Το φαινόμενο της κριτικής, και της συκοφαντίας εναντίον εκκλησιαστικών προσώπων είναι παμπάλαιο. - Μητροπολίτης Χονγκ Κονγκ Νεκτάριος

Το φαινόμενο της κριτικής, και της συκοφαντίας εναντίον εκκλησιαστικών προσώπων είναι παμπάλαιο.

Μητροπολίτης Χονγκ Κονγκ Νεκτάριος

Το φαινόμενο της κριτικής, της δυσπιστίας και ακόμη και της συκοφαντίας εναντίον εκκλησιαστικών προσώπων είναι παμπάλαιο. Ο Παύλος, παρά το αδιαμφισβήτητο κύρος του στην ιστορία της Εκκλησίας, δέχθηκε σφοδρότατες κατηγορίες από χριστιανούς της εποχής του, και μάλιστα αναγκάστηκε επανειλημμένα να απολογηθεί μέσα από τις Επιστολές του.

Αντλώντας κυρίως από τις επιστολές του, και συμπληρωματικά από τις Πράξεις των Αποστόλων, μπορούμε να διακρίνουμε ορισμένες βασικές αιτιάσεις που διατυπώνονταν εναντίον του.

1. Ότι δεν ήταν γνήσιος Απόστολος

Ίσως η βαρύτερη μομφή εναντίον του Παύλου ήταν η αμφισβήτηση του αποστολικού του κύρους. Εφόσον δεν ανήκε στους Δώδεκα και δεν είχε ακολουθήσει τον Χριστό κατά τη διάρκεια της επίγειας ζωής Του, κάποιοι αμφισβητούσαν αν είχε πράγματι αποστολική αυθεντία. Ο ίδιος απαντά στην Α΄ Κορινθίους 9,1-2: «Οὐκ εἰμὶ ἀπόστολος; οὐχὶ Ἰησοῦν Χριστὸν τὸν Κύριον ἡμῶν ἑώρακα; [...] εἰ ἄλλοις οὐκ εἰμὶ ἀπόστολος, ἀλλά γε ὑμῖν εἰμι». Στη Β΄ Κορινθίους 11–12 αναγκάζεται να υπερασπιστεί εκτενώς την αποστολή του, συγκρινόμενος με τους «ὑπερλίαν ἀποστόλους».

2. Ότι ήταν αυστηρός μόνο από μακριά, αλλά ασθενής στην παρουσία του

Στη Β΄ Κορινθίους 10,10 ο Παύλος μεταφέρει την επικριτική φωνή των αντιπάλων του: «αἱ μὲν ἐπιστολαί, φησί, βαρεῖαι καὶ ἰσχυραί, ἡ δὲ παρουσία τοῦ σώματος ἀσθενὴς καὶ ὁ λόγος ἐξουθενημένος». Δηλαδή τον θεωρούσαν αυστηρό και τολμηρό όταν έγραφε επιστολές, αλλά αδύναμο στην προσωπική παρουσία και χωρίς ιδιαίτερη ρητορική δύναμη.

3. Ότι ήταν επιπόλαιος και ανακόλουθος

Στη Β΄ Κορινθίους 1,17 ο Παύλος απολογείται επειδή άλλαξε τα ταξιδιωτικά του σχέδια: «τοῦτο οὖν βουλόμενος μήτι ἄρα τῇ ἐλαφρίᾳ ἐχρησάμην; ἢ ἃ βουλεύομαι, κατὰ σάρκα βουλεύομαι, ἵνα ᾖ παρ᾿ ἐμοὶ τὸ ναὶ ναὶ καὶ τὸ οὒ οὔ;». Από το χωρίο φαίνεται ότι κάποιοι τον κατηγορούσαν για ελαφρότητα, αστάθεια και έλλειψη συνέπειας.

4. Ότι κήρυττε νοθευμένο ή ελλιπές Ευαγγέλιο

Ιδίως οι ιουδαΐζοντες χριστιανοί θεωρούσαν ότι ο Παύλος αλλοίωνε το Ευαγγέλιο, επειδή δεν απαιτούσε από τους εξ εθνών πιστούς την τήρηση του Μωσαϊκού Νόμου. Η προς Γαλάτας αποτελεί σε μεγάλο βαθμό απάντηση σε αυτή την αμφισβήτηση. Στο Γαλ. 1,10 ο Παύλος γράφει: «ἄρτι γὰρ ἀνθρώπους πείθω ἢ τὸν Θεόν; ἢ ζητῶ ἀνθρώποις ἀρέσκειν; εἰ γὰρ ἔτι ἀνθρώποις ἤρεσκον, Χριστοῦ δοῦλος οὐκ ἂν ἤμην», απορρίπτοντας την ιδέα ότι προσαρμόζει το κήρυγμά του για να γίνει αρεστός στους ανθρώπους.

