Ανάσταση εναντίον ΤΙΝΑ - Θανάσης Ν. Παπαθανασίου

Ανάσταση εναντίον ΤΙΝΑ

Θανάσης Ν. Παπαθανασίου

Η έννοια της Ανάστασης λειτουργεί στην κοινωνία ως ένα ισχυρό σύμβολο. Και αφορά την λαχτάρα για νίκη της ζωής επί του θανάτου. Έτσι, τόσο για κείνους που δέχονται την Ανάσταση με την κυριολεξία της χριστιανικής πίστης, όσο και κείνους που την νοούν μεταφορικά, η ευχή «Καλή Ανάσταση!» έχει ιλιγγιωδώς περισσότερα συμφραζόμενα από άλλες ευχές, όπως π.χ. το καλόβολο αλλά άνευρο «Καλές γιορτές!». Η «Καλή Ανάσταση» έχει μέσα της ρήξη (με τον θάνατο) και ανυπόταχτη ελπίδα (για την θανάτωση του θανάτου).

Τι είναι θάνατος; Θάνατος είναι η βιολογική αποσύνθεση, αλλά κι ό,τι αποσυνθέτει τον άνθρωπο ακόμα και εν ζωή. Θανάτωση είναι η πραγμο-ποίηση του ανθρώπου, το σπρώξιμό του στο περιθώριο, ο ναρκισσισμός, η μισαλλοδοξία, η εκμετάλλευση. Η πείνα, έλεγε ο Μ. Βασίλειος, είναι ο φοβερότερος απ’ όλους τους θανάτους: ο πεινασμένος καθημερινά θανατώνεται, βιολογικά από την ασιτία, κοινωνικά από την περιθωριοποίηση. Ολόκληρη γραμμή που ξεκινά από την Παλαιά Διαθήκη και φτάνει σε εκκλησιαστικούς κανόνες, ορίζει ως ανθρωποκτόνο τον εκμεταλλευτή και ως ανταρσία κατά του Θεού την ταξική κοινωνία...

Για τους χριστιανούς (διορθώνω: για όσους χριστιανούς παίρνουν στα σοβαρά την πίστη τους) η Ανάσταση σημαίνει κυριολεκτικά τον μελλοντικό τερματισμό κάθε θανάτου. Αλλά, είτε κάποιος συμμερίζεται την πίστη, είτε όχι, είναι σημαντικό στη δημόσια ανάδραση να είναι σαφή τα χριστιανικά ριζώματα της έννοιας. Όχι για να αποδοθούν εύσημα στην καταγωγή αυτού του κοινωνικού συμβόλου, αλλά για να είναι διαυγείς οι αξιώσεις του στο σήμερα. Εξηγούμαι:

Αντίθετα προς ό,τι νομίζεται, η Ανάσταση δεν είναι ξαναζωντάνεμα, δηλαδή επαναφορά στον πρότερο τρόπο ύπαρξης. Ένας ξαναζωντανεμένος ξανάρχεται στην διελκυστίνδα ζωής και φθοράς, με άφευκτη κατάληξη τον θάνατο. Το ξαναζωντάνεμα δηλαδή σημαίνει ότι ο υφιστάμενος τρόπος ύπαρξης είναι και η μόνη πραγματικότητα. Εντελώς αντίθετα, η Ανάσταση σημαίνει ριζική άφιξη σε κάτι πραγματικά καινούργιο, το οποίο δεν έχει ξανασυμβεί: σε έναν τρόπο ύπαρξης όπου ο μόνος νεκρός θα είναι ο θάνατος – κάθε λογής θάνατος.

Με τα παραπάνω δεν εννοώ ότι η Ανάσταση και το πραγματικά καινούργιο είναι η αθανασία της ψυχής, η απεμπόληση της υλικότητας, η εγκατάλειψη της σωματικότητας, η φυγή από την ιστορία κλπ. Εννοώ το αντίθετο: πλησμονή ζωής. Απελευθέρωση της υλικότητας, της σωματικότητας και της ιστορίας από την φθορά, τον θάνατο, το κακό. Θυμίζω, αντί πολλών, την εκκωφαντική επιμονή των ευαγγελίων ότι ο αναστημένος Χριστός φαινόταν αλλιώτικος αφού δεν είχε πια φθορά, ήταν όμως ψηλαφητός!

