Μητροπολίτης Χονγκ Κονγκ Νεκτάριος
Την Τρίτη Κυριακή των Νηστειών, την Κυριακή της
Σταυροπροσκυνήσεως, η Εκκλησία τοποθετεί στο μέσον της Μεγάλης Τεσσαρακοστής
τον λόγο του Κυρίου: «Εἴ τις θέλει ὀπίσω μου ἐλθεῖν, ἀπαρνησάσθω ἑαυτὸν καὶ ἀράτω
τὸν σταυρὸν αὐτοῦ, καὶ ἀκολουθείτω μοι» (Μκ 8:34). Ο λόγος αυτός δεν προτείνει
μια απλή ηθική στάση καρτερίας ή μια φιλοσοφία υπομονής απέναντι στις
δυσκολίες· αποκαλύπτει το μυστήριο της μαθητείας ως οδό σωτηρίας. Καλεί τον
άνθρωπο να περάσει από την εγωϊστική αυτάρκεια στην κοινωνία με τον Χριστό, να
μεταμορφώσει τη ζωή του μέσα από την σταυρική αγάπη, που οδηγεί—ως υπόσχεση και
πρόγευση—στην χαρά της Αναστάσεως.
Στην Ορθόδοξη παράδοση, το «ἀπαρνησάσθω ἑαυτὸν» δεν σημαίνει περιφρόνηση της ανθρώπινης αξίας, αλλά απομάκρυνση από τον «παλαιό άνθρωπο» που ζει κλεισμένος στον εγωισμό και στις αμαρτωλές επιθυμίες. Είναι η ελεύθερη έξοδος από το «εγώ» ως άξονα της υπάρξεως, για να γίνει ο Χριστός το μέτρο και η αναφορά της ζωής. Η άσκηση της Σαρακοστής—νηστεία, προσευχή, ελεημοσύνη, συγχώρηση—δεν είναι αυτοσκοπός· είναι παιδαγωγία ελευθερίας, για να μπορεί η καρδιά να αγαπήσει χωρίς ιδιοτέλεια. Έτσι, ο λόγος του Κυρίου φανερώνει ότι η μαθητεία δεν είναι ιδεολογία, αλλά τρόπος υπάρξεως.
Το «ἀράτω τὸν σταυρὸν αὐτοῦ» εκφράζει τη συμμετοχή του πιστού στο μυστήριο του Σταυρού. Ο καθένας έχει «τον σταυρό του»: όχι ως μοιρολατρία, αλλά ως πρόσκληση να μεταμορφώσει τις δοκιμασίες, τις αδυναμίες και τα βάρη της ζωής σε τόπο συνάντησης με τον Χριστό. Ο Σταυρός δεν δοξάζεται επειδή είναι όργανο θανάτου, αλλά επειδή έγινε το όργανο της νίκης κατά της αμαρτίας και του θανάτου. Γι’ αυτό και η Εκκλησία δεν στέκεται σε έναν σταυρό καταδίκης και απελπισίας· τιμά τον Τίμιο Σταυρό ως σημείο σωτηρίας που οδηγεί στην Ανάσταση. Η σταυρική πορεία του Χριστού αποκαλύπτει το ήθος της Βασιλείας: «δύναμις» ως ταπείνωση, «δόξα» ως αγάπη που θυσιάζεται.
Η συνέχεια της περικοπής φωτίζει μια κρίσιμη
πνευματική διάκριση: «ὃς γὰρ ἂν θέλῃ τὴν ψυχὴν αὐτοῦ σῶσαι, ἀπολέσει αὐτήν· ὃς
δ᾿ ἂν ἀπολέσῃ τὴν ἑαυτοῦ ψυχὴν ἕνεκεν ἐμοῦ καὶ τοῦ εὐαγγελίου, οὗτος σώσει αὐτήν»
(Μκ 8:35). Η «ψυχή» εδώ σημαίνει τη ζωή ως κατοχή και αυτάρκεια. Όταν ο
άνθρωπος προσπαθεί να «σώσει» τη ζωή του με όρους αυτού του κόσμου—ασφάλεια,
προβολή, έλεγχο—την χάνει, διότι κλείνεται στο φθαρτό. Αντίθετα, όταν «χάνει»
τη ζωή του για τον Χριστό, δηλαδή την προσφέρει ως αγάπη, τότε την βρίσκει ως δωρεά
Θεού. Πρόκειται για το παράδοξο της ευαγγελικής λογικής: η αληθινή ζωή
γεννιέται από την αυτοπροσφορά.
Το χωρίο «τί γὰρ ὠφελήσει ἄνθρωπον ἐὰν κερδήσῃ τὸν
κόσμον ὅλον» (Μκ 8:36) θέτει το μέτρο της Τεσσαρακοστής: δεν είναι περίοδος
απλής βελτίωσης, αλλά επιστροφής στο αιώνιο νόημα της υπάρξεως. Και η
προειδοποίηση για όποιον δειλιάσει να Τον ομολογήσει και κρατήσει αποστάσεις
από τον λόγο Του (Μκ 8:38) δεν είναι απειλή, αλλά πρόσκληση σε ομολογία: να μη
ντρεπόμαστε τον σταυρικό τρόπο ζωής, σε έναν πολιτισμό που συχνά θεωρεί την
ταπείνωση αδυναμία.
