόσοι, δηλαδή, είναι οι άποροι που έχουν τζάκια ή ξυλόσομπες; 

Οι δήμοι στην Ελλάδα κλαδεύουν ολόκληρες δεντροστοιχίες, κάτι που επίσης θεωρείται επιστημονικά απαράδεκτο. Πρέπει να κλαδεύονται μόνο τα δέντρα που το χρειάζονται. Εικονογράφηση: Γιάννης Καρλόπουλος / LiFO

Και φυσικά η κλάδευση, που ειδικά στα μεγάλα δέντρα χρειάζεται ανυψωτικά μηχανήματα για να γίνει, κοστίζει πάρα πολύ. Πέρσι που χρειάστηκε να κλαδέψουμε μια λεύκα στο σπίτι μας, η οποία είχε ψηλώσει πάρα πολύ, μας πήραν 600 ευρώ. Οπότε, κλαδεύουν τα δέντρα τόσο πολύ για να μη χρειάζεται να το κάνουν κάθε χρόνο, είναι πολλά τα λεφτά. 

Αυτό που γίνεται στην Ελλάδα δεν συμβαίνει πουθενά αλλού. Στο εξωτερικό τα δέντρα είναι ακμαία, φροντίζουν ώστε την άνοιξη να είναι θαλερά και φουντωτά. Εδώ ξεραίνονται δέντρα από λάθος κλάδεμα ακόμα και μέσα στα πάρκα, γιατί επικαλούνται συνέχεια λόγους επικινδυνότητας.

Επίσης, τα νέα δέντρα που φυτεύουν είναι κλαδάκια. Για να γίνουν μεγάλα δέντρα χρειάζονται το λιγότερο 15 με 20 χρόνια, αν στο μεταξύ φροντιστούν σωστά. Από την άλλη, κλαδεύουν τα μεγάλα δέντρα, τα οποία έχουν κάνει 50 χρόνια για να φτάσουν σε αυτό το ύψος και σε αυτό το μέγεθος, Απρίλιο μήνα και μας λένε “σε τρεις μήνες θα δείτε πώς θα είναι”. Δηλαδή τον Αύγουστο; Άρα, περιορίζεις το χρόνο ζωής του δέντρου με φύλλωμα από τον Αύγουστο μέχρι τον Οκτώβριο, που θα γίνει το επόμενο κλάδεμα. Δηλαδή είναι τελείως παράλογα όλα αυτά. Έχουν καταργήσει την άνοιξη…».

Αγγελική Παρασκευοπούλου, αναπληρώτρια καθηγήτρια στο εργαστήριο Ανθοκομίας και Αρχιτεκτονικής Τοπίου του Τμήματος Επιστήμης Φυτικής Παραγωγής του Γεωπονικού Πανεπιστημίου Αθηνών

«Είναι πολύ πιο σύνθετο το γιατί κάνουν καρατομήσεις και τόσο βαθιά κλαδέματα των δέντρων», λέει η Αγγελική Παρασκευοπούλου, αναπληρώτρια καθηγήτρια στο εργαστήριο Ανθοκομίας και Αρχιτεκτονικής Τοπίου του Τμήματος Επιστήμης Φυτικής Παραγωγής του Γεωπονικού Πανεπιστημίου Αθηνών. «Δηλαδή δεν υπάρχει μια σαφής απάντηση, αν είναι σωστό ή είναι λάθος, γιατί καρατομήσεις μπορεί να γίνουν στα δέντρα, αλλά υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις.

Τα δέντρα είναι η σημαντικότερη κατηγορία των φυτών που χρησιμοποιούμε για να δροσίσουμε τις πόλεις. Αυτά είναι που συμβάλλουν περισσότερο στη θερμική άνεση του ανθρώπου μέσα στις πόλεις, άρα είναι απαραίτητα. Αυτός ο δροσισμός επιτυγχάνεται μέσω της διαπνοής: το δέντρο διαπνέει και με αυτόν τον τρόπο, μαζί και με την εξάτμιση της εδαφικής υγρασίας που το περιβάλλει, μπορούμε να έχουμε δροσισμό. Αυτή είναι η βιοκλιματική προσφορά του δέντρου. Όσον αφορά το φύλλωμα, βοηθάει το δέντρο να φτιάξει την τροφή του για να μπορεί να αναπτυχθεί. Άρα, τα φύλλα είναι πάρα πολύ σημαντικά για την επιβίωσή του. 

