Οικουμενικό Πατριαρχείο: Δεύτερος
Αθηναγόρας δεν ανέβηκε στο θρόνο
Βαγγέλης Στεργιόπουλος
Στις 6 Απριλίου 1886 γεννήθηκε σε ένα μικρό χωριό
της επαρχίας Πωγωνίου Ιωαννίνων, το Βασιλικό (παλαιότερη ονομασία του,
Τσαραπλανά), ο Οικουμενικός
Πατριάρχης Αθηναγόρας, κατά κόσμον Αριστοκλής Σπύρου.
Ο Αθηναγόρας, μια από τις επιφανέστερες προσωπικότητες
της Ορθοδοξίας κατά τον 20ό αιώνα, κατάφερε με τη διορατικότητα και την
πολύχρονη διοικητική πείρα του να λυτρώσει το Οικουμενικό Πατριαρχείο από τις
εσωστρεφείς τάσεις του παρελθόντος και να του προσδώσει διεθνές κύρος.
Η πολιτεία του Αθηναγόρα ως ανώτατου πνευματικού ηγέτη της Ορθοδοξίας (από το 1948 έως το 1972) ήταν λαμπρή. Η δράση του χαρισματικού ιεράρχη (είχε χρηματίσει προηγουμένως Αρχιεπίσκοπος Βορείου και Νοτίου Αμερικής, από το 1930 έως το 1948) δεν περιορίστηκε στα θέματα της Ορθόδοξης Εκκλησίας, αλλά επικεντρώθηκε και στην υλοποίηση του οικουμενικού οράματός του επί τη βάσει του σεβασμού της πολιτισμικής ετερότητας, την οποία υπηρέτησε απαρέγκλιτα καθ’ όλη τη διάρκεια της εκκλησιαστικής διακονίας του.
Ειδικότερα, στο ζήτημα των σχέσεων με τη
Ρωμαιοκαθολική Εκκλησία, προέβη σε τολμηρές κινήσεις, με συνέπεια να δεχτεί
αρχικά τις επικρίσεις ορισμένων εκκλησιαστικών κύκλων, προπάντων της Εκκλησίας
της Ελλάδος. Οι πρωτοβουλίες του αποσκοπούσαν στη γεφύρωση
του χάσματος μεταξύ της Ρωμαιοκαθολικής και της Ορθόδοξης Εκκλησίας μέσω της οικοδόμησης κλίματος αμοιβαίας
κατανόησης, εμπιστοσύνης και συνεργασίας, με σκοπό την έναρξη θεολογικού
διαλόγου.
«ΤΟ ΒΗΜΑ», 7.1.1964, Ιστορικό Αρχείο «ΤΟ ΒΗΜΑ» & «ΤΑ ΝΕΑ»
Η κορυφαία ίσως στιγμή στη ζωή αυτής της εξέχουσας
προσωπικότητας της Ορθοδοξίας ήταν η συνάντησή του με τον Πάπα Παύλο ΣΤ’ στην
Ιερουσαλήμ το 1964, η οποία οδήγησε στην αμοιβαία άρση των αναθεμάτων του
Σχίσματος του 1054. Η συμβολική αυτή χειρονομία άνοιξε το δρόμο για έναν
ειλικρινή διάλογο μεταξύ των Ορθοδόξων και των Ρωμαιοκαθολικών, πρώτη φορά
ύστερα από πολλούς αιώνες.
Ο Αθηναγόρας, ο οποίος εκοιμήθη στις 7 Ιουλίου 1972,
αναπαύεται στο κοιμητήριο των Οικουμενικών Πατριαρχών, στη μονή Βαλουκλή της
Κωνσταντινούπολης.
Δύο χρόνια μετά την εκδημία του Οικουμενικού
Πατριάρχη κυρού Αθηναγόρα, τον μαύρο για τον ελληνισμό —έτσι
επέπρωτο να αποδειχθεί— Ιούλιο του 1974, ο Παύλος
Παλαιολόγος είχε
τιμήσει τη μνήμη του αοιδίμου ιεράρχη (είχε το προνόμιο, ευλογία πραγματική, να συνδεθεί
στενά μαζί του επί
δύο δεκαετίες) με τη δημοσιογραφική γραφίδα του.