Γιατί, όμως, η Εκκλησία τοποθετεί την προσκύνηση
του Τιμίου Σταυρού στο μέσον της Μεγάλης Τεσσαρακοστής; Πρώτον, ποιμαντικά: στο
μέσο της ασκήσεως οι δυνάμεις κάμπτονται· ο Σταυρός προβάλλεται ως στήριγμα και
παρηγοριά, ως «δέντρο ζωής» που ανανεώνει το αγωνιστικό φρόνημα. Δεύτερον,
θεολογικά: η Σαρακοστή είναι οδοιπορία προς το Πάθος και την Ανάσταση, και ο
Σταυρός βρίσκεται στο κέντρο του μυστηρίου του Πάσχα ως σημείο της θυσιαστικής
αγάπης που οδηγεί στη ζωή. Τρίτον, λειτουργικά: η Εκκλησία «προγεύεται» τη χαρά
της νίκης μέσα στην κατανυκτική πορεία, ώστε η άσκηση να μην εκφυλιστεί σε
ηθικισμό ή σκληρότητα, αλλά να μείνει ενωμένη με την ελπίδα της Αναστάσεως. Στο
μέσον της Τεσσαρακοστής, ο Σταυρός προβάλλει ως σταθμός πνευματικής ανασύνταξης
και ενίσχυσης: στηρίζει την καρδιά και υπενθυμίζει πως η οδός της μετανοίας
οδηγεί στην Αναστάσιμη ζωή.
***
Third Sunday of
Great Lent (Mark 8:34–38; 9:1)
On the Third
Sunday of the Fast, the Sunday of the Veneration of the Cross, the Church
places at the very center of Great Lent the Lord’s words: “If anyone would come
after Me, let him deny himself and take up his cross, and follow Me” (Mk 8:34).
This saying does not propose a merely moral attitude of endurance, or a
philosophy of patience in the face of hardships; it reveals the mystery of
discipleship as the path of salvation. It calls the human person to pass from
self-centered self-sufficiency into communion with Christ, to transform life
through cruciform love—a love that leads, as promise and foretaste, to the joy
of the Resurrection.
In the Orthodox
tradition, “let him deny himself” does not mean contempt for human worth, but a
turning away from the “old man” who lives enclosed in egoism and sinful
desires. It is a free departure from the “self” as the axis of existence, so
that Christ may become the measure and reference point of life. The ascetic
practice of Lent—fasting, prayer, almsgiving, forgiveness—is not an end in
itself; it is a schooling in freedom, so that the heart may learn to love
without self-interest. In this way, the Lord’s word makes clear that
discipleship is not an ideology, but a mode of existence.
“Let him take
up his cross” expresses the believer’s participation in the mystery of the
Cross. Each person has “his own cross”: not as fatalism, but as a summons to
transform trials, weaknesses, and the burdens of life into a place of encounter
with Christ. The Cross is not glorified because it is an instrument of death,
but because it became the instrument of victory over sin and death. For this
reason, the Church does not linger on a cross of condemnation and despair; she
honors the Precious Cross as the sign of salvation that leads to the
Resurrection. Christ’s cruciform path reveals the ethos of the Kingdom: “power”
as humility, “glory” as self-offering love.
The
continuation of the passage sheds light on a decisive spiritual distinction:
“For whoever would save his life will lose it; but whoever loses his life for
My sake and the gospel’s will save it” (Mk 8:35). Here “life” means life
understood as possession and self-sufficiency. When a person tries to “save”
his life on this world’s terms—security, recognition, control—he loses it,
because he becomes enclosed within what is perishable. By contrast, when one
“loses” his life for Christ, that is, offers it as love, he finds it again as
God’s gift. This is the paradox of the Gospel’s logic: true life is born from
self-offering.
The verse, “For
what does it profit a man to gain the whole world” (Mk 8:36), sets the measure
of Lent: it is not a season of mere self-improvement, but a return to the
eternal meaning of existence. And the Lord’s warning concerning the one who
shrinks from confessing Him and keeps his distance from His word (Mk 8:38) is
not a threat, but an invitation to witness: not to be ashamed of the cruciform
way of life in a culture that often regards humility as weakness.
Why, then, does
the Church place the veneration of the Precious Cross in the middle of Great
Lent? First, pastorally: in the middle of ascetic struggle our strength often
wanes; the Cross is set forth as support and consolation, as the “tree of life”
that renews the spirit of spiritual contest. Second, theologically: Lent is a
pilgrimage to the Passion and the Resurrection, and the Cross stands at the
heart of the Paschal mystery as the sign of sacrificial love that leads to
life. Third, liturgically: the Church “tastes beforehand” the joy of victory
within the compunctionate journey, so that ascetic effort may not degenerate
into moralism or harshness, but remain united to the hope of the Resurrection.
In the middle of Great Lent, the Cross appears as a station of spiritual
regathering and strengthening: it supports the heart and reminds us that the
path of repentance leads to the life of the Resurrection.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου