Η σαρακοστιανή Κυριακή της Ορθοδοξίας - ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΤΗΣ ΣΙΓΚΑΠΟΥΡΗΣ ΚΑΙ ΝΟΤΙΟΥ ΑΣΙΑΣ, ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ

Η σαρακοστιανή Κυριακή της Ορθοδοξίας

Τι είναι αυτό που πραγματικά συντηρεί τη ζωή;

ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΤΗΣ ΣΙΓΚΑΠΟΥΡΗΣ ΚΑΙ ΝΟΤΙΟΥ ΑΣΙΑΣ, ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ

Η Κυριακή της Ορθοδοξίας τοποθετείται από την Εκκλησία στην αρχή της Μεγάλης Τεσσαρακοστής με έναν τρόπο που, εκ πρώτης όψεως, μοιάζει αντιφατικός. Η περίοδος της νηστείας είναι χρόνος σιωπής, περισυλλογής, μετάνοιας, εσωτερικής συντριβής. Και όμως, ακριβώς μέσα σε αυτή την κατανυκτική ατμόσφαιρα, η Εκκλησία επιλέγει να προβάλει έναν εορτασμό που φέρει χαρακτήρα δογματικό και, φαινομενικά, θριαμβευτικό. Την ανακήρυξη της «νίκης της Ορθοδοξίας».

Γιατί άραγε;

Αν η Ορθοδοξία ήταν ένα ιδεολογικό σύστημα, μια θρησκευτική θεωρία ή μια ιστορική επικράτηση έναντι αντιπάλων, τότε πράγματι η θέση της εορτής θα ήταν ακατανόητη. Η νηστεία απαιτεί ταπείνωση, ενώ ο θρίαμβος προϋποθέτει αυτοεπιβεβαίωση. Η Εκκλησία όμως δεν λειτουργεί με τους όρους της ιδεολογίας ούτε με τη λογική των ιστορικών νικών.

Η Κυριακή της Ορθοδοξίας δεν γιορτάζει την επιβολή μιας άποψης, αλλά τη διάσωση ενός τρόπου υπάρξεως.

Η ιστορική αφορμή της εορτής -η οριστική αναστήλωση των ιερών εικόνων το 843 μ.Χ.- συχνά παρεξηγείται ως λήξη μιας θεολογικής διαμάχης. Στην πραγματικότητα, η εικονομαχία δεν υπήρξε απλώς σύγκρουση αισθητικών ή λατρευτικών αντιλήψεων. Ήταν σύγκρουση ανθρωπολογιών. Στο βάθος της κρυβόταν το ερώτημα αν ο κόσμος μπορεί να γίνει τόπος φανέρωσης του Θεού ή αν ο Θεός παραμένει απρόσιτος, απομονωμένος σε μια μεταφυσική απόσταση.

Η άρνηση της εικόνας υπαινισσόταν έναν Θεό που δεν αγγίζει την ιστορία. Έναν Θεό που δεν προσλαμβάνει την ύλη, δεν κοινωνεί την ανθρώπινη ύπαρξη. Αν όμως ο Θεός δεν γίνεται ορατός, τότε και η σωτηρία παραμένει αφηρημένη ιδέα, η πίστη μετατρέπεται σε διανοητική αποδοχή αρχών, και η θρησκεία καταλήγει ηθικός νόμος.

Η Εκκλησία αντέταξε κάτι ριζικά διαφορετικό. Ο Θεός έγινε άνθρωπος. Η Ενανθρώπηση δεν είναι θεολογική μεταφορά αλλά γεγονός σχέσης. Εφόσον ο Χριστός προσέλαβε την ανθρώπινη φύση, η ύλη παύει να είναι εμπόδιο και γίνεται δυνατότητα κοινωνίας. Η εικόνα μαρτυρεί ακριβώς αυτό. Ότι η αλήθεια δεν εξαντλείται σε έννοιες αλλά αποκαλύπτεται σε πρόσωπα.

Γι’ αυτό και η Ορθοδοξία δεν ορίζεται πρωτίστως ως «σωστή διδασκαλία», αλλά ως ορθός τρόπος θέασης και μετοχής στην πραγματικότητα. Δεν πρόκειται για κατοχή της αλήθειας, αλλά για τρόπο συμμετοχής σε αυτήν. Είναι η Αλήθεια.

Εδώ αποκαλύπτεται και η βαθιά σύνδεση της εορτής με τη νηστεία.

