Είναι η Παναγία της Τήνου “Holy Business”; - Μητροπολίτης Χονγκ Κονγκ Νεκτάριος

Είναι η Παναγία της Τήνου “Holy Business”;

Μητροπολίτης Χονγκ Κονγκ Νεκτάριος

Κάθε χρόνο, τον Δεκαπενταύγουστο, ακούγεται η κατηγορία ότι το Προσκύνημα της Τήνου είναι δήθεν ένα είδος “holy business”, μια «ιερή επιχείρηση» που συγκεντρώνει χρήματα από την πίστη των ανθρώπων. Ποιά είναι η αλήθεια;

Το Πανελλήνιο Ιερό Ίδρυμα Ευαγγελιστρίας Τήνου, γνωστό ως Π.Ι.Ι.Ε.Τ., λειτουργεί ως Νομικό Πρόσωπο Δημοσίου Δικαίου, με κρατική εποπτεία. Αυτό σημαίνει ότι δεν πρόκειται για έναν ανεξέλεγκτο οργανισμό που δρα χωρίς έλεγχο, αλλά για ίδρυμα με θεσμικό πλαίσιο, διοίκηση, οικονομικές υποχρεώσεις και ελεγκτικούς μηχανισμούς.

Τα έσοδά του προέρχονται από δωρεές, κληροδοσίες, αφιερώματα και τάματα των πιστών. Αυτή η πραγματικότητα είναι που προκαλεί συχνά την κριτική. Όμως η ύπαρξη εσόδων δεν αρκεί για να χαρακτηρίσει κανείς ένα προσκύνημα «επιχείρηση». Κάθε μεγάλος οργανισμός που δέχεται καθημερινά πλήθος ανθρώπων χρειάζεται προσωπικό, συντήρηση, καθαριότητα, φύλαξη, υποδομές, λογιστική διαχείριση και κοινωνική ανταπόδοση.

Με άλλα λόγια, το ερώτημα δεν είναι αν υπάρχουν χρήματα. Προφανώς υπάρχουν. Το κρίσιμο ερώτημα είναι αν αυτά τα χρήματα γίνονται ιδιωτικό κέρδος, αν τα καρπώνεται μόνο η Εκκλησία, ή αν επιστρέφουν στην κοινωνία.

Ένα στοιχείο που συχνά παραβλέπεται είναι ότι το Ίδρυμα δεν κρατά το σύνολο των εσόδων του. Μέρος των χρημάτων κατευθύνεται θεσμικά στον Δήμο Τήνου και σε τοπικούς φορείς. Αναφέρεται, μάλιστα, ότι ο Δήμος λαμβάνει ποσοστό 10% επί των ακαθάριστων εσόδων. Πρόκειται για σημαντική οικονομική ενίσχυση της τοπικής κοινωνίας, η οποία δεν πρέπει να αγνοείται όταν γίνεται λόγος για τη σχέση του Προσκυνήματος με το νησί.

Παράλληλα, το Ίδρυμα έχει μεγάλες λειτουργικές δαπάνες. Μισθοδοτεί προσωπικό, λαϊκούς και κληρικούς, καλύπτει ανάγκες συντήρησης του συγκροτήματος, διαχειρίζεται μουσεία, ξενώνες, χώρους υποδοχής, και υπηρεσίες προς τους προσκυνητές. Επομένως, τα έσοδα από τα παγκάρια, τα αφιερώματα και τις δωρεές δεν μπορούν να αντιμετωπίζονται ως «καθαρό κέρδος».

Σύμφωνα με δημοσιευμένα στοιχεία για το 2021, τα ακαθάριστα έσοδα του Ιδρύματος αναφέρθηκαν περίπου στα 2,1 εκατομμύρια ευρώ, ενώ τα συνολικά έξοδα έφτασαν περίπου τα 2,9 εκατομμύρια. Την ίδια χρονιά καταγράφονται ενισχύσεις προς τον Δήμο Τήνου, το Ίδρυμα Τηνιακού Πολιτισμού, το γηροκομείο και τη Σχολή Καλών Τεχνών Πύργου. Αυτά τα στοιχεία δείχνουν ότι η οικονομική δραστηριότητα του Ιδρύματος δεν περιορίζεται στη συντήρηση του Ναού, αλλά απλώνεται σε τομείς κοινωνικής, εκπαιδευτικής και πολιτιστικής προσφοράς.

Η συμβολή του Ιδρύματος στην εκπαίδευση είναι ιστορικά σημαντική. Από τα πρώτα χρόνια της λειτουργίας του στήριξε σχολεία, κάλυψε ανάγκες διδασκάλων, ενίσχυσε μαθητές και συνέβαλε στη μόρφωση των νέων του νησιού. Δεν είναι τυχαίο ότι ο θεσμός των υποτροφιών συνδέεται με το Ίδρυμα ήδη από τον 19ο αιώνα.