Το κείμενό του, που έφερε τον τίτλο «Στα δύο του
χρόνια» και είχε δημοσιευτεί στο φύλλο του «Βήματος» της 9ης Ιουλίου 1974, ήταν
το εξής:
Δύο χρόνια από τότε που ο μεγάλος της Ορθοδοξίας
αναπαύεται στο Βαλουκλή του, ανάμεσα στους τάφους των άλλων Πατριαρχών, που
προμάχησαν κι’ αυτοί για την Εκκλησία και το Γένος. Διαφόρων όλοι τους
διαμετρημάτων. Κορυφαίος ο Αθηναγόρας. Η διαφορά από τους προκατόχους του είναι
ότι εκείνοι κινήθηκαν μέσα στα όρια του Οικουμενικού Θρόνου. Αληθινά
οικουμενικός ο Αθηναγόρας, υψώθηκε, και μαζί του ύψωσε την Ορθοδοξία, σ’ όλο
τον χριστιανικό κόσμο. Από την πτώση του Βυζαντίου ως σήμερα, δεν πέρασε από το Φανάρι ιεράρχης που απόχτησε τόση παγκοσμιότητα
όση αυτός.
Πολλοί οι πληρέστερα καταρτισμένοι θεολογικά.
Ακόμα και διπλωματικώτεροι, όπως ο Μητροπολίτης Χαλκηδόνος Μελίτων, σπουδαία
φυσιογνωμία κι’ αυτός, που στάθηκε ως την τελευταία στιγμή στο πλευρό του
Μεγάλου.
«ΤΟ ΒΗΜΑ», 9.7.1974, Ιστορικό Αρχείο «ΤΟ ΒΗΜΑ» & «ΤΑ ΝΕΑ»
Δεύτερος όμως Αθηναγόρας δεν ανέβηκε στο θρόνο.
Ίσως να τον βοήθησε σ’ αυτό η σωματική του διάπλαση, η βιβλική του μορφή, η
μεγαλοπρέπεια πλαισιωμένη από την απλότητά της.
Μεγαλοπρεπής ήταν και ο Ιωακείμ ο Γ’, και ο αρχιεπίσκοπος
Αθηνών Χρύσανθος, «ο
από Τραπεζούντος».
«Ο ΤΑΧΥΔΡΟΜΟΣ», 14.7.1972, Ιστορικό Αρχείο «ΤΟ ΒΗΜΑ» & «ΤΑ ΝΕΑ»
Κανένας όμως απ’ αυτούς δεν είχε τη
δημοκρατικότητα, τη δημοτικότητα και την ακτινοβολία του Αθηναγόρα.
Και δεν έπαιζε θέατρο. Επαγγελματίας Θωμάς, στα
είκοσι χρόνια της γνωριμίας μας, πολλές φορές πειραματίσθηκα μαζί του. Και σε
κάθε πειραματισμό εδραίωνα την πεποίθηση ότι ο Αθηναγόρας δεν έδινε παράσταση.
«ΤΟ ΒΗΜΑ», 9.7.1974, Ιστορικό Αρχείο «ΤΟ ΒΗΜΑ» & «ΤΑ ΝΕΑ»
Ήταν αληθινός και στις υπερβολές του. Αληθινός
ακόμα και στην πολιτεία του, που είναι η τέχνη να παραπλανάς. Δεν πήγε «να τη
σκάση» στους Τούρκους, δεν πήγε να τυλίξη τον πάπα. Πίστεψε στην ιδέα της
ελληνοτουρκικής φιλίας· πίστεψε στην ενότητα των Εκκλησιών που, όσο είναι
χωρισμένες, βρίσκονται έξω από το πνεύμα του θεμελιωτή της θρησκείας και
καλλιεργούν μια μορφή αντιχριστιανικού χριστιανισμού.
