Ο Γιώργος Σουφλιάς και η Εκκλησία - Χάρη Ανδρεόπουλου

Ο Γιώργος Σουφλιάς και η Εκκλησία

Του Χάρη Ανδρεόπουλου*

Πολλά θα διαβάσετε αυτές τις ημέρες, μετά την εκδημία του,  για τον Γιώργο Σουφλιά και για τα μεγάλα και σπουδαία έργα που επιτέλεσε ως Υπουργός ΠΕΧΩΔΕ στις υποδομές της χώρας (μεγάλοι οδικοί άξονες), στο χωροταξικό, για τις μεταρρυθμίσεις του στη Παιδεία (αναβάθμιση τεχνικής εκπ/σης και κατάρτισης, δια της ιδρύσεως των ΙΕΚ). Επίσης, για τη συμβολή του στο μεγάλο έργο της αποχέτευσης στη Λάρισα που υλοποιήθηκε από τον αείμνηστο δήμαρχο Αριστείδη Λαμπρούλη, την αναβάθμιση του Γενικού Νοσοκομείου, την υπόγεια διάβαση στην οδ. Φαρσάλων, τη διπλή πεζογέφυρα στο Πηνειό, κάτω απ’ τον Αγ. Αχίλλιο και πολλά άλλα σημαντικά έργα που φέρουν τη δική του σφραγίδα.

Εδώ θα γράψω δυό λόγια για το αποτύπωμα που άφησε ο Γ. Σουφλιάς στη διάρκεια της 3ετίας 1991-1993 έχοντας στα χέρια του το «τιμόνι» του Υπουργείου Παιδείας και Θρησκευμάτων, εστιάζοντας στην πολιτική που ακολούθησε απέναντι στο δύσκολο πρόβλημα που βρήκε μπροστά του˙ το εκκλησιαστικό. Ήταν η εποχή που το εν λόγω πρόβλημα «έβραζε» έχοντας μάλιστα επίκεντρο τη Λάρισα, που εκείνο το διάστημα είχε γίνει «πεδίο μάχης» εξ αιτίας της αποφάσεως του Συμβουλίου Επικρατείας (ΣτΕ) να δικαιώσει (δικαστικά) τον (έως τότε θεωρούμενο ως σχολάζοντα) Μητροπολίτη Θεολόγο (Πασχαλίδη) εκδίδοντας στα τέλη του 1990 απόφαση που τον θεωρούσε ως «νόμιμο, εν ενεργεία Μητροπολίτη Λαρίσης» και δη εξ υπαρχής (ex tunc). 

Δηλαδή, από το 1968 όταν και είχε εκλεγεί, «διαγράφοντας» έτσι (το ΣτΕ με την απόφασή του) την 16ετία (1974-1990) της επιβληθείσης υπό της Ιεραρχίας ποινής της εκπτώσεώς του Μητροπολίτη Θεολόγου από το θρόνο της Λαρίσης. Κι όλα αυτά ενώ ήδη είχε εκλεγεί, στα τέλη του 1989, ως Μητροπολίτης Λαρίσης ο (νυν Γουμενίσσης) Δημήτριος (Μπεκιάρης) στον χηρεύσαντα θρόνο λόγω εκδημίας του Μητροπολίτη Σεραφείμ (Ορφανού). «Μύλος»…