Η Μεγάλη Τεσσαρακοστή είναι πορεία αποδόμησης των ψευδαισθήσεων αυτονομίας του ανθρώπου. Ο σύγχρονος άνθρωπος έχει μάθει να υπάρχει ως αυτάρκης μονάδα. Να καταναλώνει, να επιλέγει, να αυτοκαθορίζεται χωρίς αναφορά σε σχέση. Η νηστεία εισάγει μια ρήξη σε αυτή την ψευδαίσθηση. Η εκούσια στέρηση δεν έχει τιμωρητικό χαρακτήρα. Αποκαλύπτει την εξάρτηση της ύπαρξης από τον άλλον και τελικά από τον Θεό.

Η πείνα της νηστείας γίνεται υπαρξιακή ερώτηση: Τι είναι αυτό που πραγματικά συντηρεί τη ζωή;

Ακριβώς τη στιγμή που ο άνθρωπος αρχίζει να αμφισβητεί τη βεβαιότητα του εαυτού του, η Εκκλησία προβάλλει την Ορθοδοξία. Όχι για να τον καθησυχάσει με νέες βεβαιότητες, αλλά για να του υποδείξει ότι η αλήθεια δεν είναι ιδιοκτησία του νου. Είναι σχέση που προσφέρεται.

Χωρίς αυτή τη θεμελίωση, η νηστεία κινδυνεύει να μετατραπεί σε θρησκευτικό ατομικό κατόρθωμα. Ο άνθρωπος μπορεί να υπερηφανευθεί για την εγκράτειά του, να μετρήσει πνευματικές επιδόσεις, να οικοδομήσει ένα λεπτότερο αλλά εξίσου ισχυρό εγώ. Η Εκκλησία παρεμβαίνει από την πρώτη Κυριακή και υπενθυμίζει ότι η σωτηρία δεν είναι επίτευγμα αλλά δωρεά.

Η περιφορά των εικόνων εκείνη την ημέρα δεν αποτελεί νοσταλγική αναπαράσταση ιστορικής νίκης. Είναι ομολογία ότι η πίστη αφορά την ορατή ζωή, το σώμα, την ιστορία, την κοινότητα. Ο άνθρωπος σώζεται όχι δραπετεύοντας από τον κόσμο αλλά μεταμορφώνοντας τον τρόπο ύπαρξής του μέσα στον κόσμο.

Έτσι, η Κυριακή της Ορθοδοξίας λειτουργεί ως προσανατολισμός ολόκληρης της Τεσσαρακοστής. Η άσκηση δεν αποβλέπει στην απόρριψη της ύλης αλλά στην απελευθέρωσή της από την ιδιοκτησιακή χρήση. Δεν αρνείται τον κόσμο, αρνείται την απομόνωση.

Η Εκκλησία τολμά να μιλήσει για «νίκη» μόνο όταν αυτή δεν αφορά εξουσία αλλά αλήθεια σχέσης. Η νίκη της Ορθοδοξίας είναι η νίκη της δυνατότητας κοινωνίας απέναντι στην αυτάρκεια, της ενσάρκωσης απέναντι στην αφηρημένη πνευματικότητα, του προσώπου απέναντι στο άτομο.

Γι’ αυτό η εορτή δεν αντιφάσκει με τη νηστεία. Είναι η εσωτερική της αρχή. Πριν ακόμη αρχίσει ο μακρύς αγώνας της μετάνοιας, η Εκκλησία αποκαλύπτει τον σκοπό. Όχι να γίνει ο άνθρωπος θρησκευτικά τελειότερος, αλλά να μάθει να υπάρχει ως σχέση αγάπης.

Η Ορθοδοξία δεν αυτοθαυμάζεται. Υπενθυμίζει ότι η αλήθεια δεν επιβάλλεται. Εικονίζεται, προσφέρεται και βιώνεται μέσα στην κοινότητα των προσώπων.

Και ίσως γι’ αυτό η πιο κατάλληλη στιγμή για να γιορταστεί δεν είναι ο χρόνος της πληρότητας, αλλά ο χρόνος της έλλειψης. Όταν ο άνθρωπος νηστεύει, αρχίζει να κατανοεί ότι δεν ζει από αυτά που κατέχει, αλλά από αυτόν με τον οποίο σχετίζεται.

Πηγή: huffingtonpost