Είναι κρίσιμο ζήτημα. Η Ανάσταση αφορά το κοινωνικό, το ότι αληθεύεις σε σχέση με τον άλλον. Και σημαίνει ανάδυση του πραγματικά καινούργιου, καθόσον αποτελεί εκτίναξη σαν σε ευθεία που δεν παλινδρομεί στο παρελθόν της. Αντίποδάς της είναι η τρομαχτική έννοια του κύκλου, η πεποίθηση ότι ο κόσμος και η ιστορία μπορούν να υπάρχουν μόνο με τον τρόπο με τον οποίο υπάρχουν τώρα: με τον θάνατο κάθε λογής ως αιώνια πραγματικότητα. Κάθε άνοιξη η Περσεφόνη ξαναζωντανεύει, αλλά κατόπιν ξαναπεθαίνει. Η οδύνη της μάνας της δεν δύναται να αποτρέψει την θανατερή παλινδρόμηση.

Σ’ αυτό που μοιάζει χριστιανικός παραλογισμός –στην αναστάσιμη πίστη– βλάστησε η έννοια της Επανάστασης (ακόμα και της άθεης επανάστασης), δηλαδή ο οραματισμός ότι ένας ριζικά άλλος κόσμος είναι εφικτός. Επανάσταση γαρ δεν είναι η όποια βελτίωση του αέναου κύκλου, αλλά το σπάσιμο του κύκλου. Και η Ανάσταση και η Επανάσταση σπάζουν τον κύκλο, ελευθερώνουν την πορεία και την κάνουν ανοιχτωσιά προς το αλλιώτικο. Με άλλα λόγια: Στην κυκλική αντίληψη ένας άλλος κόσμος όχι απλώς δεν είναι εφικτός. Είναι αδιανόητος. Αντίθετα, το να φρονείς «καλή Ανάσταση» σημαίνει ότι διαψεύδεις την σκυθρωπή ΤΙΝΑ («There Is No Alternative»).

Και κάτι ακόμη – εξίσου καίριο. Η Ανάσταση εμπεριέχει τον Γολγοθά του αλληλέγγυου, του εργάτη της απελευθέρωσης, ο οποίος σταυρώνεται αλλά δεν σταυρώνει. Ο Γολγοθάς δεν είναι απλώς μια ήττα πριν την νίκη. Είναι κάτι ριζικότερο. Είναι αυτό που ορίζει την ποιότητα της νίκης! Δεν αρκεί να υπάρχει όραμα, δεν αρκεί καν η δίψα για έναν αλλιώτικο κόσμο. Και η Κου-Κλουξ-Κλαν έχει όραμα για άλλον κόσμο, αλλά κόσμο θανατίλας. Για να είναι λοιπόν όντως Ανάσταση η Ανάσταση, χρειάζεται να είναι νίκη της έμπρακτης Αγάπης. Της Αγάπης που αγωνίζεται και συγκρούεται, αλλά σταυρώνεται και δεν σταυρώνει. Που μένει πάντα επαναστατική, αρνούμενη να γίνει νέο, θανατερό κατεστημένο μετά την νίκη της. Καθόσον ο πειρασμός στο διάβα της ιστορίας είναι, ο επαναστάτης να καμωθεί πως με την δική του νίκη τερματίζει η ιστορία. Έτσι όμως ο αδιέξοδος κύκλος δεν σπάζει από την υπέροχη ανοιχτωσιά προς μια διαρκή απελευθέρωση, αλλά παίρνει την αβατάρα ενός εξουσιαστικού βάλτου. Και σε τέτοια περίπτωση,... η ΤΙΝΑ βγάζει ειρωνικά την γλώσσα σε όσους επικαλούνται την Ανάσταση απλώς για πλασέμπο!

Καλή Ανάσταση!

Θ.Ν.Π. / 18-4-2025

 

[κείμενό μου με το οποίο ανταποκρίθηκα στην πρόσκληση της εφημερίδας "Η Εποχή", Μ. Παρασκευής - Μ. Σαββάτου, 18-19 Απριλίου 2025]