5. Ότι η διδασκαλία του οδηγούσε σε ηθική χαλάρωση

Επειδή κήρυττε τη σωτηρία διά της πίστεως και όχι διά των έργων του Νόμου, κάποιοι διέστρεφαν τη διδασκαλία του και τον παρουσίαζαν σαν να ενθαρρύνει την αμαρτία. Στην προς Ρωμαίους 3,8 αναφέρει: «καὶ μὴ καθὼς βλασφημούμεθα καὶ καθὼς φασί τινες ἡμᾶς λέγειν ὅτι ποιήσωμεν τὰ κακὰ ἵνα ἔλθῃ τὰ ἀγαθά; ὧν τὸ κρῖμα ἔνδικόν ἐστι». Πρόκειται για συκοφαντική διαβολή εις βάρος του αποστολικού του κηρύγματος.

6. Ότι ενεργούσε με δόλο ή επιδίωκε οικονομικό όφελος

Στη Β΄ Κορινθίους 12,16-18 ο Παύλος απαντά σε υπαινιγμούς ότι, ενώ ο ίδιος δεν επιβάρυνε οικονομικά τους πιστούς, ίσως τους εκμεταλλευόταν με έμμεσο τρόπο: «ἔστω δέ, ἐγὼ οὐ κατεβάρησα ὑμᾶς, ἀλλ᾿ ὑπάρχων πανοῦργος δόλῳ ὑμᾶς ἔλαβον. μή τινα ὧν ἀπέσταλκα πρὸς ὑμᾶς, δι᾿ αὐτοῦ ἐπλεονέκτησα ὑμᾶς; παρεκάλεσα Τίτον καὶ συναπέστειλα τὸν ἀδελφόν· μήτι ἐπλεονέκτησεν ὑμᾶς Τίτος; οὐ τῷ αὐτῷ πνεύματι περιεπατήσαμεν; οὐ τοῖς αὐτοῖς ἴχνεσι;». Η απολογία του δείχνει ότι κυκλοφορούσαν υποψίες πως ενεργούσε με πανουργία ή ότι χρησιμοποιούσε συνεργάτες του για οικονομικό όφελος.

7. Ότι ήταν υπερβολικός ή εκτός εαυτού

Στη Β΄ Κορινθίους 5,13 ο ίδιος υπαινίσσεται ότι κάποιοι τον θεωρούσαν υπερβολικό: «εἴτε γὰρ ἐξέστημεν, Θεῷ, εἴτε σωφρονοῦμεν, ὑμῖν». Αυτό δείχνει ότι ο έντονος ζήλος και ο απολογητικός του λόγος μπορούσαν να παρερμηνευθούν ως υπερβολή ή παραφορά. Παρόμοια εικόνα συναντούμε και στις Πράξεις 26,24, όπου ο Φήστος του λέει «μαίνῃ, Παῦλε».

8. Ότι δίδασκε αποστασία από τον Μωυσή και τα πάτρια

Στις Πράξεις 21,21 ο Ιάκωβος μεταφέρει στον Παύλο όσα λέγονταν στα Ιεροσόλυμα: «κατηχήθησαν δὲ περὶ σοῦ ὅτι ἀποστασίαν διδάσκεις ἀπὸ Μωϋσέως τοὺς κατὰ τὰ ἔθνη πάντας Ἰουδαίους, λέγων μὴ περιτέμνειν αὐτοὺς τὰ τέκνα μηδὲ τοῖς ἔθεσι περιπατεῖν.». Δηλαδή ο Παύλος κατηγορούνταν ότι απομάκρυνε τους Ιουδαίους της διασποράς από τον Νόμο και από τα πατροπαράδοτα έθιμα.

9. Ότι καυχιόταν υπερβολικά

Στη Β΄ Κορινθίους, ιδιαίτερα στα κεφάλαια 10–12, διακρίνεται ότι κάποιοι θεωρούσαν τον Παύλο υπερβολικά αυτοπροβαλλόμενο. Γι’ αυτό και ο ίδιος χρησιμοποιεί εκφράσεις όπως «ἐν ἀφροσύνῃ λέγω» (Β΄ Κορ. 11,21), δείχνοντας ότι η «καύχησή» του δεν είναι έκφραση ματαιοδοξίας, αλλά αναγκαστική απολογία απέναντι σε όσους αμφισβητούσαν την αποστολή του.

Οι αντιδράσεις που αντιμετώπισε ο Απόστολος Παύλος δείχνουν ότι οι εντάσεις, οι αμφισβητήσεις και οι κατηγορίες εναντίον εκκλησιαστικών προσώπων δεν αποτελούν νέο φαινόμενο. Ήδη από την πρώτη γενιά της Εκκλησίας, ένας κορυφαίος απόστολος βρέθηκε αντιμέτωπος με μομφές για το κύρος του, το ήθος του, τη διδασκαλία του και τα κίνητρά του. Το γεγονός αυτό δεν μειώνει το αποστολικό του έργο· αντίθετα, αναδεικνύει πόσο συχνά η αλήθεια του ευαγγελικού κηρύγματος πορεύεται μέσα από δοκιμασίες, παρεξηγήσεις και αντιθέσεις.

