Το Ψυχοσάββατο πριν από την Πεντηκοστή - Μητροπολίτης Χονγκ Κονγκ Νεκτάριος

Το Ψυχοσάββατο πριν από την Πεντηκοστή

Μητροπολίτης Χονγκ Κονγκ Νεκτάριος

Το Σάββατο πριν από την Πεντηκοστή μνημονεύουμε όλους τους κεκοιμημένους ευσεβείς Χριστιανούς, με τη σκέψη ότι το γεγονός της ερχομένης επιφοιτήσεως του Αγίου Πνεύματος δεν αφορά μόνο την οικονομία της σωτηρίας του ανθρώπου, αλλά ότι και οι κεκοιμημένοι μετέχουν σε αυτή τη σωτηρία. Γι’ αυτό, η Αγία Εκκλησία, αναπέμποντας κατά την Πεντηκοστή προσευχές για τη ζωοποίηση όλων των ζώντων διά του Αγίου Πνεύματος, ικετεύει για τη χάρη του Αγίου Πνεύματος και για τους κεκοιμημένους, χάρη που τους είχε δοθεί όταν ακόμη ζούσαν και η οποία ήταν η πηγή της αιώνιας μακαριότητας, διότι «διά του Αγίου Πνεύματος πάσα ψυχή ζωογονείται».

Η Αγία Εκκλησία μας καλεί: «Όλοι ας προσευχηθούμε στον Χριστό σήμερα, καθώς ενθυμούμαστε τους νεκρούς όλων των αιώνων»· «Τους δούλους Σου που αναπαύονται στην αυλή Σου και στους κόλπους του Αβραάμ, από τον Αδάμ έως σήμερα, όσους σεμνά Σε υπηρέτησαν, πατέρες και αδελφούς μας, φίλους μαζί με συγγενείς»· «προπάτορες, παππούδες και προπαππούδες, από τους πρώτους έως και τους τελευταίους»· «κάθε ηλικία, γέροντες, νήπια και παιδιά»· και «τα νεογέννητα βρέφη»· «κάθε τάξη και γενεά»·

«βασιλείς, ιερείς, επισκόπους, μοναχούς και δόκιμους»· «συζύγους μαζί με τις συζύγους τους»· «όσους έφυγαν από τη ζωή στη θάλασσα, στη στεριά, σε ποτάμια, σε πηγάδια ή λίμνες, ή σε χαρακώματα»· «στα βουνά, στα ταξίδια»· «στις ερήμους ή στις πόλεις»· και «σε κάθε τόπο»· «όσους χάθηκαν μάταια, όσους κόπηκαν στα δύο από κεραυνό, από φρικτό θάνατο ή από οποιοδήποτε τραύμα»· «όσους πέθαναν από θεία προειδοποίηση, από θανατηφόρα βροντή που εστάλη από τον ουρανό, από ρήγμα της γης, από θαλασσοταραχές»· «όσους παρασύρθηκαν από χαλάζι, χιόνι και πυκνά σύννεφα, ή σκοτώθηκαν από τούβλο, ή σκεπάστηκαν από τη γη»· «όσους βρήκε απροσδόκητος θάνατος, και από κάθε πτώση δένδρων, σιδήρου ή βράχων»· «όσους έγιναν τροφή θηρίων, πτηνών ή ερπετών»· «όσους πέθαναν από δηλητηριώδη δαγκώματα, από φίδια που τους περιέσφιξαν, από ποδοπάτημα αλόγων, από στραγγαλισμό ή απαγχονισμό από αφελείς ανθρώπους»· «όσους φονεύθηκαν πίνοντας φάρμακα ή δηλητήρια, ή πνίγηκαν από κόκαλα»· «όσους Εσύ επέτρεψες, Κύριε, να πεθάνουν από ξαφνική και απρόσμενη πτώση»· «όλους όσοι αναπαύονται, Κύριε, ανάπαυσέ τους εν ευσεβεία»· «Σωτήρα μας, λύτρωσε όλους τους πιστούς κεκοιμημένους από το ακοίμητο πυρ και το ατέλειωτο σκότος, από τον τριγμό των οδόντων και το ατελεύτητο μαρτύριο των σκωλήκων, και από κάθε βασανισμό»· «ανάστησέ τους κατά την έσχατη ημέρα με δόξα»· «χάρισέ μου τη Βασιλεία Σου την επουράνια».