Επίσης, ένα δέντρο προσφέρει χώρο για να φωλιάσουν τα πουλιά, ωφελεί τη μικροπανίδα και συγκρατεί τους ρύπους, μειώνοντας σε έναν βαθμό τα σωματίδια που υπάρχουν στην ατμόσφαιρα.

 Μέσα σε όλη την κατάσταση που επικρατεί τα τελευταία χρόνια με τα κλαδέματα, ο Εθνικός Κήπος αποτελεί μια εξαίρεση – τα δέντρα θυμίζουν καλοσυντηρημένα δέντρα ευρωπαϊκών πάρκων, με μεγάλα ύψη και πλούσιο, υγιές φύλλωμα. Φωτ.: Πάρις Ταβιτιάν / LIFO

Καρατομήσεις γίνονται στα δέντρα, αλλά σε συγκεκριμένα είδη και για συγκεκριμένο σκοπό. Στην καλλιέργεια ελιάς, για παράδειγμα, αν ένα δέντρο είναι γερασμένο και θέλεις να κάνεις ανανέωση της κόμης του, θα κάνεις καρατόμηση. Δεν είναι όμως κάτι που μπορεί να γίνεται τακτικά, γιατί εξασθενεί το δέντρο. Στα μεγάλου μεγέθους δέντρα κανονικά δεν επεμβαίνουμε καθόλου. Εκεί οι χειρισμοί περιορίζονται κυρίως στην απομάκρυνση ξερών κλαδιών, άντε και σε καμιά περιφερειακή κοπή του σχήματος ενδεχομένως, ή κάποιου κλαδιού που παρεμποδίζει κ.λπ.

Μέσα στην πόλη, το δέντρο για να μπορεί να αναπτυχθεί απρόσκοπτα και να έχει καλή φυτοϋγεία, χρειάζεται χώρο για το υπέργειο μέρος του: να μη χτυπάνε τα κλαδιά του πάνω στα κτίρια, να μην παρεμποδίζουν την κυκλοφορία των τροχοφόρων οχημάτων, τα καλώδια της ΔΕΗ, τα φωτιστικά που είναι στον δρόμο. Πρέπει να είναι φυτεμένο το κατάλληλο είδος στη σωστή θέση. Δεν είναι, όμως, αυτή η μόνη απαραίτητη προϋπόθεση για την υγεία των δέντρων. Προσοχή χρειάζεται και το υπόγειο μέρος του δέντρου, που εμείς δεν βλέπουμε. Πολλές φορές βλέπουμε ότι κάποια δέντρα έχουν την τάση να σηκώνουν τις πλάκες του πεζοδρομίου, αλλά αυτό συμβαίνει επειδή δεν μπορούν να πάρουν οξυγόνο και νερό, περιορίζονται και κυρίως δεν αναπτύσσονται στο κατάλληλο έδαφος. Το κακό είναι ότι πολλές φορές τα πεζοδρόμια φτιάχνονται από ομάδες που δεν είναι διεπιστημονικές, οι μελέτες γίνονται μόνο από μηχανικούς, που δεν έχουν βασικές γνώσεις των απαραίτητων προϋποθέσεων για την ανάπτυξη των δέντρων που θα φυτευτούν. Θα έπρεπε να συμμετέχουν γεωπόνοι και αρχιτέκτονες τοπίου.

Τα τελευταία χρόνια επίσης, λόγω της παρατεταμένης ανομβρίας και των υψηλών θερμοκρασιών, παρατηρείται στις μεσογειακές χώρες αυτό που λέμε στα αγγλικά Sudden Branch Drop Syndrome, η αιφνίδια πτώση κλαδιών από μεγάλα δέντρα, το οποίο δεν μπορεί να το προβλέψει κανείς. Το δέντρο φαίνεται υγιέστατο, αλλά μπορεί να πέσει κλαδί στο κεφάλι κάποιου και να έχουμε ακόμα και απώλεια ανθρώπινης ζωής. Οπότε, με τον φόβο αυτό, πολλοί συνάδελφοι προτιμούν να κάνουν αυστηρή καρατόμηση των δέντρων για να μην έχουν ενδεχομένως ατυχήματα. 