Λάθη; Όσα θέλετε. Δεν υπάρχουν μεγάλοι χωρίς λάθη.
Τα διαπίστωνε κι’ ο ίδιος. Κι’ όταν σας καλούσε να του τα υποδείξετε, σας
έβγαζε σκάρτο. «Και τι ξέρεις εσύ από τα λάθη μου;» Καθώς δε συμπλήρωνε τον
πενιχρό σας πίνακα, βλέπατε πόσο φτωχός ήταν ο δικός σας.
Επέτυχε ο Αθηναγόρας στη διακονία του;
Δεν το νομίζω. Δύο παράγοντες ανέκοψαν το δρόμο
του: ο ένας, η τουρκική δυσπιστία. Ο άλλος, ο ελλαδικός «παπαδισμός». Όταν σε
πολεμούν τόσο πρόστυχα αυτοί που ανήκουν στο ίδιο εθνικό δέντρο με το δικό σου,
θέλει ηρωική διάθεση για να συνεχίσης την πορεία σου.
«Ο ΤΑΧΥΔΡΟΜΟΣ», 14.7.1972, Ιστορικό Αρχείο «ΤΟ ΒΗΜΑ» & «ΤΑ ΝΕΑ»
Τη συνέχισε μόνος. Η μοίρα των πρωτοπόρων. Φυσικό,
άλλωστε. Πρωτοπορεία με παρέα παύει να είναι πρωτοπορεία. Δύο ελλαδικοί
επίσκοποι τον πολέμησαν κατά μέτωπο. Ένας τρίτος τον πολέμησε με τη δολιότητα
που είναι στο χαρακτήρα του.
«Ο ΤΑΧΥΔΡΟΜΟΣ», 14.7.1972, Ιστορικό Αρχείο «ΤΟ ΒΗΜΑ» & «ΤΑ ΝΕΑ»
Το θέμα Αθηναγόρας σηκώνει πολυσέλιδο τόμο. Δεν
διαθέτουμε παρά λίγες γραμμές. Ένα τρισάγιο στον τάφο του. Το τελούμε
αναγκαστικά μακρυά από τα Βυζαντινά τείχη. Σε απόσταση από το Βαλουκλή,
φωτίζουμε με το κερί τη μνήμη του, μια που οι τουρκικές αρχές μάς κρατούν
κλειστή τη θύρα εισόδου στη γενέτειρα.
Πηγή: in. gr
12 σχόλια:
Προχώρησε στην επίλυση ζητημάτων που άλλοι προ αυτού δεν τολμούσαν. Έβαλε το νερό στο αυλάκι και δεν γυρίζει πίσω, γιατί οι ιδέες του προχωρούν και αναζωογονούν την Εκκλησία.
Κοσμικό άρθρο, γραμμένο με κοσμικό φρόνημα.
Την Διακοπή Μνημόσυνου από έναν Οσιο, τρεις Μητροπολίτες και όλο το Αγιον Ορος, την ονομάζει "πόλεμο" και "ελλαδικό παπαδισμό".
Από αυτό βγάζει κανείς τα συμπεράσματα του για την ποιότητα του άρθρου.
Ήταν όμως μασωνος;
Από τους μεγαλύτερους οραματιστές πατριάρχες που έκανε πραγματικότητα όνειρα αιώνων.
Ρωτώ και παλι: ηταν ή δεν ήταν μασωνος; Αυτο μετράει, αν ήταν, και όχι όλα αυτά που γράφει ο συντάκτης... Και μην σβήσετε το σχόλιο!!
Προς τον ίδιο
7 Ιουλίου 2026 στις 6:16 μ.μ.
8 Ιουλίου 2026 στις 1:11 π.μ.
Γράφεις «Ρωτώ και παλι: ηταν ή δεν ήταν μασωνος;» Σου απαντάω λοιπόν από αυτά τα οποία έχω μελετήσει και γνωρίζω ότι δεν ήτανε μασόνος. Το πιο εύκολο πράγμα σε εμάς τους Χριστιανούς είναι να κατηγορούμε τους άλλους και μάλιστα να δίδουμε χαρακτηρισμούς στους άλλους που δεν τους αρμόζουν. Μια από τις γνωστές κατηγορίες ομάδας «ακραίων» χριστιανών είναι ο χαρακτηρισμός μασόνοι.
