«NOSTRA AETATE: ΣΠΟΡΟΣ ΕΛΠΙΔΑΣ ΠΟΥ ΣΥΝΕΧΙΖΕΙ ΝΑ ΚΑΡΠΟΦΟΡΕΙ» - Ιωάννης Σπιτέρης

«NOSTRA AETATE: ΣΠΟΡΟΣ ΕΛΠΙΔΑΣ ΠΟΥ ΣΥΝΕΧΙΖΕΙ ΝΑ ΚΑΡΠΟΦΟΡΕΙ»

Ιωάννης Σπιτέρης

Έξι δεκαετίες μετά τη Διακήρυξη της Β΄ Συνόδου του Βατικανού, το κάλεσμα για αδελφοσύνη, σεβασμό και ειρήνη παραμένει ζωντανό.

Ένα επίκαιρο μήνυμα μέσα σε δύσκολους καιρούς

Στη σημερινή εποχή, όπου τα τραγικά γεγονότα στη Λωρίδα της Γάζας έχουν πυροδοτήσει έναν έντονο αντισημιτισμό σε όλο τον κόσμο –και στη χώρα μας– με ποικίλες μορφές και εκφράσεις, ένα γεγονός αυτών των ημερών ήρθε να υπενθυμίσει πως για έναν Χριστιανό ο αντισημιτισμός δεν είναι μόνο ηθικά απαράδεκτος, αλλά και ασυμβίβαστος με την πίστη του.

Πρόκειται για τη 60ή επέτειο της Δήλωσης «Nostra aetate» «Στην εποχή μας») της Β΄ Συνόδου του Βατικανού, σχετικά με τις σχέσεις της Εκκλησίας με τις μη χριστιανικές θρησκείες. Το ιστορικό αυτό έγγραφο δημοσιεύτηκε στις 28 Οκτωβρίου 1965.

Μια «Κοπερνίκεια επανάσταση» στη θεολογία και στις σχέσεις των θρησκειών

Η «Nostra Aetate» υπήρξε μια αληθινή επανάσταση – θεολογική, διαθρησκευτική και ιστορική. Με αυτήν, η Καθολική Εκκλησία γύρισε αποφασιστικά σελίδα στις σχέσεις της με τις άλλες θρησκείες, και κυρίως με τον εβραϊκό λαό. Συνέβαλε στη μεταμόρφωση της εκκλησιαστικής γλώσσας: λέξεις όπως «δικαιοσύνη», «διάλογος», «αδελφοσύνη», «πνευματική φιλοξενία» είναι πιο παρόντες στη δράση της Εκκλησίας. Είχε την παρρησία να αναγνωρίσει πως σε όλες τις θρησκείες υπάρχουν ορισμένα στοιχεία αλήθειας και αγιότητας, και κάλεσε σε σεβασμό και διάλογο μεταξύ των λαών. Καταδίκασε κάθε μορφή διάκρισης ή θρησκευτικού μίσους, προωθώντας την οικουμενική αδελφοσύνη.

Συγκεκριμένα για τους Εβραίους διακήρυξε ότι δεν μπορούν να θεωρηθούν συλλογικά υπεύθυνοι για τον θάνατο του Ιησού, καταδικάζει ρητά τον αντισημιτισμό, αναγνωρίζει τη βαθιά πνευματική και ιστορική συγγένεια του Χριστιανισμού με τον Ιουδαϊσμό.

Υπογραμμίζει επίσης πως οι Χριστιανοί και οι Εβραίοι λατρεύουν τον ίδιο Θεό της Παλαιάς Διαθήκης, και πως τους ενώνουν πολύ περισσότερα από όσα τους χώριζαν αδίκως στο πέρασμα των αιώνων.

Η Καθολική Εκκλησία πιστεύει ακράδαντα ότι ο Χριστός, η προσωποποίηση της ειρήνης, συμφιλίωσε διαμέσου του σταυρικού του θανάτου εθνικούς και Ιουδαίους.

