Μια μικρή ηρωϊκή ιστορία ενός Γερμανού αντιφασίστα

Ένα από τα πιο σκοτεινά κεφάλαια της ελληνικής ιστορίας του 20ού αιώνα είναι η οργάνωση του δικτύου στρατοπέδων εξορίας, με το αρχιπέλαγος του Αιγαίου να κατέχει τα σκήπτρα. Ερημονήσια, όπως η Μακρονήσι, η Γυάρος και το Τρίκερι, ξερονήσια με ελάχιστους κατοίκους, όπως η Γαύδος, ο Άη Στράτης, η Ανάφη, η Κίμωλος και η Φολέγανδρος, αλλά και μεγαλύτερα νησιά, όπως η Ικαρία και η Λέρος, μετατράπηκαν σε τόπους απομόνωσης - και ορισμένα από αυτά σε τόπους εξόντωσης -  πολιτικών αντιπάλων της δικτατορίας του Ιωάννη Μεταξά, του εμφυλιακού καθεστώτος και της δικτατορίας των συνταγματαρχών.

Ο θεσμός της εκτόπισης που έλκει την καταγωγή του από την προσπάθεια αντιμετώπισης των εγκλημάτων τιμής όπως η «βεντέτα» αλλά και η ζωοκλοπή, μετατράπηκε μέσω του «Ιδιωνύμου» του Ελευθέριου Βενιζέλου σε εργαλείο καταστολής των νεογέννητων τότε κομμουνιστικών και συνδικαλιστικών οργανώσεων στην Ελλάδα. Το καθεστώς Μεταξά εξόρισε στη συνέχεια εκατοντάδες κομμουνιστές στα νησιά, πολλούς από τους οποίους παρέδωσε αργότερα χέρι με χέρι στους Ναζί.

Μετά τον πόλεμο, κατά την περίοδο του Εμφυλίου και έως το 1963, οι κυβερνήσεις έστειλαν χιλιάδες αντάρτες του ΕΛΑΣ και μέλη του ΕΑΜ στα νησιά της εξορίας. Οι εξορίες καταργήθηκαν για ένα μικρό διάστημα αλλά η Χούντα των Συνταγματαρχών το 1967 «ζήλεψε» τη δράση των προκατόχων της και άνοιξε ξανά τη Γυάρο και τη Λέρο, όπου εξορίστηκαν περίπου δέκα χιλιάδες μέλη της ΕΔΑ και του ΚΚΕ. Συνολικά, εκτιμάται ότι περισσότεροι από 100.000 άνδρες και γυναίκες πέρασαν από τα στρατόπεδα εξορίας στις τρεις βασικές περιόδους λειτουργίας τους: 1936 -1941, 1946-1963 και 1967-1974.

Η αεροφωτογραφία της Γυάρου κρύβει μία μικρή ηρωϊκή ιστορία ενός Γερμανού αντιφασίστα. Το καλοκαίρι του 1967, ενώ η δικτατορία διέψευδε το ότι λειτουργούσαν στρατόπεδα εξορίας, ο δημοσιογράφος Fred Ihrt νοίκιασε ένα Piper PA-28 Cherokee στην Αθήνα, με προορισμό το Μπρίντιζι. Απογειώθηκε από το Ελληνικό και, αλλάζοντας απροειδοποίητα πορεία, πέταξε πάνω από τη Γυάρο, κατορθώνοντας να φωτογραφίσει για πρώτη φορά από αέρος το στρατόπεδο με τους κρατούμενους στις αυλές του. Η δημοσίευση των φωτογραφιών διέψευσε τους δικτάτορες, και συνέβαλε στην διεθνή απομόνωσή τους από την Ευρώπη. 

Πηγή εικόνας: https://www.worldpressphoto.org/collection/photo-contest/1967/fred-ihrt-gns/2