Στα νιάτα μου διάβαζα ένα περιοδικό των παλαιοημερολογιτών που ερχόταν στο βιβλιοπωλείο Ζωή αγιορειτών μεμονωμένων η καλύτερα κάποιου μοναχού που με τα χρήματά του το έβγαζε «ο Άγιος. Αγαθάγγελος Εσφιγμενίτης». Σε αυτό το περιοδικό όταν ήθελαν να βρίσουν κάποιον ο οποίος δεν ήτανε παλαιοημερολογίτης και σκληροπυρηνικός σαν κι αυτούς. Χρησιμοποιούσαν τις κατηγορίες γράφοντας ότι είναι μασόνος, ζωικός, ή οργανωσιακός. Το γελοίο της υποθέσεως ήταν ότι αυτά τα γράφανε για όλους τους αντίθετους θυμίαμα -αν είναι δυνατό- να κατηγορούν με αυτούς τους χαρακτηρισμούς και τον Γεώργιο Καψάνη, τον άγιο Παΐσιο και πολλά γνωστά ονόματα που πάντα τους στόλιζαν οι κακόμοιροι συντάκτες. Το διάβαζα το περιοδικό γιατί γέλαγα με αυτές τις ανοησίες τις οποίες τότε εδώ και 20-25 χρόνια έγραφαν Αυτοί που το εξέδιδαν κάποτε λοιπόν μεταξύ όλων των άλλων έγραψαν Οι ζωικοί κι είναι μασόνοι και ως μαρτυρία λέγαν ότι στα βιβλιοπωλεία δεν υπάρχουν βιβλία εναντίων των μασόνων. Βλαξ και εγώ στέλνω μια επιστολή στην οποία τους γράφω δεν γνωρίζω εάν οι ζωικοί είναι μασόνοι, γνωρίζω όμως ότι στα βιβλιοπωλεία τους υπάρχουν αυτά τα βιβλία εναντίον της μασονίας και τους ανέφερα τα βιβλία που υπήρχαν. Στο επόμενο τεύχος οι βλαμμένοι στο μυαλό συντάκτες γράψανε στο σαλόνι του περιοδικού σε δύο σελίδες «ο κύριος Αναστάσιος Κωστόπουλος εκ Πατρών επιβεβαιώνει «Οι ζωικοί είναι μασόνοι». Σβήσανε αυτά τα υποκείμενα το «δεν γνωρίζω» για να πουν τις βλακείες τους. Τότε με συμβουλεύει ένας εκ των παλαιοημερολογιτών των Πατρών, για τον οποίο έχω γράψει στο Ιστολόγιο ο Λάμπρος Κτενάς, παλαιοημερολογίτης συγγραφέας. Μην τους απαντά διότι αυτοί δεν έχουν μυαλό. Και εγώ έχω στείλει κείμενα και επειδή θέλουν να περνάνε τη δικιά τους γραμμή γράφουν τα δικά τους και της παρατάξεώς τους.
Σας ανέφερα αυτό το περιστατικό για να σας πω ότι δεν μπορώ να πιστέψω σε ορισμένους ανόητους οι οποίοι γράφουν για να περνούν την ώρα τους άσκοπα για τον αείμνηστο Πατριάρχη ότι ήταν μασόνος. Λοιπόν δεν ήταν μασόνος. Μπουχτίσαμε από τις φαντασιοπληξίες των «ακραίων ψεκασμένων» τελεία και παύλα..
Του μέγιστου Οικουμενικού Πατριάρχη Αθηναγόρα. Αιωνία του η μνήμη!
Κατά γενική ομολογία, οι τομές που επέφερε και οι πρωτοβουλίες που ανέλαβε ο Αθηναγόρας, ιδιαίτερα στο ζήτημα του διαλόγου με τους ετεροδόξους, υπήρξαν καινοτόμες και ρηξικέλευθες.