Είμαστε κι εμείς υπεύθυνοι, γιατί βγάζουμε τον σκύλο μας βόλτα και τον αφήνουμε να κάνει την ανάγκη του πάνω στο δέντρο, μας ενοχλεί που το δέντρο κρύβει την πινακίδα μας ή τη βιτρίνα καταστημάτων, που ακουμπάει το μπαλκόνι και μας κρύβει τη θέα, φοβόμαστε ότι από αυτό μπορεί να αναρριχηθεί κλέφτης ή ποντίκια. Δεν αντιλαμβανόμαστε ότι τα κλαδάκια που ανεβαίνουν στο μπαλκόνι μας συγκρατούν τους ρύπους, σκιάζουν το μπαλκόνι και το καλοκαίρι μάς προστατεύουν από τη ζέστη και την ακτινοβολία.

Είναι πολλά τα αιτήματα των πολιτών, οι ανησυχίες και τα παράπονα που εκφράζουν, πιέζοντας τους δήμους να προβούν σε κλαδεύσεις. Οι δήμοι συχνά λειτουργούν υπό πίεση, δεν έχουν άλλη επιλογή – μην τα βάζουμε πάντοτε μαζί τους. Οι κλαδεύσεις θα μπορούσαν να είναι πιο ήπιες, όμως δεν υπάρχει προσωπικό που θα μπορούσε να κλαδεύει κάθε λίγο και λιγάκι, οπότε το κάνουν μια και καλή. 

Υπάρχουν λύσεις, αλλά δυστυχώς οι άνθρωποι που έχουν την κατάρτιση για το σωστό κλάδεμα είναι ελάχιστοι στον ελλαδικό χώρο, και λείπουν από τις Διευθύνσεις Πρασίνου. Υπάρχουν ειδικοί τρόποι στήριξης των βραχιόνων των δέντρων, για να ελαχιστοποιηθεί ο κίνδυνος πτώσης τους, και να γίνεται σε συγκεκριμένα χρονικά διαστήματα εκτίμηση της επικινδυνότητας των δέντρων.

Οι καρατομήσεις πρέπει να αποφεύγονται, όμως χρειάζεται μια συλλογική προσπάθεια, και εκεί η πολιτεία πρέπει να δώσει περισσότερη έμφαση στη στήριξη της φυτοϋγείας των δέντρων μέσα στις πόλεις. Απαραίτητη προϋπόθεση γι’ αυτό είναι η τήρηση δενδρολογίου. Πώς κάνουμε ένα τοπογραφικό και έχεις τα όρια, τα σύνορα του οικοπέδου σου, της ιδιοκτησίας σου, του σπιτιού σου; Έτσι και τα δέντρα τα οποία είναι γεωαναφερμένα θα μπορούν να ελέγχονται και να έχουν το ιστορικό της φυτοϋγείας τους, δηλαδή ένα αρχείο με φωτογραφίες και αναλυτικά τις κλαδεύσεις κάθε δέντρου, την προστασία του με κάποιο βιολογικό σκεύασμα, την εκτίμηση επικινδυνότητας κ.λπ., που θα ελέγχεται από ανθρώπους πιστοποιημένους. Όπως πρέπει να είναι πιστοποιημένοι και οι άνθρωποι που κάνουν κλαδεύσεις δέντρων, να γνωρίζουν δηλαδή πού κλαδεύουν και πώς κλαδεύουν, γιατί κάθε δέντρο έχει τις δικές του ιδιαιτερότητες και ανάγκες. Δυστυχώς δεν υπάρχουν πια εναερίτες δεντροκόμοι, δηλαδή άνθρωποι που αναρριχώνται στα δέντρα και τα κλαδεύουν. 

Οπωσδήποτε οι εποχές επηρεάζουν. Το φυτό κλαδεύεται όταν είναι σε λήθαργο, το φθινόπωρο, προτού ξεκινήσουν τα κρύα, ή τον χειμώνα μέχρι τον Μάρτιο, προτού εμφανιστεί η νέα βλάστηση. 

Έρχονται άνθρωποι από το εξωτερικό, από τη Διεθνή Εταιρεία Δεντροκομίας (International Society of Arboriculture), για να εκπαιδεύσουν εργολάβους πρασίνου στην Ελλάδα. Έκαναν μια εφαρμογή στον Εθνικό Κήπο, αλλά είναι περιορισμένης κλίμακας. Ένα δέντρο σωστά κλαδεμένο δεν αναπτύσσει εύκολα ασθένειες και εχθρούς. Η νεραντζιά είναι εσπεριδοειδές· αν η κόμη του, το φύλλωμά του, αερίζεται και έχει και σωστό φωτισμό, δεν θα αναπτύξει ασθένειες των εσπεριδοειδών. Δευτερογενώς αναπτύσσεται η καπνιά, που δημιουργεί μια μαύρη σκόνη πάνω στα κλαδιά. Αν υπάρχει συνεχής και συχνός έλεγχος, η αρρώστια μπορεί να εντοπιστεί στην αρχή και να αντιμετωπιστεί αποτελεσματικά, ώστε να μη λερώνει τα πεζοδρόμια. Επίσης, πρέπει να καταλάβουμε όλοι ότι δεν υπάρχει κανένα υγιές δέντρο που να μη λερώνει, απλώς υπάρχουν κάποια τα οποία λερώνουν λιγότερο».

Οι καρατομήσεις πρέπει να αποφεύγονται, όμως χρειάζεται μια συλλογική προσπάθεια, και εκεί η πολιτεία πρέπει να δώσει περισσότερη έμφαση στη στήριξη της φυτοϋγείας των δέντρων μέσα στις πόλεις.

Μέσα σε όλη την κατάσταση που επικρατεί τα τελευταία χρόνια με τα κλαδέματα, ο Εθνικός Κήπος αποτελεί μια εξαίρεση – τα δέντρα θυμίζουν καλοσυντηρημένα δέντρα ευρωπαϊκών πάρκων, με μεγάλα ύψη και πλούσιο, υγιές φύλλωμα. Ο Νικόλας Φουρναράκης, διευθύνων σύμβουλος της εταιρείας του δήμου Αθηναίων GREEN ATHENS-Εθνικός Κήπος-Μητροπολιτικό Πράσινο, μας εξηγεί γιατί: «Η εικόνα των δέντρων του Εθνικού Κήπου οφείλεται στη λογική της δικής μου θητείας στον Εθνικό Κήπο. Το βασικό είναι ότι τον αντιμετωπίζω βάσει ενός μοντέλου για την αναδημιουργία των δημόσιων χώρων συνολικά, που μπορεί μετά να λειτουργήσει και σε όλη τη χώρα. Είμαι οικονομολόγος, ταυτόχρονα όμως είμαι και τουριστικός πράκτορας σαράντα χρόνια. Άρα, έχω παντρέψει τα στοιχεία που έχω ως επιχειρηματίας με τις δυνατότητες που μπορεί να σου δώσει το Δημόσιο και ο δημόσιος χώρος. Και αυτό φαίνεται πλέον στη δουλειά στον Εθνικό Κήπο, από τον τρόπο που έχουμε δομήσει τη λειτουργία του μέχρι το θέμα της διαχείρισης των ανθρώπων. Όταν ξεκίνησε η θητεία μου, βρήκα 14 εργαζόμενους πρασίνου και με επιλογή δική μου τους έχω κάνει 7. Δηλαδή έχω μειώσει το κόστος για τον Αθηναίο πολίτη ακριβώς στο μισό. Επέλεξα 7 εργαζόμενους οι οποίοι είναι οι κορυφαίοι και ξέρουν να κάνουν τη δουλειά».

