Η Θεολογική Σχολή της Χάλκης στο τραπέζι της συνάντησης Τραμπ-Ερντογάν - Γιώργος Νόκος

Η Θεολογική Σχολή της Χάλκης στο τραπέζι της συνάντησης Τραμπ-Ερντογάν

Γιώργος Νόκος

Η επαναφορά της δημόσιας συζήτησης για την επαναλειτουργία της Θεολογικής Σχολής της Χάλκης ταυτίζεται χρονικά με τη Σύνοδο του ΝΑΤΟ στην Άγκυρα, με τον Ντόναλντ Τραμπ να αναμένεται στην τουρκική πρωτεύουσα και τον Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν να προετοιμάζει το έδαφος για μια πιθανή διμερή συνάντηση με τον Αμερικανό πρόεδρο. 

Μέσα σε αυτό το σκηνικό, η Χάλκη παύει να είναι αποκλειστικά ένα παλαιό εκκλησιαστικό αίτημα του Οικουμενικού Πατριαρχείου και μετατρέπεται σε θέμα υψηλής διπλωματίας, σε σημείο επαφής ανάμεσα στην Άγκυρα και την Ουάσιγκτον η οποία θεωρεί την επαναλειτουργία της Χάλκης ως μείζον θέμα θρησκευτικής ελευθερίας.

Το Reuters είχε μεταδώσει την αρχική είδηση ότι ο Ερντογάν έδωσε εντολή σε αξιωματούχους να συνεχίσουν τις συνομιλίες για την επαναλειτουργία της Θεολογικής Σχολής, η οποία παραμένει κλειστή από το 1971. Το ίδιο ρεπορτάζ σημείωνε ότι το ζήτημα είχε τεθεί από τον Τραμπ και ότι ο Αμερικανός πρόεδρος αναμένεται στην Άγκυρα για τη Σύνοδο του ΝΑΤΟ. Αυτή η σύνδεση δίνει στην υπόθεση τη βασική της πολιτική διάσταση καθώς η Χάλκη δεν συζητείται μόνο ως θέμα θρησκευτικής ελευθερίας αλλά και ως μέρος της αμερικανοτουρκικής διαπραγμάτευσης. 

Το χρονολόγιο της υπόθεσης

Στις 16 Ιουνίου ο Ερντογάν δέχθηκε τον Οικουμενικό Πατριάρχη Βαρθολομαίο στο Προεδρικό Μέγαρο στην Άγκυρα. Η Daily Sabah σημείωσε ότι η συνάντηση έγινε κεκλεισμένων των θυρών και ότι, μετά από αυτήν, ενισχύθηκαν οι εκτιμήσεις πως οι προσπάθειες για τη Χάλκη αποκτούν νέα δυναμική. 

Λίγες ημέρες μετά, το Reuters μετέδωσε την εντολή Ερντογάν για συνέχιση των επαφών σχετικά με τη Σχολή. Στις 24 Ιουνίου, το ίδιο πρακτορείο μετέδωσε ότι ο Τούρκος πρόεδρος δήλωσε πως κατά πάσα πιθανότητα θα έχει διμερείς συνομιλίες με τον Τραμπ, όταν ο Αμερικανός πρόεδρος μεταβεί στην Άγκυρα για τη Σύνοδο του ΝΑΤΟ. 

Η τουρκική ειδησεογραφία συνδέει τη Χάλκη με τον Τραμπ

Το τουρκικό Diken, αναπαράγοντας το Reuters, έγραψε ότι το θέμα της Σχολής είχε έρθει στην ημερήσια διάταξη από τον Τραμπ, ο οποίος αναμένεται στην Άγκυρα για τη Σύνοδο του ΝΑΤΟ. Το ίδιο δημοσίευμα υπενθύμισε ότι, μετά τη συνάντησή του με τον Τραμπ στον Λευκό Οίκο τον Σεπτέμβριο του 2025, ο Ερντογάν είχε δηλώσει πως η Τουρκία είναι έτοιμη να κάνει ό,τι της αναλογεί για τη Χάλκη και ότι θα συζητήσει το ζήτημα με τον Οικουμενικό Πατριάρχη Βαρθολομαίο. 

Η Cumhuriyet έδωσε μια διαφορετική ανάγνωση κάνοντας λόγο για αμερικανική πίεση προς την Τουρκία σχετικά με τη Θεολογική Σχολή και το Οικουμενικό Πατριαρχείο, συνδέοντας τη συζήτηση με το ζήτημα της οικουμενικότητας και τη σχέση της Άγκυρας με τις ΗΠΑ. Το άρθρο αποτυπώνει την αντίληψη ενός τμήματος της τουρκικής δημόσιας συζήτησης που δεν βλέπει τη Χάλκη ως απλή εκπαιδευτική εκκρεμότητα, αλλά ως πεδίο αμερικανικής πίεσης και πολιτικής συναλλαγής. 

Η οπτική της Άγκυρας

Η πιο χρήσιμη προσθήκη στο παζλ έρχεται από τη Daily Sabah, ένα Μέσο που εκφράζει συχνά θέσεις που απηχούν την τουρκική κυβερνητική οπτική. Σε ανάλυσή της, η εφημερίδα υποστηρίζει ότι το βασικό ζήτημα δεν είναι αν πρέπει να ανοίξει η Σχολή, αλλά με ποιο νομικό πλαίσιο θα λειτουργήσει. Σύμφωνα με την ίδια ανάλυση>, μια αυτόνομη ή ημιαυτόνομη δομή έξω από το τουρκικό σύστημα ανώτατης εκπαίδευσης θα έθετε θέμα κρατικής εποπτείας στην εκπαίδευση. 

Σύμφωνα με την τουρκική ανάλυση, μία πιθανή επαναλειτουργία της Θεολογικής Σχολής της Χάλκης ενδέχεται να εμφανιστεί ως τουρκική θεσμική απόφαση, πλήρως ενταγμένη στο Σύνταγμα, στη νομοθεσία για την εκπαίδευση και στην κρατική κυριαρχία με τη Daily Sabah να αναφέρει ότι η υπόθεση αφορά ταυτόχρονα ορθόδοξα δικαιώματα, τουρκικό δίκαιο, μειονοτικές ελευθερίες, κρατική συνέχεια και διπλωματικές ισορροπίες. 

Σύμφωνα με την ίδια οπτική, μία τέτοια εξέλιξη θα έδειχνε προς την πλευρά του Προέδρου των ΗΠΑ ότι ανοίγει ένας φάκελος που ενδιαφέρει την αμερικανική πλευρά. Για τον Ερντογάν, η Χάλκη έχει ένα βασικό πλεονέκτημα. Δεν ανήκει στους σκληρούς φακέλους της αμερικανοτουρκικής σχέσης. Δεν είναι τα F-35, οι S-400, οι κυρώσεις, η Συρία ή η Ανατολική Μεσόγειος. Είναι όμως ζήτημα με μεγάλο συμβολισμό στις Ηνωμένες Πολιτείες, επειδή συνδέεται με το Οικουμενικό Πατριαρχείο, την ελληνορθόδοξη κοινότητα, τις θρησκευτικές ελευθερίες και την εικόνα της Τουρκίας στη Δύση.

Το Reuters σημειώνει ότι δεν υπάρχει ακόμη χρονοδιάγραμμα για την επαναλειτουργία και ότι παραμένουν ανοιχτά ζητήματα που αφορούν το νομικό, εκπαιδευτικό και κτηριακό σκέλος. Αυτό σημαίνει ότι η Άγκυρα δεν έχει παίξει ακόμη το χαρτί της Χάλκης. Το κρατά ενεργό, ως υπόσχεση κίνησης, ως ένδειξη διαθεσιμότητας και ως πιθανό αντάλλαγμα καλής θέλησης πριν από τη συνάντηση με τον Τραμπ. 

Το φόντο της Συνόδου του ΝΑΤΟ

Το Al-Monitor είχε ήδη συνδέσει τη συνάντηση Ερντογάν-Βαρθολομαίου με την αναμενόμενη παρουσία Τραμπ στην Άγκυρα, σημειώνοντας ότι η Χάλκη ήταν από τα λίγα θέματα που είχε θέσει ο Τραμπ στον Ερντογάν όταν τον φιλοξένησε στον Λευκό Οίκο τον Σεπτέμβριο του 2025. 

Η Daily Sabah δείχνει ακριβώς το όριο αυτής της κίνησης. Η τουρκική γραμμή δεν απορρίπτει τη συζήτηση για τη Σχολή. Θέτει όμως ως όρο ότι κάθε μοντέλο λειτουργίας πρέπει να συμβαδίζει με το τουρκικό συνταγματικό πλαίσιο και το εθνικό σύστημα εκπαίδευσης. 

Η Θεολογική Σχολή της Χάλκης επιστρέφει τη στιγμή που ο Ερντογάν ετοιμάζεται να υποδεχθεί τον Τραμπ στην Άγκυρα, να φιλοξενήσει τη Σύνοδο του ΝΑΤΟ και να αναζητήσει καλύτερο κλίμα στην αμερικανοτουρκική σχέση. Η Άγκυρα κρατά λοιπόν τη Χάλκη ως χαρτί χαμηλού κόστους και υψηλού συμβολισμού. Προς την Ουάσιγκτον εμφανίζεται ως ανταπόκριση σε ένα θέμα που έχει θέσει ο Τραμπ και προς το εσωτερικό της Τουρκίας παρουσιάζεται ως ζήτημα νόμου, κυριαρχίας και κρατικού ελέγχου. Τοποθετείται δε στο τραπέζι με τον Τραμπ ως εργαλείο αμερικανοτουρκικής διαπραγμάτευσης, σε μια στιγμή που η Άγκυρα θέλει να δείξει ότι συνομιλεί με τη Δύση, αλλά με τους δικούς της όρους.

Πηγή: liberal