“Εγώ προσωπικές χαρές δεν έχω. Έχω τις δικές σας χαρές. Κάθε μέρα συνομιλώ με όλους σας. Συνδιαλέγομαι με τον καθένα χωριστά. Και είναι εκατομμύρια αυτές οι μορφές, που καλύπτουν τη σκέψη μου…
Πολύ μ΄ αρέσει ο διάλογος. Γιατί περισσότερο μέρος από την ομιλία των ανθρώπων είναι το μυστήριο. Να δέχομαι κόσμο στο Γραφείο μου, το θεωρώ ευλογία. Θυμούμαι αυτό που μου έλεγαν οι χωριανοί στην πατρίδα μου, όταν ήμουν Διάκονος: “Ήλθαμε να κοιταχθούμε”. Να η φιλοσοφία της ζωής…
Κάθε νύκτα, κατεβαίνω στο νάρθηκα της Εκκλησίας, κι όταν όλοι εσείς κοιμάσθε, εγώ προσθέτω έναν ακόμη διάλογο στους διαλόγους μου, με τον Αφέντη τον Χριστό και την Κυρά την Παναγιά. Για σας. Όλους εσάς. Εδώ στην Αμερική, στην Αυστραλία, στην Ευρώπη, πανταχού…
Στη βαρειά μου ευθύνη, με ενισχύετε σεις, οι μεγάλοι Ρωμηοί, οι ίδιοι σ΄ όλη την Οικουμένη…”
Πατριάρχης Αθηναγόρας
Ε. Γαλάνη, Εκ Φαναρίου, Αθήναι 1968
Άρθρο του Δημήτρη Ψαθά στην εφημερίδα «Τα Νέα» το Σάββατο 8 Ιουλίου 1972.
Με δέος, εδώ και πολλά χρόνια, είχα φτάσει στο Πατριαρχείο — ήταν η πρώτη φορά στη ζωή μου. Το δέος που αναταράζει την ψυχή του κάθε Έλληνα, καθώς βρίσκεται μπροστά σ’ εκείνο το πανάρχαιο πενιχρό κτίριο με την «κλειστή Πύλη». Την Πύλη όπου ο τυφλός φανατισμός και το πάθος ενός λαού έσυρε κάποτε και κρέμασε τον Πατριάρχη της Ορθοδοξίας. Χρόνια πικρά και ηρωικά του ’21, που ζωντανεύουν και σφίγγουν την ψυχή στο αντίκρυσμα της «Πύλης», που από τότε μένει κλειστή για να τιμά τον εθνομάρτυρα και να θυμίζη…
Σε λίγο βρισκόμουν μπροστά στον Πατριάρχη του καιρού μας —ύπατο φορέα της θρησκευτικής μας πίστης—, μια γιγάντια μαυροφόρα σιλουέττα, που καθώς με αγκάλιαζε για τον χριστιανικό του ασπασμό ένοιωθα τόσο πολύ κοντός κι’ ας ξεπερνά το ύψος μου το 1.80! Ήταν μια θεόρατη δρυς, ο Αθηναγόρας, μια πελώρια ιερατική μορφή, με την λευκάζουσα, μακρυά, βιβλική του γενειάδα, που σου κρατούσε σφιχτά το χέρι μέσα στο δικό του και σε κύτταζε επίμονα στα μάτια —ώρα πολλή— ωσάν να ήθελε ν’ ανιχνεύση τα μύχια της ψυχής σου και να σου μεταδώση την φλόγα της πίστης του για όσα πίστευε σωστά ο ίδιος.
Κι’ όσα πίστευε ο ίδιος —πέρα απ΄την χριστιανική του πίστη— ήταν τόσο φωτεινά, τόσο προσγειωμένα, τόσο ρεαλιστικά και ξένα προς ό,τι αποκαλούμε «παπαδισμό» ή θρησκευτική μισαλλοδοξία, ώστε σε ξάφνιαζε με την κοφτερή του σκέψη, που έβλεπε τα πράματα όπως έχουν και όχι όπως τα πλάθει το πάθος μας —αν θέλετε και η παράδοση— με τις συναισθηματικές επιβιώσεις της πολυτάραχης ιστορίας, Ελλήνων και Τούρκων ή Ορθοδόξων και Καθολικών.
