Η κλίση ως κρίση! - π. Βασίλειος Θερμός

Η κλίση ως κρίση!

π. Βασίλειος Θερμός

Για μια ακόμη φορά εμφανίσθηκαν τα δικαιολογημένα σχόλια στο διαδίκτυο μετά την ανακοίνωση των βάσεων για τα ΑΕΙ. Πώς είναι δυνατόν να εισέρχονται στις Θεολογικές Σχολές και στις Εκκλησιαστικές Ακαδημίες με τόσο χαμηλούς βαθμούς οι μελλοντικοί κληρικοί; Και γιατί μένουν πολλές θέσεις εισακτέων κενές;  

Επ’ αυτού αναρτώ απόσπασμα άρθρου μου: Η κλίση ως κρίση! Η διαχείριση της ιερωσύνης στην Εκκλησία ως καρπός και σημείο μιας συλλογικής παθολογίας, που δημοσιεύθηκε στο αφιέρωμα περί ιερωσύνης του περιοδικού Αχιλλείου Πόλις της Ι. Μητροπόλεως Λαρίσης και Τυρνάβου, τ. 9, 2023, σ. 81-92.

Θα ήθελα να θέσω προς συζήτηση και μια άλλη πτυχή του ζητήματος, η οποία μού προκαλεί δυσκολία να τήν κατανοήσω. Πρόκειται για την σύγκριση Ελλάδας και Αμερικής.

Η Ελληνορθόδοξη Αρχιεπισκοπή των ΗΠΑ διαθέτει περίπου 540 ενορίες, 800 κληρικούς, και 1.500.000 πιστούς. Η Εκκλησία στην Ελλάδα για τα 10.000.000 πιστών διαθέτει περί τις 10.000 ενορίες (μαζί με Κρήτη και Δωδεκάνησα). Ως γνωστόν, έχει και αρκετά κενά, κυρίως στις μικρές ενορίες των χωριών.

Καθώς τα μικρά χωριά δεν έχουν την δυνατότητα να παράσχουν τους εφημερίους τους, τά εξαιρούμε. Ας υποθέσουμε, λοιπόν, ενδεικτικά ότι τα κενά είναι λιγότερα.

Ο Καταστατικός Χάρτης της Αρχιεπισκοπής Αμερικής από αρκετών ετών προβλέπει ότι δεν χειροτονείται κάποιος αν δεν διαθέτει πτυχίο Ορθόδοξης Θεολογικής Σχολής. Σημειώνω εδώ πως η πλειονότητα των εκεί χειροτονουμένων είναι απόφοιτοι της Θεολογικής Σχολής του Τιμίου Σταυρού στην Βοστώνη, της οποίας ο τίτλος αποτελεί μάστερ (δηλαδή δέχεται απόφοιτους Κολλεγίου).

Να προσθέσω πως η εν λόγω Σχολή έχει δίδακτρα και ότι απαιτεί εσωτερική φοίτηση. Συχνό είναι το θέαμα υποψηφίων οι οποίοι μετακομίζουν εκεί (από μακρινές περιοχές) με την σύζυγο και τα παιδιά τους ώστε να σπουδάσουν για 2 ή 3 χρόνια.

Σε εμάς, αντίθετα, σημαντικό ποσοστό εφημερίων δεν διαθέτουν πανεπιστημιακό πτυχίο. Μάλιστα προσφάτως δημιουργήθηκαν και οι Σχολές Μαθητείας Υποψηφίων Κληρικών (ΣΜΥΚ) που θα εκπαιδεύουν όσους υποψηφίους δεν θα συνεχίσουν σπουδές μετά το Λύκειο. Εκκλησιαστικά ΙΕΚ δηλαδή. Στην Ελλάδα, επιπλέον, σε όλες τις βαθμίδες η φοίτηση είναι δωρεάν.

Εν ολίγοις, η Εκκλησία μας στην Αμερική, έχοντας βάλει ψηλά τον πήχη (κολλέγιο συν μάστερ, από σχολές με δίδακτρα και εσωτερική φοίτηση), έχει την δυνατότητα να διαθέτει εφημέριο σε κάθε ενορία, με τις μισές περίπου να διαθέτουν και δεύτερο εφημέριο.