Καταδικάζει κάθε μορφή διωγμού και βίας, και αναγγέλλει τον Χριστό ως σημείο της παγκόσμιας αγάπης του Θεού και πηγή κάθε χάριτος.

Εξήντα χρόνια μετά: η Ρώμη ξανά επίκεντρο του διαλόγου

Εξήντα χρόνια μετά την υπογραφή της «Nostra Aetate», η Ρώμη έγινε και πάλι το επίκεντρο του διαθρησκειακού διαλόγου. Πολλές εκδηλώσεις διοργανώθηκαν για να τιμηθεί η επέτειος της Διακήρυξης, όμως η πιο συγκινητική στιγμή ήρθε από την καρδιά του Βατικανού. Ανάμεσα στα πολυάριθμα συνέδρια και συναντήσεις –στις οποίες συμμετείχαν πάνω από 3.000 εκπρόσωποι θρησκειών από όλο τον κόσμο– ξεχώρισε η εκδήλωση στην Αίθουσα Παύλος ΣΤ΄ στις 28 Οκτωβρίου, που υπήρξε ιδιαίτερα συγκινητική. Το κλίμα ανανεωμένης σύμπνοιας κατέρριψε την εντύπωση ότι το έγγραφο είχε ξεχαστεί ή ατονήσει με τα χρόνια.

Η συμβολή των θρησκειών του κόσμου

Προηγουμένως, στο Γρηγοριανό Πανεπιστήμιο της Ρώμης –όπου για πολλά χρόνια είχα την τιμή να διδάξω– πραγματοποιήθηκε διεθνές συνέδριο αφιερωμένο στη «Nostra Aetate».

Στο συνέδριο συμμετείχαν εκπρόσωποι από πολλές παραδόσεις: Ινδουισμού, Τζαϊνισμού, Σιχισμού, Βουδισμού, Ζωροαστρισμού, Κομφουκιανισμού, Ταοϊσμού, Σιντοϊσμού και Παραδοσιακών Αφρικανικών Θρησκειών. Όλοι αυτοί ήταν επίσης παρόντες στη μεγάλη εκδήλωση της 28ης Οκτωβρίου στην Αίθουσα Παύλος ΣΤ΄, στέλνοντας ένα ισχυρό μήνυμα ειρήνης και ενότητας.

Η ομιλία του Πάπα Λέοντα ΙΔ΄

Η πιο αναμενόμενη στιγμή ήταν η ομιλία του Πάπα Λέοντα ΙΔ΄, ο οποίος υπογράμμισε ότι η «Nostra Aetate» φύτεψε τον σπόρο ενός διαθρησκειακού διαλόγου που έχει αποφέρει καρπούς φιλίας, κατανόησης και ειρήνης.

Τόνισε ότι ο διάλογος είναι τρόπος ζωής, βασισμένος στην αναγνώριση της παγκόσμιας αδελφοσύνης και στην απόρριψη κάθε διάκρισης. Κάλεσε τους θρησκευτικούς ηγέτες να εκπληρώσουν την «ιερή αποστολή» τους: να αφυπνίσουν το αίσθημα του ιερού και της ανθρωπιάς, να καταγγέλλουν τη βία και την αδικία,

να θεραπεύουν τις διαιρέσεις και να κηρύττουν την ειρήνη.

Το τελικό του κάλεσμα ήταν να «πορευόμαστε μαζί μέσα στην ελπίδα», αξιοποιώντας τη δύναμη της προσευχής για τη μεταμόρφωση του κόσμου.

Ο λόγος του Πάπα Λέοντα ΙΔ΄ μετέτρεψαν την επέτειο της «Nostra Aetate» σε επίμονο κάλεσμα για δράση. Ο σπόρος της ελπίδας, που φυτεύτηκε πριν από εξήντα χρόνια, καλείται να συνεχίσει να παράγει καρπούς αμοιβαίας κατανόησης, φιλίας, συνεργασίας και ειρήνης.