Με πέρασε —θυμάμαι— στην μεγάλη αίθουσα, κι’ αφού διέταξε μ’ ένα τυπικό του νόημα το πατροπαράδοτο γλυκό, άρχισε ν’ απαντά στις ερωτήσεις μου, με τρόπο τέτοιο, που γρήγορα δεν χρειαζόταν πια τίποτα να τον ρωτώ, γιατί μάντευε όλα τα θέματα, σε σημείο που ο διάλογος έγινε ένας μακρύς, φωτεινός και συναρπαστικός μονόλογος. Κι’ ο δημοσιογράφος, ένας απλός ακροατής, συνεπαρμένος απ’ τον μεστό και φωτεινό του λόγο.
Κι’ εκείνο το ιερατικό, το τόσο βιβλικό του πρόσωπο! Πότε σκοτείνιαζε, πότε φεγγοβολούσε, πότε γλυκαινόταν από ένα χριστιανικό χαμόγελο, και πότε λες και συννέφιαζε ξαφνικά, καθώς μιλούσε για την ανάγκη των καλών κι’ αδελφικών σχέσεων με τους Τούρκους και την αντίδραση που συναντούσε η τόσο καλή και προσγειωμένη του πορεία στον ακανθώδη εκείνον δρόμο.
— Και η κλειστή Πύλη, Παναγιώτατε; αποτόλμησα το ερώτημα.
Χωρίς δισταγμό μού απάντησε και σε τούτη την ερώτηση. Ήταν κι’ εκείνη του η απάντηση το ίδιο ρεαλιστική όσο κι’ άλλες, άποψη δηλαδή ενός ανθρώπου που δεν ζη ούτε με φαντασιώσεις, ούτε με οράματα, ούτε με ψευδαισθήσεις, αλλά βλέπει σωστά την εποχή του και τους σύγχρονους καιρούς, όπως ακριβώς τους έχει διαμορφώσει η ιστορική πορεία μέσα στην πραγματικότητα που ζούμε, κι’ όχι στα ξεπερασμένα εκείνα εθνικά όνειρα άλλων καιρών.
Δεν βρήκε πάντα κατανόηση ο Πατριάρχης της Ορθοδοξίας, που ήρεμα παρέδωσε το πνεύμα. Ακόμα και στην μεγάλη, την ιστορική του τελευταία πρωτοβουλία της Ενώσεως των Εκκλησιών —Ορθοδόξου και Καθολικής— συνάντησε την μισαλλοδοξία και το πείσμα μερικών ιεροσχήμων, που έφτασε —σε ορισμένους— μέχρι και στην πρωτάκουστη αυθαιρεσία και αυθάδεια να μην τον μνημονεύουν! Ενώ ευχαρίστως και δουλοπρεπέστατα μνημονεύουν την… «βασίλισσα – βασίλισσα μήτηρ» —δυο φορές να κουδουνίζη το «βασίλισσα»— διότι έτσι το ήθελε και το διέτασσε εκείνη, που δεν της άρεσε σκέτο το «βασιλομήτωρ»!
Ανάμεσα σ’ ένα λαό ένα μέρος του οποίου εξακολουθεί να ζη με όνειρα, ήταν πολύ φυσικό μια τέτοια φυσιογνωμία, σαν του Αθηναγόρα, να μην βρίσκη πάντα ζέστα κι’ ανταπόκριση. Και πολύ φυσικώτερο ακόμα ήταν να κινή την έχθρα και την αντιπάθεια μερικών ιεροσχήμων, στενόκαρδων ποιμεναρχών. Εκείνων, όμως, τ’ όνομα θα σβήση πολύ γρήγορα, ενώ του Πατριάρχη Αθηναγόρα θα μείνη στην Ιστορία, σαν ένα φωτεινό μετέωρο, σύμβολο χριστιανικής αγάπης, ρεαλιστικής κρίσης κι’ ανθρωπιάς.