Ιδιαίτερη θέση κατέχει η στήριξη Τηνίων καλλιτεχνών. Το Π.Ι.Ι.Ε.Τ. βοήθησε νέους με ταλέντο να σπουδάσουν στην Ελλάδα και στο εξωτερικό. Ανάμεσα στους καλλιτέχνες που συνδέθηκαν με τις υποτροφίες και την ευρύτερη στήριξη του Ιδρύματος βρίσκονται μορφές όπως ο Νικόλαος Γύζης, ο Γιαννούλης Χαλεπάς, ο Γεώργιος Βιτάλης, ο Νικόλαος Λύτρας και άλλοι σημαντικοί δημιουργοί.

Η Τήνος δεν ονομάστηκε τυχαία νησί της πίστης και της τέχνης. Η μαρμαροτεχνία, η γλυπτική, η ζωγραφική και η καλλιτεχνική εκπαίδευση του νησιού στηρίχθηκαν και από την οικονομική συνδρομή του Προσκυνήματος. Το Μουσείο Τηνίων Καλλιτεχνών, οι συλλογές έργων τέχνης και η διαρκής στήριξη της Σχολής Καλών Τεχνών Πύργου αποτελούν χειροπιαστές αποδείξεις αυτής της σχέσης.

Το Ίδρυμα δεν περιορίστηκε στην παιδεία και στις τέχνες. Ιστορικά, με δική του οικονομική ενίσχυση πραγματοποιήθηκαν έργα που συνδέονται με την ανάπτυξη της Τήνου. Αναφέρονται έργα οδοποιίας, παρεμβάσεις που εξυπηρετούν τους προσκυνητές, συνεισφορά σε υποδομές της πόλης, έργα γύρω από το λιμάνι και γενικότερη στήριξη κοινωφελών δράσεων.

Η παλιά οδός Ευαγγελιστρίας, η νέα οδός Μεγαλόχαρης, έργα ηλεκτροφωτισμού, παρεμβάσεις στο λιμάνι, η προκυμαία και ο λιμενοβραχίονας αναφέρονται συχνά ως παραδείγματα της κοινωνικής προσφοράς του Ιδρύματος. Αυτά είναι χρήματα που δεν «μπήκαν στις τσέπες των παπάδων» αλλά έγιναν έργα που έκαναν καλύτερη την καθημερινότητα των κατοίκων και την υποδοχή των επισκεπτών.

Ένα ακόμη σημαντικό παράδειγμα είναι το Ίδρυμα Τηνιακού Πολιτισμού. Το Ι.ΤΗ.Π. ιδρύθηκε το 2002 από το Πανελλήνιο Ιερό Ίδρυμα Ευαγγελιστρίας Τήνου και στηρίζεται από αυτό. Σκοπός του είναι η έρευνα, η μελέτη και η προβολή της ιστορίας, της τέχνης και της παράδοσης της Τήνου.

Στους χώρους του φιλοξενούνται εκθέσεις, συνέδρια, διαλέξεις, μουσικές εκδηλώσεις, εκπαιδευτικά προγράμματα και φεστιβάλ. Η μόνιμη έκθεση για τον Γιαννούλη Χαλεπά, οι περιοδικές εκθέσεις, οι πολιτιστικές δράσεις και τα φεστιβάλ έχουν καταστήσει το Ι.ΤΗ.Π. ζωντανό κύτταρο πολιτισμού. Η ύπαρξη και λειτουργία του δείχνουν ότι μέρος των πόρων που προέρχονται από το Προσκύνημα διοχετεύεται στην πνευματική ζωή του νησιού.

Η φιλανθρωπική δράση του Ιδρύματος είναι επίσης μεγάλη και αξιέπαινη. Κατά καιρούς ενίσχυσε απόρους, ασθενείς, ηλικιωμένους και ανθρώπους ανίκανους προς εργασία. Στήριξε γηροκομεία, νοσοκομεία, σχολεία, φιλανθρωπικούς οργανισμούς.

Η Μονάδα Φροντίδας Ηλικιωμένων στην Τήνο αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα κοινωνικής προσφοράς που συνδέεται με τη δράση του Ιδρύματος. Στοιχεία που έχουν δημοσιευθεί αναφέρουν σημαντικές ετήσιες ενισχύσεις προς το γηροκομείο, καθώς και προς άλλες δομές και φορείς του νησιού.

Αν κάποιος θέλει να κάνει σοβαρή κριτική, οφείλει να λάβει υπόψη και αυτή την πλευρά. Δεν μπορεί να βλέπει μόνο το τάμα που προσφέρει ένας πιστός και να αγνοεί το σχολείο, το γηροκομείο, την υποτροφία, το πολιτιστικό ίδρυμα ή το δημόσιο έργο που μπορεί να στηριχθεί από αυτό.