Αντίθετα, η Εκκλησία μας στην Ελλάδα, με δωρεάν την φοίτηση και με χαλαρή την υποχρέωση παρουσιών (οι περισσότεροι καθηγητές στις Θεολογικές Σχολές δεν απαιτούν παρουσίες, στις δε Εκκλησιαστικές Ακαδημίες όπου απαιτούνται έχουμε κατανόηση στις περιπτώσεις εργαζομένων ή κληρικών), χειροτονεί και ανθρώπους χωρίς πτυχίο.

Ερώτηση κρίσεως, λοιπόν: πώς εξηγείται το παράδοξο; Η αντιπαραβολή γεννά ένα αίνιγμα το οποίο προσδοκά απάντηση και ένα πρόβλημα το οποίο απαιτεί λύση.

Εφόσον το κράτος προσφέρει την δωρεάν τριτοβάθμια εκπαίδευση, γιατί η Εκκλησία της Ελλάδος αδυνατεί να γευθή την χαρά επαρκών και ποιοτικών ιερατικών κλίσεων;

Και γιατί η θέσπιση από το 2021 της Ελάχιστης Βάσης Εισαγωγής μείωσε αισθητά τους εισαγόμενους φοιτητές στις Θεολογικές Σχολές και στις Εκκλησιαστικές Ακαδημίες, αποκαλύπτοντας πόσο χαμηλό ήταν το επίπεδό τους επί δεκαετίες ολόκληρες; Την ίδια στιγμή κατά την οποία στην Αμερική απαιτούν μάστερ για να χειροτονήσουν, και όμως δεν έχουν κενά;

Προφανώς κάτι συμβαίνει. Δεν συγκρίνω την Ελλάδα με άλλο Ορθόδοξο έθνος, όπου τότε ίσως να συνέτρεχαν και άλλοι παράγοντες. Συγκρίνω με Ελληνικής καταγωγής ομογενείς. Φαίνεται ότι κάτι υπάρχει στο πλήρωμα της Εκκλησίας, εδώ και εκεί, το οποίο παράγει αυτή την διαφορά στην ποσότητα των ιερατικών κλίσεων.

Το ποιοι θα δηλώσουν στο μηχανογραφικό τους τις Θεολογικές Σχολές και τις Εκκλησιαστικές Ακαδημίες, προφανώς δεν εξαρτάται από αυτές. Είναι υποχρεωμένες να δεχθούν όποιους εισαχθούν. Εξαρτάται, όμως, από την Εκκλησία ως σώμα: ιεραρχία, εφημερίους, ενορίες, οικογένειες. Ποιοι εμπνέουν την έφεση για ιερωσύνη σε νέα αγόρια (και κορίτσια); Και με ποιους τρόπους; Και με ποια ποιότητα τό κάνουν;

Κατά τη γνώμη μου και μόνη αυτή η σύγκριση αποδεικνύει την συλλογική μας χρεωκοπία και θα όφειλε να προκαλέσει συναγερμό στην Εκκλησία μας! Θεωρώ απολύτως απαραίτητη την σύγκληση ενός κλειστού εργαστηρίου (με όση διάρκεια χρειασθή), στο οποίο θα συμμετάσχουν οι μητροπολίτες μας και το εκλεγμένο διδακτικό προσωπικό των Θεολογικών Σχολών και των Εκκλησιαστικών Ακαδημιών, με στόχο να οδηγηθούμε σε υπέρβαση. Θα μπορούσαν να κληθούν ως σύμβουλοι και επίλεκτοι πρεσβύτεροι. Κατ’ ουσίαν προτείνω την από κοινού σύσκεψη Ιεραρχίας και μελών ΔΕΠ (που δυστυχώς ουδέποτε μέχρι τώρα κάθισαν στο ίδιο τραπέζι) ώστε να εξευρεθούν εποικοδομητικές λύσεις στο ποσοτικό και ποιοτικό πρόβλημα των ιερατικών κλίσεων της Ελλάδας.

π. Βασίλειος Θερμός