***

The phenomenon of criticism, distrust, and even slander directed against church figures is ancient indeed. Paul, despite his indisputable authority in the history of the Church, was subjected to very severe accusations by Christians of his own time, and was repeatedly compelled to defend himself in his Epistles.

Drawing primarily from his letters, and secondarily from the Acts of the Apostles, we can distinguish certain basic charges that were brought against him.

1. That he was not a genuine Apostle

Perhaps the gravest accusation against Paul was the questioning of his apostolic authority. Since he did not belong to the Twelve and had not followed Christ during His earthly life, some doubted whether he truly possessed apostolic authority. He himself responds in 1 Corinthians 9:1–2: “Am I not an apostle? Have I not seen Jesus Christ our Lord? [...] Even if I am not an apostle to others, yet surely I am to you.” In 2 Corinthians 11–12 he is forced to defend his apostolic ministry at length, comparing himself with the “super-apostles.”

2. That he was bold only from a distance, but weak in person

In 2 Corinthians 10:10 Paul conveys the critical voice of his opponents: “His letters, they say, are weighty and strong, but his bodily presence is weak and his speech of no account.” In other words, they regarded him as strict and daring when writing letters, but weak in personal presence and lacking notable rhetorical power.

3. That he was frivolous and inconsistent

In 2 Corinthians 1:17 Paul defends himself for having changed his travel plans: “When I therefore intended this, did I act lightly? Or do I make my plans according to the flesh, so that with me there should be ‘Yes, yes’ and ‘No, no’ at the same time?” This passage shows that some accused him of levity, instability, and lack of consistency.

4. That he preached a corrupted or incomplete Gospel

Especially the Judaizing Christians considered that Paul was distorting the Gospel, because he did not require Gentile believers to observe the Mosaic Law. The Epistle to the Galatians is to a great extent an answer to this challenge. In Galatians 1:10 Paul writes: “For am I now persuading men, or God? Or do I seek to please men? For if I still pleased men, I would not be a servant of Christ,” rejecting the idea that he adapted his preaching in order to gain human approval.

5. That his teaching led to moral laxity

Because he preached salvation through faith and not through works of the Law, some twisted his teaching and presented him as though he were encouraging sin. In Romans 3:8 he writes: “And why not say—as we are slanderously reported and as some claim that we say—‘Let us do evil that good may come’? Their condemnation is just.” This was a slanderous distortion of his apostolic preaching.

6. That he acted deceitfully or sought financial gain

In 2 Corinthians 12:16–18 Paul responds to insinuations that, although he himself had not been a financial burden to the faithful, he may have exploited them indirectly: “But be that as it may, I did not burden you; yet, being crafty, I caught you by deceit. Did I take advantage of you through any of those whom I sent to you? I urged Titus to go, and sent the brother with him. Did Titus take advantage of you? Did we not walk in the same spirit? Did we not follow the same steps?” His defense shows that suspicions were circulating that he acted cunningly or used his associates for financial benefit.

7. That he was excessive or out of his mind

In 2 Corinthians 5:13 Paul himself hints that some regarded him as excessive: “For if we are beside ourselves, it is for God; or if we are of sound mind, it is for you.” This suggests that his intense zeal and apologetic speech could be misinterpreted as exaggeration or frenzy. A similar picture appears in Acts 26:24, where Festus says to him, “Paul, you are out of your mind.”

8. That he taught apostasy from Moses and the ancestral customs

In Acts 21:21 James reports to Paul what was being said about him in Jerusalem: “They have been informed about you that you teach all the Jews who are among the Gentiles to forsake Moses, telling them not to circumcise their children nor to walk according to the customs.” That is, Paul was accused of leading the Jews of the Diaspora away from the Law and from their ancestral traditions.

9. That he boasted excessively

In 2 Corinthians, especially in chapters 10–12, it becomes clear that some regarded Paul as excessively self-promoting. For this reason, he himself uses expressions such as “I speak as a fool” (2 Cor. 11:21), showing that his “boasting” was not an expression of vanity, but a forced defense against those who were challenging his apostolic mission.

The reactions that the Apostle Paul encountered show that tensions, doubts, and accusations against church figures are not a new phenomenon. Already in the first generation of the Church, a foremost apostle found himself confronted with charges concerning his authority, his character, his teaching, and his motives. This fact does not diminish his apostolic work; on the contrary, it highlights how often the truth of the Gospel advances through trials, misunderstandings, and opposition.