Ταραχές, επεισόδια, δικαστικές διαμάχες, εξημμένα πάθη. Η τοπική κοινωνία διχασμένη, «Θεολογικοί» από τη μία, «Μπεκιαρικοί» από την άλλη και η τοπική Εκκλησία ακυβέρνητο σκάφος. Κι ήλθε η στιγμή του αρμοδίου κατά νόμον υπουργού Παιδείας και Θρησκευμάτων να λάβει θέση, κατά το δυνατόν «θεραπευτική» του προβλήματος που είχε αρχίσει να οξύνεται ολοένα και περισσότερο. Ο Γ. Σουφλιάς ως γνήσιος «καραμανλικός» και συνεχιστής του έργου (και της σχετικής φιλοσοφίας περί των διακριτών σχέσεων Πολιτείας-Εκκλησίας) του παλαιότερου προκατόχου του, αειμνήστου Γεωργίου Ράλλη, θα καταθέσει τροπολογία (αρθ. 12 στο Ν. 1591/1991) βάσει της οποίας ιδρύονται επτά (7) προσωποπαγείς Μητροπόλεις για την τακτοποίηση των εμπεριστάτων Μητροπολιτών που μετά τις αποφάσεις του ΣτΕ είτε βρέθηκαν “μετέωροι” (όπως ο μέχρι τότε Λαρίσης κ. Δημητρίου του οποίου ακυρώθηκε το διάταγμα εκλογής), είτε τελούσαν σε “εκκρεμότητα” (oι δικαιωθέντες από το ΣτΕ, έξι [6] εν ζωή, σχολάζοντες μέχρι τότε Μητροπολίτες και προσδοκούντες επάνοδο στην «εν ενεργεία» κατάσταση). Με την τροπολογία αυτή, όπως ανεφέρετο στην αιτιολογική έκθεση «γίνεται έναρξη της προσπάθειας για την λύση του από μακρού εκκρεμούντος Εκκλησιαστικού προβλήματος που απασχολεί την Εκκλησία». Σημειωθήτω ότι την αιτιολογική έκθεση που συνόδευσε τη τροπολογία - την περιληφθείσα στο νόμο (ΦΕΚ, 84/Α’/31-05-1991) - συνυπογράφει και ο τότε Υπ. Οικονομικών Ιωαν. Παλαιοκρασσάς, ο οποίος, ένα χρόνο πριν, με δική του τροπολογία (αρθ. 12, παρ. 1, Ν. 1877/1990), είχε ανοίξει το δρόμο των προσφυγών στο ΣτΕ και για τους Μητροπολίτες υπό την ιδιότητά τους ως «οργάνων διοικήσεως» ΝΠΔΔ. Προκαλώντας εν τοις πράγμασι μέγα ρήγμα στις σχέσεις Πολιτείας – Εκκλησίας.

Σε αντίθεση με τον μακαρίτη Παλαιοκρασσά ο Γ. Σουφλιάς ως ένθερμος θιασώτης της αυτοδιοικήσεως της Εκκλησίας και υπερασπιστής της απόψεως ότι τα ζητήματα που ανάγονται στην εσωτερική ζωή της θα πρέπει να επιλύονται όχι στα δικαστήρια, αλλά οίκοθεν, έδωσε την ευκαιρία στην Εκκλησία, εντός του πλαισίου του υφισταμένου συστήματος της “νόμω κρατούσης πολιτείας”, να αντιμετωπίσει το πρόβλημα, σε εκκλησιολογική βάση, με την επίκληση μάλιστα στη σχετική διάταξη του νόμου και της αρχής της «εκκλησιαστικής οικονομίας». ‘Επραξε ακριβώς ότι είχε πράξει ο Γ. Ράλλης το 1977, επιχειρώντας, δια του αρθ. 71, § 2 του Ν. 570 (Καταστατικός Χάρτης της Ε.Ε.), μέσω της ιδρύσεως νέων προσωποπαγών Μητροπόλεων ή δι’  αποσπάσεως περιοχών εξ υφισταμένων Μητροπόλεων, να δώσει λύσει προκειμένου τακτοποιηθούν σ΄ αυτές δια καταστάσεως οι «καθ΄ οιονδήποτε τρόπο απομακρυνθέντες της έδρας των, κατά το από 21.04.1967 έως 24.07.1974 χρονικό διάστημα ιεράρχαι της Εκκλησίας της Ελλάδος».  Η ευκαιρία, όμως, αυτή που είχε δοθεί επί Ράλλη στους ιεράρχες για ενδοεκκλησιαστική λύση, δυστυχώς, έμεινε ουσιαστικά ανεκμετάλλευτη.

Επί υπουργίας Σουφλιά, όμως, η ενδοεκκλησιαστική λύση άρχισε να ευδοκιμεί. Από τους έξι (6) δικαιωθέντες στο ΣτΕ Μητροπολίτες οι τρείς (3) δέχθηκαν τη τοποθέτησή τους από την Ιεραρχία σε νέα, προσωποπαγή Μητρόπολη – οι πληγές άρχισαν να θεραπεύονται, να κλείνουν. Η συνεργασία Πολιτείας (Υπ. Παιδείας Γ. Σουφλιάς) - Εκκλησίας (Αρχιεπίσκοπος Σεραφείμ [Τίκας]) απέδωσε καρπούς ειρηνικούς (Εβρ. 12,11). Ο Γιώργος Σουφλιάς εξ επόψεως εκκλησιαστικής πορεύθηκε σεμνά και ταπεινά. Δεν έκανε μεγάλους σταυρούς, όμως, σεβάσθηκε απολύτως την Εκκλησία και την ελευθερία της˙ το αυτοδιοίκητό της. Κι αυτό του το’ χει αναγνωρίσει η Ιστορία.

Γαῖαν ἔχοι ἐλαφράν.

* Ο Χάρης Ανδρεόπουλος είναι θεολόγος καθηγητής Β/θμιας, δρ. Εκκλησιαστικής Ιστορίας ΑΠΘ (xaan@theo.auth.gr).