Νικόλας Φουρναράκης, διευθύνων σύμβουλος της εταιρείας του δήμου Αθηναίων GREEN ATHENS-Εθνικός Κήπος-Μητροπολιτικό Πράσινο

Τον ρωτάω ποιος κλαδεύει τα δέντρα στον Εθνικό Κήπο. «Η ομάδα που έχουμε δημιουργήσει, η οποία με τις οδηγίες της Κατερίνας Αγοραστού, γεωπόνου και προϊσταμένης του Τμήματος Εθνικού Κήπου στη Διεύθυνση Πρασίνου, τους έχει διδάξει πώς να το κάνουν. Η μόνη παρέμβαση που έκανα εγώ είναι ότι πήρα και έναν αρχικηπουρό για πρώτη φορά στα 180 χρόνια λειτουργίας του Εθνικού Κήπου. Οι Ιταλοί δεντροκόμοι ασχολούνται μόνο με τα ιστορικά δέντρα του. Δηλαδή 20-22 δέντρα κάθε χρόνο τα κλαδεύουν με έναν πολύ συγκεκριμένο τρόπο».

«Υπάρχει πρωτόκολλο στον τρόπο που κλαδεύουν τα δέντρα;» «Η εταιρεία που διαχειρίζομαι έχει την ευθύνη και των ειδικών λόφων της Ακρόπολης. Τα δύο τελευταία χρόνια έχω κλαδέψει πάνω από χίλιες ελιές, τις οποίες έχει φυτέψει ο Πικιώνης. Ο Πικιώνης το ’52-’54 φύτεψε αγριελιές και ήθελε να τις κρατήσει θάμνους για να μπορέσει να κάνει μια διαγράμμιση του χώρου ελεύθερα, δηλαδή δεν ήθελε να κάνει σημαντικές παρεμβάσεις στο τοπίο.

Με τα χρόνια οι αγριελιές του Πικιώνη έγιναν σαν κυπαρίσσια. Έφτασαν τα 8-9 μέτρα και μετά έλεγε ο κόσμος “μα ξεραίνονται τα δέντρα”. Φυσικά, όταν μια ελιά φτάσει τα εννιά μέτρα, θα ξεραθεί. Το 1952 δεν μπορούσε να σκεφτεί κανένας ότι θα υπάρχει κλιματική κρίση το 2026, ζορίστηκαν λοιπόν αυτά τα δέντρα με τις υψηλές θερμοκρασίες που έχουμε τα τελευταία χρόνια. Είναι λογικό ότι κάποια δέντρα θα σκάσουν. Μπήκαμε λοιπόν εμείς για να κλαδέψουμε, αλλά το κλάδεμα δεν έγινε τυχαία. Έγινε με συγκεκριμένο σχέδιο, το οποίο εκπονήθηκε από τις υπηρεσίες του δήμου και δόθηκε στις εταιρείες που ανέλαβαν να κάνουν αυτήν τη δουλειά. Στη συνέχεια υπήρχε επίβλεψη. Θέλω να πω λοιπόν ότι αν δεν υπάρχει πρωτόκολλο, μπορεί να το φτιάξεις. Παράλληλα, όμως, δείξαμε σεβασμό στο τοπίο του Πικιώνη. Είναι τόσο απλό.

Πιστεύω ότι και στα δέντρα που είναι στους δρόμους πρέπει να δοθούν κατευθύνσεις. Αυτά τα έργα, όμως, τα έχουν αναλάβει εταιρείες μέσα από διαγωνισμούς και το μόνο κριτήριο που μπαίνει στους διαγωνισμούς είναι το οικονομικό. Ενώ δεν μπορείς να ξέρεις εκ των προτέρων την ποιότητα την υπηρεσιών που θα σου προσφέρουν, δεν μπορείς να τις απορρίψεις αν δεν κάνουν καλή δουλειά τελικά, είναι δεμένα τα χέρια σου.

Υπάρχουν και ακραίες φωνές, επειδή βασικά δεν ξέρουν, και ο καθένας λέει το μακρύ του και το κοντό του. Η αλήθεια είναι ότι είναι πολλά τα πετσοκομμένα δέντρα, αλλά για αυτά δεν μπορώ να σου απαντήσω. Εγώ μπορώ να μιλήσω μόνο για τους χώρους ευθύνης μου. Διαπίστωσα ότι σε ορισμένες από τις ελιές τις οποίες κλάδεψε το συνεργείο μας υπήρχαν κακοτεχνίες. Τους είπα “παιδιά, προσέξτε εδώ, έχετε κόψει λάθος” και τις διόρθωσαν. Επιμένω ότι οι άνθρωποι κάνουν τη διαφορά».

Το άρθρο δημοσιεύθηκε στην έντυπη LiFO.