***

Επειδή συμβαίνει συχνά ορισμένοι πιστοί να πεθαίνουν πρόωρα, σε ξένη χώρα, στη θάλασσα, σε άβατα βουνά, σε γκρεμούς, σε χάσματα, από πείνα, πολέμους, πυρκαγιές, ψύχος και από κάθε λογής θάνατο, και ίσως, επειδή ήταν φτωχοί και χωρίς πόρους, να μη λάβουν τις συνηθισμένες αναγνώσεις του Ψαλτηρίου και τα μνημόσυνα, οι θείοι Πατέρες, κινούμενοι από φιλανθρωπία, όρισαν η Ορθόδοξη Καθολική Εκκλησία να τελεί μνημόνευση για όλους ανεξαιρέτως, παράδοση που παρέλαβαν από τους Αγίους Αποστόλους, ώστε και εκείνοι που, εξαιτίας κάποιας ειδικής περιστάσεως, δεν έλαβαν ατομικά τις καθιερωμένες νεκρώσιμες ακολουθίες, να περιλαμβάνονται στην παρούσα γενική μνημόνευση, φανερώνοντας ότι όσα γίνονται υπέρ αυτών τους προσφέρουν μεγάλη ωφέλεια.

Πάντοτε μνημονεύουμε τις ψυχές το Σάββατο, επειδή το Σάββατο σημαίνει «ανάπαυση» στα εβραϊκά· και επειδή οι νεκροί έχουν αναπαυθεί από τις βιοτικές και κάθε άλλες μέριμνες, προσφέρουμε δεήσεις υπέρ αυτών κατά την ημέρα που σημαίνει «ανάπαυση». Έχει πλέον επικρατήσει να το πράττουμε αυτό κάθε Σάββατο. Οι Πατέρες, γνωρίζοντας καλά ότι όσα γίνονται για τους κεκοιμημένους —δηλαδή τα μνημόσυνα, η ελεημοσύνη και οι Θείες Λειτουργίες— τους προσφέρουν μεγάλη ανακούφιση και ωφέλεια, επιτρέπουν στην Εκκλησία να τα τελεί τόσο ατομικά όσο και γενικά, παράδοση που παρέλαβαν από τους Αγίους Αποστόλους, όπως μας λέγει ο Άγιος Διονύσιος ο Αρεοπαγίτης.

Ότι όσα πράττει η Εκκλησία υπέρ των ψυχών τις ωφελούν, γίνεται φανερό από πολλές πηγές, αλλά ιδίως από ένα περιστατικό από τη ζωή του Αγίου Μακαρίου, ο οποίος συνήθιζε να προσεύχεται για τους κεκοιμημένους και είχε παρακαλέσει τον Θεό να του αποκαλύψει αν αυτό τους ωφελεί. Βρίσκοντας στο δρόμο που διέβαινε το ξεραμένο κρανίο ενός ασεβούς ειδωλολάτρη, ρώτησε αν οι ψυχές στον Άδη δέχονται κάποια παρηγοριά. Το κρανίο απάντησε: «Λαμβάνουμε μεγάλη ανακούφιση, πάτερ, όταν προσεύχεσαι στον Θεό για τους κεκοιμημένους». Ο Άγιος Γρηγόριος ο Διάλογος έσωσε ακόμη και τον αυτοκράτορα Τραϊανό με την προσευχή του, αν και έλαβε από τον Θεό εντολή να μην ξαναδεηθεί για ασεβή. Επιπλέον, με τις προσευχές των Αγίων και Ομολογητών, η αυτοκράτειρα Θεοδώρα άρπαξε τον θεομίσητο Θεόφιλο από τα βάσανα και τον έσωσε, όπως γνωρίζουμε από την εκκλησιαστική ιστορία. Ο Άγιος Γρηγόριος ο Θεολόγος, στον επιτάφιο λόγο για τον αδελφό του Καισάριο, δηλώνει ότι οι δεήσεις για τους κεκοιμημένους είναι ωφέλιμες γι’ αυτούς. Σε μία από τις ομιλίες του στην προς Φιλιππησίους Επιστολή, ο μέγας Άγιος Ιωάννης ο Χρυσόστομος λέγει: «Ας σκεφθούμε κάποιον τρόπο να ωφελήσουμε τους κεκοιμημένους· ας τους δώσουμε όποια βοήθεια μπορούμε, δηλαδή ελεημοσύνες και προσφορές στην Εκκλησία υπέρ αυτών· διότι αυτό τους προσφέρει μεγάλο κέρδος, ωφέλεια και όφελος. Πράγματι, δεν καθιερώθηκαν αυτά μάταια ή τυχαία· παραδόθηκε στην Εκκλησία του Θεού από τους πανσόφους Μαθητές Του να μνημονεύει ο Ιερέας τους πιστούς κεκοιμημένους κατά τα φρικτά Μυστήρια». Ο Μέγας Αθανάσιος λέγει: «Ακόμη κι αν κάποιος που πέθανε στην αληθινή Πίστη έχει εξαφανιστεί στον αέρα, επικαλέσου τον Χριστό Θεό και μη διστάσεις να ανάψεις λάδι και κεριά στον τάφο του· διότι αυτά είναι ευπρόσδεκτα στον Θεό και φέρνουν μεγάλη ανταπόδοση». «Να τηρείς αυτά, λοιπόν, είτε ο κεκοιμημένος είναι αμαρτωλός, ώστε να του εξασφαλίσεις συγχώρηση των αμαρτιών του, είτε δίκαιος, ώστε να λάβεις και εσύ πρόσθετη ανταμοιβή».