‘’ Η κριτική την οποία δέχτηκε, αλλά και δέχεται μέχρι και σήμερα από μερίδα του θεολογικού και εκκλησιαστικού χώρου, πολλές φορές τον αδικεί. Για να μπορέσει κανείς να καταλάβει τον Πατριάρχη Αθηναγόρα, θα πρέπει να πάψει να είναι απλά επικριτικός και μικρόψυχος. Θα πρέπει να μελετήσει τα κείμενα τα οποία φέρουν την υπογραφή του, καθώς και το ιστορικοκοινωνικό πλαίσιο μέσα στο οποίο κλήθηκε να διακονήσει πρώτα την Εκκλησία της Κωνσταντινουπόλεως και εν συνεχεία το Οικουμενικό του όραμα.
Ακόμη και ο πιο κακόπιστος δεν θα μπορούσε να μην δει πως η θέση της Ορθόδοξης Εκκλησίας μέχρι και τις μέρες μας, σε έναν πολύ μεγάλο βαθμό, κινείται στους άξονες και τις θεολογικές βάσεις οι οποίες τέθηκαν την εποχή του Πατριάρχη Αθηναγόρα. Βεβαίως, από τη μελέτη των κειμένων της εποχής συνάγεται και ένα όχι και τόσο αισιόδοξο συμπέρασμα που αφορά κυρίως στο παρόν και το μέλλον της Οικουμενικής Κίνησης, διότι λείπει το θάρρος και ο πηγαίος ενθουσιασμός, στοιχεία τα οποία ο Πατριάρχης Αθηναγόρας διέθετε σε μεγάλο βαθμό.’’
Η άρση του αναθέματος, ο χαιρετισμός και ο ασπασμός της αγάπης των Ιεροσολύμων Πάπα και Πατριάρχη Αθηναγόρα υπήρξε το πρώτο μεγάλο και τολμηρό βήμα της από αιώνων προσπάθειας ενότητας των διεστώτων ανατολής και δύσεως.
Θεμελιώνεται για πρώτη φορά η ενότητα και η κοινωνία, η συνεργασία και η αγαπητική συμβίωση μεταξύ αλλόδοξων με αυστηρή την προσήλωση στην πατρώα πίστη, την παράδοση και τη ζωή της ορθοδοξίας.
Διατηρούνται οι διαφορές μας στην πίστη, αλλά συνεργαζόμαστε για την πρόοδο, την ανάπτυξη και την καλυτέρευση της ζωής των ανθρώπων, του λαού του Θεού, στην ανατολή και τη δύση και ταυτόχρονα για να συρρικνώνονται και να μικραίνουν οι ίδιες οι υπαρκτές μεταξύ μας διαφορές.
Με τις ευχές του Αθηναγόρα θα έλθει η ώρα της ΕΝΟΤΗΤΑΣ ανατολής και δύσης.
Πρίν την συνάντηση των Ιεροσολύμων (που επηρέασε πολύ) και παλαιότερα ,σε ορισμένα μέρη με μεικτό πληθυσμό ,πχ Κυκλάδες οι μεν πετούσαν στις λιτανείες των δε ψόφια ποντίκια ή γατάκια.....Προσωπικά στην Σύρο που έμεινα μια περίοδο ο γειτονικός μανάβης με επέπληξε γιατί ψώνιζα και από τον παραδιπλανό του μπακάλη Καθολικό και όχι από ορθόδοξο ,που .......ήταν κάτω στην αγορά στο λιμάνι. Οι εξορκίζοντες τους διαλόγους και τις αμοιβαίες καλές σχέσεις (που τις θεωρούν συμπροσευχές,λες και κοινωνούν μαζί ) θυμίζουν το κείμενο του Αγ.Νεκταρίου περί των "ου κατ΄επίγνωσιν ζηλωτών"
Δημοσίευση σχολίου