 The Saturday of Souls Before Pentecost

On the Saturday before Pentecost we commemorate all departed pious Christians, with the idea that the occasion of the coming of the Holy Spirit not only consists of the economy of the salvation of man, but that the departed also participate in this salvation. Therefore, the Holy Church, sending up prayers on Pentecost for the enlivening of all the living through the Holy Spirit, petitions for the grace of the Holy Spirit also for the departed, which they were granted while they were still living, and was the source of eternal blessedness, because "all souls are enlivened through the Holy Spirit".

The Holy Church appeals to us, "Let all of us pray to Christ, today as we remember the dead of all ages": "Your servants who rest in Your courtyard, and in the bosom of Abraham, from Adam even until today who have chastely served You, fathers and our brothers, friends, together with relatives", "forefathers, grandfathers and great-grandfathers, from the first and even up to the last", "every age, the old, and young babies, and children", and "the new born babies", "every rank and generation", "kings, priests, bishops, monks and novices", "husbands together with wives", "those departed at sea, or on land, or in the rivers, wells, or lakes, or in the trenches", "in the mountains, on travel", "in the deserts, or in the cities", and "any place", "in vain pursuits, cut in half by lightning, both from deathly abomination, and any wound", "dying from Divine foreboding, all mortal thunder sent down from Heaven, the cracking of the earth, the rising storms of the sea", "to be carried away by hailstones, snow and increased clouds, or killed by a brick, or covered over with earth", "unexpected death of the pious, and from every stream of fallen trees, iron, or rocks", "was food for an animal, either birds, or reptiles", "who died from poisonous bites by the enwrapping of snakes, from being trampled by horses, from strangling and hanging by the simple-hearted", "who was killed by drinking drugs, poisons, choked on bones", "those whom You have allowed, O Lord, to die from a sudden unexpected fall", "all who repose, O Lord, piously repose", "Our Savior, deliver all the faithful departed from the ever burning fire and the never ending darkness, the gnashing of teeth, and the unending torment of worms, and every torture", "Arise on the last day with glory", "grant me Your heavenly kingdom".

***

Since it often happens that certain believers suffer death prematurely, in a foreign land, at sea, or trackless mountains, on precipices, in chasms, in famines, wars, at sea, conflagrations, and cold weather, and all manner of other deaths; and perhaps, being poor and without resources, they have not been vouchsafed the customary psalter readings and memorial services, moved by love for mankind, the divine Fathers ordained that the Orthodox Catholic Church make commemoration of all people, a tradition which they inherited from the Holy Apostles, in order that those who, due to some particular circumstance, did not receive the customary obsequies individually, might be included in the present general commemoration, indicating that whatever is done on their behalf confers great benefit on them.

We always commemorate souls on Saturday, because savvation (Sabbath) means “rest” in Hebrew; and since the dead have rested from worldly and all other cares, we offer supplications for them also on the day which means “rest”. It has become customary for us to do this every Saturday. The Fathers, knowing well that what is done on behalf of the reposed, that is, memorial services, almsgiving, and Liturgies, affords them great respite and benefit, allow the Church to do so on both an individual and a general basis, a tradition which they received from the Holy Apostles, as Saint Dionysius the Areopagite tells us.

To what the Church does on behalf of souls benefits them, is clear from many sources, but especially from an incident in the life of Saint Makarios, who was in the habit of praying for the departed and had besought God to reveal to him whether any benefit was conferred on them thereby. Finding the desiccated skull of an impious pagan on the road that he was traversing, he asked whether the souls in Hades experienced any consolation. The skull replied: “We receive great respite, Father, when you pray to God for the departed.” Saint Gregory the Dialogist even saved the Emperor Trajan through prayer, though he was told by God never again to make entreaty for one who was impious. In addition to this, through the prayers of the Saints and Confessors, the Empress Theodora snatched the God-hating Theophilos from torments and saved him, as we know from ecclesiastical history. Saint Gregory the Theologian, in his funeral oration for his brother Caesarios, states that supplications for the departed are beneficial for them. In one of his homilies on the Epistle to the Philippians, the great Saint John Chrysostom says: “Let us think of some way to benefit the departed; let us given them whatever assistance we can, by which I mean almsgiving and offerings to the Church on their behalf; for this affords them great profit, gain, and benefit. Indeed, not in vain or haphazardly have these practices been prescribed; it has been handed down to the Church of God by His all-wise Disciples, that the Priest should commemorate the faithful departed at the dread Mysteries.” Saint Athanasius the Great says: “Even if one who has died in the true Faith has vanished into thin air, call upon Christ God, and do not avoid lighting oil lamps and candles at his grave; for these things are acceptable to God and bring great recompense.” Observe these things, therefore, whether the deceased is a sinner, so that you might obtain for him forgiveness of his sins, or a righteous man, so that you might gain additional rewards.”